ข้ามไปเนื้อหา

เตาบู

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
เตาบู (โต้ว อู่)
竇武
มหาขุนพล (大將軍 ต้าเจียงจฺวิน)
ดำรงตำแหน่ง
30 มกราคม – 25 ตุลาคม ค.ศ. 168
กษัตริย์พระเจ้าเลนเต้
ก่อนหน้าเหลียง จี้
ถัดไปโฮจิ๋น
ผู้จัดการราชการของสำนักราชเลขาธิการ
(錄尚書事 ลู่ช่างชูชื่อ)
ดำรงตำแหน่ง
ค.ศ. 168
กษัตริย์พระเจ้าเลนเต้
นายกองพันประตูเมือง
(城門校尉 เฉิงเหมินเซี่ยวเว่ย์)
ดำรงตำแหน่ง
ค.ศ. 166 – ค.ศ. 168
กษัตริย์พระเจ้าหวนเต้
นายกองพันทหารม้าเร็ว
(越騎校尉 เยว่ฉีเซี่ยวเว่ย์)
ดำรงตำแหน่ง
ค.ศ. 165 – ค.ศ. 166
กษัตริย์พระเจ้าหวนเต้
เจ้าหน้าที่มหาดเล็กกลาง (郎中 หลางจง)
ดำรงตำแหน่ง
ค.ศ. 165
กษัตริย์พระเจ้าหวนเต้
ข้อมูลส่วนบุคคล
เกิดไม่ปรากฏ
นครเสียนหยาง มณฑลฉ่านซี
เสียชีวิต25 ตุลาคม ค.ศ. 168[a]
นครลั่วหยาง มณฑลเหอหนาน
บุตร
บุพการี
  • โต้ว เฟิ่ง (竇奉) (บิดา)
ความสัมพันธ์
  • โต้ว หรง (竇融) (ปู่ทวด)
  • โต้ว ฝู่ (竇輔) (หลานปู่)
  • โต้ว เช่า (竇紹) (หลานลุงหรือหลานอา)
อาชีพขุนนาง, นักปรัชญา
ชื่อรองโหยวผิง (游平)
บรรดาศักดิ์เฮาแห่งเหวินสี่ (聞喜侯 เหวินสี่โหว)
ชื่อภาษาจีน
จีนตัวเต็ม竇武
จีนตัวย่อ窦武
การถอดเสียง
ภาษาจีนมาตรฐาน
พินอินDòu Wǔ
โหยวผิง
(ชื่อรอง)
จีน游平
การถอดเสียง
ภาษาจีนมาตรฐาน
พินอินYóupíng

เตาบู[1] (เสียชีวิต 25 ตุลาคม ค.ศ. 168[a]) มีชื่อในภาษาจีนกลางว่า โต้ว อู่ (จีน: 竇武; พินอิน: Dòu Wǔ) ชื่อรอง โหยวผิง (จีน: 游平; พินอิน: Yóupíng) เป็นนักปรัชญาและขุนนางชาวจีนในยุคราชวงศ์ฮั่นตะวันออก เตาบูมีชื่อเสียงในฐานะบัณฑิตในลัทธิขงจื๊อ และรับราชการเป็นข้าราชการระดับล่างในรัชสมัยพระเจ้าหวนเต้ (漢桓帝 ฮั่นหฺวานตี้) จนกระทั่งโต้ว เมี่ยว (竇妙) ผู้เป็นบุตรสาวได้เลื่อนฐานะจากพระสนมเป็นฮองเฮา (皇后 หฺวางโฮ่ว) หรือจักรพรรดินี ทำให้เตาบูได้รับการเลื่อนตำแหน่งไปด้วย ในที่สุดก็ขึ้นเป็นขุนนางราชสำนักที่สำคัญที่สุดคนหนึ่ง เมื่อโต้ว เมี่ยวผู้เป็นบุตรสาวได้ขึ้นเป็นได้ขึ้นเป็นไทเฮา (太后 ไท่โฮ่ว) หรือจักรพรรดินีพันปีหลวงและเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ของพระเจ้าเลนเต้ (漢靈帝 ฮั่นหลิงตี้) เตาบูและตันผวน (陳蕃 เฉิน ฝาน) พยายามจะลิดรอนอำนาจของกลุ่มขันทีและจะตั้งให้บัณฑิตลัทธิขงจื๊อมารับราชการในราชสำนัก แต่ภายหลังจากแผนการที่เตาบูและตันผวนคิดการจะกำจัดกลุ่มขันทีที่ทรงอำนาจมากที่สุดถูกล่วงรู้ เตาบูก็พ่ายแพ้ในการรบกับกลุ่มขันทีและท้ายที่สุดเตาบูก็ฆ่าตัวตาย

