เซี่ยวติ้งฮองไทเฮา

สมเด็จพระจักรพรรดินีเซี่ยวติ้ง
พระบรมราชชนนีพันปีหลวง
เซิ่งหมู่ฮองไทเฮาต้าหมิง
ระหว่าง	ค.ศ. 1572 - 18 เดือน 3 ค.ศ. 1614
ก่อนหน้า	จักรพรรดินีเซี่ยวอัน
ถัดไป	จักรพรรดินีเซี่ยวจิ้ง พระพันปีหลวง
หวงกุ้ยเฟยต้าหมิง
ระหว่าง	ค.ศ. 1567 - ค.ศ. 1572
พระนามเรียกขาน	พระจิ่วเหลียนโพธิสัตว์ (九莲菩萨) หมายถึง โพธิสัตว์เก้าดอกบัว
พระราชสมภพ	19 เดือน 11 ค.ศ. 1545
สวรรคต	18 เดือน 3 ค.ศ. 1614 (67 พรรษา)
ฝังพระบรมศพ	พระราชสุสานหมิงจาว (明昭陵)
พระนามทั้งหมด ราชินิกูล: หลี่ (李氏) พระนามาภิไธย เซิ่งหมู่ ฉือเซิ่ง ซวนเหวิน หมิงซู่ เจินโซ่ว ตวนเซี่ยน กงซี ฮองไทเฮา (圣母慈圣宣文明肃贞寿端献恭熹皇太后) พระราชสมัญญา เซี่ยวติ้ง เจินฉุน ชินเหริน ตวนซู ปี้เทียน จั้วเซิ่ง ฮองไทเฮา (孝定贞纯钦仁端肃弼天祚圣皇太后)
พระบรมราชสวามี	หมิงมู่จง
พระบิดา	อันกั๋วกง (หลี่)
พระมารดา	ท่านผู้หญิงหวัง
พระราชบุตร	หมิงเสินจง ลู่เจี่ยนอ๋อง เจ้าฟ้าโซ่วหยาง เจ้าฟ้าหย่งหนิง เจ้าฟ้ารุ่ยอัน
ราชวงศ์	หมิง (สถาปนา)
ศาสนา	พุทธ

สมเด็จพระจักรพรรดินีเซี่ยวติ้ง พระบรมราชชนนีพันปีหลวง (จีน: 孝定皇太后, ค.ศ. 1545 - ค.ศ. 1614) เดิมเป็นพระบรมราชเทวี (หวงกุ้ยเฟย) ในจักรพรรดิหลงชิ่ง โดยทรงเข้ารับราชการเป็นพระภรรยาเมื่อปีค.ศ.1567 และเมื่อพระบรมราชสวามีเสด็จขึ้นครองราชสมบัติเป็นโอรสสวรรค์ พระองค์ทรงได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นพระบรมราชเทวี (หวงกุ้ยเฟย) ให้มียศเหมือนพระราชวงศ์ และมีพระประสูติกาล องค์ชายจูอี้จุน หลังจาก ค.ศ. 1572 (พ.ศ. 2115) จักรพรรดิหลงชิ่งสวรรคต องค์ชายจูอี้จุน ขณะนั้นพระชนมพรรษา 9 พรรษา เสด็จขึ้นครองราชย์เป็นสมเด็จพระจักรพรรดิว่านลี่ ทรงได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นฉือเซิ่งฮองไทเฮา (慈聖皇太后) และพระราชอำนาจทั้งหมดจึงตกไปอยู่ที่พระนาง ซึ่งได้ให้ประธานมนตรีจางจฺวีเจิ้งเป็นผู้สำเร็จราชการแผ่นดิน และขันทีฝงเป่าขึ้นเป็นมหาขันที โดยให้ทั้งสองถือเป็นพระอาจารย์ของจักรพรรดิว่านลี

พระราชประวัติ

สมเด็จพระจักรพรรดินีเซี่ยวติ้ง เสด็จพระราชสมภพเมื่อปีค.ศ. 1545 ในเขตหัว ชานกรุงปักกิ่ง พระบิดาหลี่เหว่ยเป็นช่างก่อสร้างและเป็นลูกหลานของทหารที่อพยพย้ายถิ่นฐานจากมณฑลซานซีไปยังปักกิ่งในช่วงต้นศตวรรษที่ 15 พระองค์ทรงได้รับการศึกษาอย่างดี