การรับราชการในรัชสมัยพระเจ้าหวนเต้

[แก้]

บิดาของเตาบูคือโต้ว เฟิ่ง (竇奉) โต้ว เฟิ่งเป็นเหลนชายของโต้ว หรง (竇融) ผู้มีส่วนสำคัญในการศึกของพระเจ้าฮั่นกองบู๊ (漢光武帝 ฮั่นกวางอู่ตี้) ในการฟื้นฟูราชวงศ์ฮั่นขึ้นใหม่ โต้ว เฟิ่งดำรงตำแหน่งเจ้าเมือง (太守 ไท่โฉ่ว) ของเมืองติ้งเซียง (定襄)[3] เมื่อเตาบูยังอยู่ในวัยเยาว์ เป็นที่รู้จักจากจากความเชี่ยวชาญคัมภีร์ในลัทธิขงจื๊อ และมีชื่อเสียงในพื้นที่ทางตะวันตกของด่านต้าส่วน (大散關 ต้าส่านกวาน) แต่ยังไม่ได้มีส่วนร่วมในทางการเมือง[4]

จุดเปลี่ยนเกิดขึ้นเมื่อ ค.ศ. 165 เมื่อโต้ว เมี่ยว (竇妙) บุตรสาวของเตาบูได้รับเลือกให้เป็นพระสนมเนื่องจากเป็นสตรีที่มีคุณสมบัติเหมาะสมกับตระกูลทรงเกียรติ ด้วยเหตุนี้พระเจ้าหวนเต้ (漢桓帝 ฮั่นหฺวานตี้) จึงทรงตั้งให้เตาบูเป็นขุนนางระดับล่าง ภายหลังในปีเดียวกันนั้น ภายหลังจักรพรรดินีเติ้ง เหมิง-นฺหวี่ (鄧猛女) ถูกปลดจากตำแหน่ง เหล่าขุนนางราชสำนักต่างสนับสนุนในพระสนมโต้ว เมี่ยวเป็นจักรพรรดินีพระองค์เนื่องจากชื่อเสียงของเตาบู แม้ว่าพระเจ้าหวนเต้จะไม่โปรดพระสนมโต้ว เมี่ยวนักแต่ก็ทรงกระทำตามที่เหล่าขุนนางเสนอ โต้ว เมี่ยวได้รับการแต่งตั้งเป็นจักรพรรดินีในปีเดียวกันกันนั้น เตาบูได้เลื่อนตำแหน่งเป็นแม่ทัพของทัพรักษานครหลวงลกเอี๋ยง (洛陽 ลั่วหยาง) และได้รับบรรดาศักดิ์เป็นเฮา (侯 โหว)

เมื่อ ค.ศ. 167 ในช่วงเหตุการณ์วิบัติการกีดกันพลพรรคครั้งแรก (ซึ่งขุนนางลัทธิขงจื๊อและผู้สนับสนุนที่เป็นนักศึกษาจากสำนักศึกษาหลวงถูกกล่าวหาว่าเป็น "พลพรรค" ที่วางแผนโค่นล้มจักรพรรดิ) เตาบูเข้าช่วยเหลือพลพรรคโดยทูลพระเจ้าหวนเต้ขอผ่อนปรนโทษให้พลพรรค ขณะเดียวกันเตาบูก็ทูลเกล้าฯ ถวายหนังสือขอลาออกจากตำแหน่ง ซึ่งพระเจ้าหวนเต้ทรงไม่ยอมรับการลาออกจากเตาบู[5] จากการทูลขอของเตาบูและฮั่ว ยฺหวี (霍謣) พระเจ้าหวนเต้จึงไม่ทรงสั่งประหารชีวิตพลพรรคคนใด ๆ แต่ก็ทรงถอดถอนสิทธิ์การเข้ารับราชการพลเรือนของพลพรรคแทน ในช่วงเวลานั้น เตาบูยังได้เสนอชื่อบัณฑิตหลายคนที่ไม่ได้ถูกกล่าวหาว่าเป็นพลพรรคให้เข้ารับราชการในตำแหน่งสำคัญ ๆ

การรับราชการในสมัยสำเร็จราชการของบุตรสาว และการเสียชีวิต

[แก้]

ช่วงต้น ค.ศ. 168 พระเจ้าหวนเต้สวรรคตโดยไม่มีรัชทายาท จักรพรรดินีโต้ว เมี่ยวทรงขึ้นเป็นไทเฮา (太后 ไท่โฮ่ว) หรือจักรพรรดินีพันปีหลวง และมีฐานะเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ พระองค์ทรงปรึกษากับเตาบูผู้บิดาและตันผวน (陳蕃 เฉิน ฝาน) ในเรื่องที่ว่าผู้ใดควรได้ขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิพระองค์ใหม่ ในที่สุดทั้งหมดก็ตัดสินใจเลือกเล่าเหี้ยน[6] (劉宏 หลิว หง) วัย 12 ปีผู้มีฐานันดรศักดิ์เป็นเตงเฮาแห่งเจี่ยตู๋ (解瀆亭侯 เจี่ยตู๋ถิงโหว) ภายหลังในปีเดียวกัน เล่าเหี้ยนได้ขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิ ในประวัติศาสตร์รู้จักในพระนามว่าพระเจ้าเลนเต้ (漢靈帝 ฮั่นหลิงตี้) จักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยวยังทรงเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ต่อไป

เนื่องจากจักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยวเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ เตาบูและตันผวนจึงกลายเป็นขุนนางคนสำคัญที่สุดในราชสำนัก เตาบูได้รับศักดินาเพิ่มมากขึ้น ส่วนบุตรชายของเตาบูและหลานชายอีก 2 คนก็ได้รับการตั้งให้มีบรรดาศักดิ์เฮา โลติด (盧植 หลู จื๋อ) ซึ่งเวลานั้นยังเป็นพลเรือนและไม่มีตำแหน่งราชการได้เขียนหนังสือถึงเตาบูเพื่อแนะนำให้เตาบูปฏิเสธการรับพระราชทานบำเหน็จ แต่เตาบูเพิกเฉยต่อคำแนะนำของโลติด[7]

เตาบูและตันผวนเรียกกลุ่มพลพรรคกลับมาแล้วตั้งหลายคนให้ดำรงตำแหน่งราชการที่สำคัญ ๆ ในขณะเดียวกัน เตาบูและตันผวนก็เริ่มกังวลว่าพระเจ้าเลนเต้และจักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยวทรงถูกรายล้อมไปด้วยเหล่าขันที นางสนองพระโอษฐ์ และเจ้า เหรา (趙嬈) แม่นมของพระเจ้าเลนเต้ ซึ่งทั้งหมดล้วนประจบสอพลอและเป็นที่ไว้วางพระทัยของทั้งสองพระองค์ เตาบูและตันผวนจึงเริ่มวางแผนจะกำจัดขันทีที่ทรงอิทธิพลทั้งหมด เตาบูทูลเสนอแผนการนี้กับจักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยวที่เป็นบุตรสาว แต่พระองค์ทรงปฏิเสธแผนการของเตาบูโดยทรงให้เหตุผลว่าไม่ใช่ขันทีที่ทรงอำนาจที่ควรรับโทษตาย เตาบูจึงทูลจะประหารชีวิตขันที 4 คน ได้แก่ กว่าน ป้า (管霸), ซู คาง (蘇康), เทาเจียด (曹節 เฉา เจี๋ย) และหวาง ฝู่ (王甫) ขณะที่จักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยวกำลังทรงพิจารณาเรื่องคำทูลขอของเตาบูนี้ จู ยฺหวี่ (朱瑀) ที่เป็นขันทีอีกคนแอบเปิดดูฎีกาของเตาบูที่ทูลเสนอจักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยวในระหว่างที่เตาบูไม่อยู่ จึงล่วงรู้เรื่องที่เตาบูเสนอแผนการจะกวาดล้างเหล่าขันที จู ยฺหวี่โกรธมากจึงรวบรวมขันทีอีก 17 คนเข้าจับกุมพระเจ้าเลนเต้และกักบริเวณพระองค์โดยทูลอ้างว่าเพื่อถวายการอารักขา จากนั้นจึงลักพาตัวจักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยว เหล่าขันทีส่งกำลังทหารไปจับกุมเตาบูและตันผัน ตันผวนถูกจับตัวอย่างรวดเร็วและถูกสังหาร แต่เตาบูรวบรวมกำลังทหารของตนไว้และตั้งมั่นต่อต้าน เหล่าขันทีลวงขุนพลจาง ฮฺว่าน (張奐) ซึ่งเป็นขุนพลผ่านศึกจากการเคยเป็นแม่ทัพของทัพป้องกันชายแดนด้านเหนือให้หลงเชื่อว่าเตาบูก่อกบฏ จาง ฮฺว่านจึงนำทัพไปปราบเตาบูและเอาชนะได้ เมื่อเตาบูพ่ายแพ้ก็ฆ่าตัวตาย ตระกูลของเตาบูทั้งหมดก็ถูกสังหารด้วย จักรพรรดินีพันปีหลวงโต้ว เมี่ยวทรงสูญเสียอำนาจและทรงถูกกักบริเวณตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา อย่างไรก็ตาม โต้ว ฝู่ (竇輔) ผู้เป็นหลานปู่ของเตาบูได้รับการช่วยเหลือให้รอดชีวิตมาได้