ปี ค.ศ. 1550 สมเด็จพระจักรพรรดินีเซี่ยวติ้ง ทรงเป็นนางพนักงานในจักรพรรดิหลงชิ่ง (ครั้งดำรงพระอิสริยยศพระอวี้อ๋อง) ต่อมาด้วยพระสิริโฉมงดงามเป็นที่พอพระทัย อวี้อ๋องทรงพระกรุณารับเป็นหม่อมห้าม

ปี ค.ศ. 1567 พระยุพราชจูไจ้จีไท่จื่อได้เสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติจักรพรรดิหลงชิ่ง พระนางจึงถูกสถาปนาเป็นพระบรมราชเทวี (หวงกุ้ยเฟย)

ปีค.ศ. 1563 พระนางให่การประสูติองค์ชายจู อี้จุน ซึ่งเป็นพระราชโอรสองค์ที่สามของจักรพรรดิหลงชิ่ง ส่วนพระราชบุตรองค์อื่นๆของจักรพรรดิต่างสิ้นพระชนม์ไปก่อนทั้งปีค.ศ. 1559 และค.ศ. 1562

ปี ค.ศ. 1568 องค์ชายจูอี้จุนได้รับการสถาปนาเป็นรัชทายาท และพระนางให้การประสูติพระราชโอรสอีกองค์หนึ่งคือ จูอี้หลิว ต่อมาได้รับการสถาปนาเป็นองค์ชายแห่งลู่ในปีค.ศ. 1571

ทั้งนี้ยังให้การประสูติพระราชธิดาอีก 3 พระองค์คือ

• องค์หญิงจูเหยาเอ๋อ (ค.ศ.1565–ค.ศ.1590)
• องค์หญิงจูเหยายิ่ง (ค.ศ.1567–ค.ศ.1594)
• องค์หญิงจูเหยาหยวน (ค.ศ.1569–ค.ศ.1629)

บรรดาพระราชธิดาก็ได้รับสถาปนาขึ้นเป็น องค์หญิงโช่วหยาง องค์หญิงหญิงหย่งหนิง และองค์หญิงรุ่ยอัน

แม้ว่าพระนางจะได้รับความโปรดปรานจากจักรพรรดิ แต่พระนางก็ยังคงรักษาความสัมพันธ์ที่ดีกับจักรพรรดินีเซี่ยวอัน ซึ่งเป็นคู่อริของพระนาง ในการให้จักรพรรดิทรงโปรด ความสัมพันธ์ของพระนางร่วมกับจักรพรรดินีเซี่ยวอัน เป็นที่ประจักษ์ตลอดพระชนม์ชีพและมีบทบาทสำคัญต่อพระนาง พระนางไม่เพียงแต่มีไหวพริบหลักแหลมและเด็ดขาดเท่านั้น แต่ยังมีความอ่อนไหวและรู้ขีดจำกัดของพระองค์เอง ไม่เคยก้าวร้าวข้ามเส้นของพระนาง

พระพันปีหลวง

ค.ศ. 1572 (พ.ศ. 2115) จักรพรรดิหลงชิ่งสวรรคต สมเด็จพระยุพราชจูอี้จุน ขณะนั้นพระชนมพรรษา 9 พรรษา เสด็จขึ้นครองราชย์เป็นสมเด็จพระจักรพรรดิว่านลี่ ตามโบราณราชประเพณี จะสถาปนาพระอัครมเหสีของสมเด็จพระจักรพรรดิพระองค์ก่อนเป็นฮองไทเฮา ส่วนพระราชมารดา (ถ้ามิใช่พระอัครมเหสี) ให้เป็นไทเฮา แต่มหาขันทีเฟิงเป่า สมคิดกับประธานมนตรีจางจฺวีเจิ้ง นำเรื่องเข้าหารือในสภามนตรี โดยมติเห็นสมควร พระองค์จึงทรงได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นฉือเซิ่งฮองไทเฮา (慈聖皇太后) ประทับ ณ วังฉือหนิง