ดูเพิ่ม

[แก้]

หมายเหตุ

[แก้]
  1. 1 2 บทพระราชประวัติพระเจ้าเลนเต้ในโฮ่วฮั่นชูระบุว่าเตาบูและตันผวนพร้อมด้วยคนอื่น ๆ ถูกสังหารในวันซินไฮ่ (辛亥) ของเดือน 9 ในศักราชเจี้ยนหนิง (建宁) ปีที่ 1 ในรัชสมัยพระเจ้าเลนเต้ วันที่นี้เทียบได้กับวันที่ 25 ตุลาคม ค.ศ. 168 ในปฏิทินจูเลียส[2]

อ้างอิง

[แก้]
  1. ↑ ("จึงมีขันทีผู้ใหญ่คนหนึ่งชื่อเทาเจียดกับพวกขันทีทั้งปวง เห็นว่าพระเจ้าเลนเต้รักใคร่ไว้พระทัย จึงคิดกันกระทำการหยาบช้าต่าง ๆ แต่บันดาราชกิจสิ่งใดนั้น ขันทีว่ากล่าวเอาผิดเปนชอบ ขุนนางแลอาณาประชาราษฎรได้ความเดือดร้อนนัก จึงมีขุนนางผู้ใหญ่ทั้งสองชื่อเตาบูตันผวนเห็นผิดคิดอ่านจะจับขันทีฆ่าเสีย เทาเจียดขันทีรู้ตัวจึงให้พัครพวกจับเตาบูตันผวนไปฆ่าเสีย") "สามก๊ก ตอนที่ ๑". วัชรญาณ. สืบค้นเมื่อ กรกฎาคม 9, 2025.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์) เทียบกับ (及桓帝崩，靈帝即位，大將軍竇武、太傅陳蕃，共相輔佐。時有宦官曹節等弄權，竇武、陳蕃謀誅之，作事不密，反為所害，中涓自此愈橫。) สามก๊ก (ซานกั๋วเหยี่ยนอี้) ตอนที่ 1.
  2. ↑ [(建宁元年)九月辛亥，中常侍曹节矫诏诛太傅陈蕃、大将军窦武...] โฮ่วฮั่นชู เล่มที่ 8.
  3. ↑ (窦武字游平，扶风平陵人，安丰戴侯融之玄孙也。父奉，定襄太守。) โฮ่วฮั่นชู เล่มที่ 69.
  4. ↑ (武少以经行着称，常教授于大泽中，不交时事，名显关西。) โฮ่วฮั่นชู เล่มที่ 69.
  5. ↑ (书奏，因以病上还城门校尉、槐里侯印绶。帝不许...) โฮ่วฮั่นชู เล่มที่ 69.
  6. ↑ ("พระเจ้าฮวนเต้เสวยราชสมบัติบำรุงราษฎรหัวเมืองอยู่เย็นเป็นสุขมาถึงยี่สิบเอ็ดปี พระชันษาสามสิบหกปีเสด็จสู่สวรรคต พระมเหสีหาพระราชบุตรมิได้ ครั้นทำการฝังพระศพแล้ว จึงประชุมขุนนางพร้อมกันเชิญเล่าเหี้ยนเชื้อพระวงศ์พระชันษาสิบสองปีมามอบราชสมบัติ ถวายพระนามพระเจ้าเลนเต้") "ตั้งฮั่น ๒๘". วัชรญาณ. สืบค้นเมื่อ สิงหาคม 23, 2025.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
  7. ↑ ([建宁元年]六月....。癸巳，录定策功，封窦武为闻喜侯，武子机为渭阳侯，兄子绍为鄠侯，靖为西乡侯，中常侍曹节为长安乡侯，侯者凡十一人。涿郡卢植上书说武曰：“足下之于汉朝，犹旦、奭之在周室，建立圣主，四海有系，论者以为吾子之功，于斯为重。今同宗相后，披图案牒，以次建之，何勋之有！岂可横叨天功，以为己力乎！宜辞大赏，以全身名。”武不能用。) จือจื้อทงเจี้ยน เล่มที่ 56.

บรรณานุกรม

[แก้]
เข้าถึงจาก "https://th.wikipedia.org/w/index.php?title=เตาบู&oldid=12872658"