ต่อมาประธานมนตรีจางจฺวีเจิ้งกราบบังคมทูลเชิญสมเด็จพระพันปีหลวง ทรงดูแลความเป็นอยู่ของโอรสสวรรค์ จึงเสด็จไปประทับ ณ วังเฉียนชิง

พระองค์ทรงอบรมสั่งสอนคุณค่าของความขยันหมั่นเพียร ความรับผิดชอบ และความอ่อนน้อมถ่อมตน พระนางทรงเลี้ยงดูอย่างใกล้ชิดและเข้มงวดเช่นกัน คำสอนของพระนางเป็นเหตุให้จักรพรรดิว่านลี่ ทรงเคารพพระราชมารดาเป็นอย่างยิ่ง ตราบพระชนม์ชีพ

การร่วมมือกันของพระนาง จางจฺวีเจิ้งและเฟิงเป่าประสบความสำเร็จในการปกครองประเทศเป็นเวลาหนึ่งทศวรรษ จนกระทั่งจางจวี้เจิ้งถึงแก่กรรมในปี ค.ศ. 1582

พระนางจึงต้องขึ้นสำเร็จราชการอย่างเต็มรูปแบบ แต่ก็ยังคงทรงทำตาม กฎที่จักรพรรดิหงอู่ ได้สร้างเอาไว้ พระนางจึงได้งดเว้นจากการมีส่วนร่วมทางการเมืองอย่างจริงจังและสุดโต่ง และพยายามแทรกแซงการเมืองเป็นเพียงครั้งคราวเท่านั้น เช่น การที่พระนางศรัทธาในพระพุทธศาสนา จึงขอให้จางจวี้เจิ้งยกเลิกโทษประหารชีวิตชั่วคราว แต่เมื่อเขาปฏิเสธ โดยกล่าวถึงความจำเป็นในการปฏิบัติตามกฎหมายที่มีอยู่ พระนางก็ทรงเข้าพระทัย

เมื่อทรงทราบเรื่องการสอบสวนพระราชบิดาและพระเชษฐาของพระนางในข้อหาทุจริต พระนางไม่ได้ทรงช่วยแต่อย่างใด กลับส่งชุดเครื่องมือก่อสร้างให้กับพระราชบิดาแทนเพื่อเตือนใจถึงต้นกำเนิดอันต่ำต้อยของเขา

แม้ว่าจางจูเจิ้งจะเสียชีวิตและเฟิงเป่าถูกปลดออกจากตำแหน่งแล้ว แต่พระนางก็ยังคงรักษาอิทธิพลไว้ได้ ด้วยการสร้างไมตรีกับผู้สืบทอดตำแหน่งของจาง ได้แก่ เสินซื่อซิง ซูกัว และ พระนางหวังสีเจี่ย พระนางมิได้ยุ่งกับการเมือง กลับสนใจด้านศาสนามากกว่า ทรงเคร่งครัดในศาสนา และมีการบูรณะปฏิสังขรณ์สร้างอารามต่างๆมากมาย และยังทรงบริจาคตามอารามต่าง ๆ พระนางมักกล่าวถึงตัวพระนางเองว่าเป็นพระโพธิสัตว์กวนอิม (อวโลกิเตศวร) และมักเกี่ยวข้องกับเทพองค์นี้

ทรงได้ให้ทุนสนับสนุนโครงการก่อสร้างราคาแพงหลายโครงการในช่วงปี ค.ศ. 1570, ค.ศ. 1580 และช่วงครึ่งแรกของปี ค.ศ. 1590 ในช่วงแรก ๆ ทรงขยายความศรัทธาแต่เพียงรอบ ๆ ปักกิ่ง แต่ในที่สุดก็ขยายจนถึงเจียงหนาน ในช่วงกลางคริสตศักราช 1590 ความขัดแย้งกับจักรพรรดิเรื่องการแต่งตั้งรัชทายาททำให้เกิดความขัดแย้ง ส่งผลให้จักรพรรดิมีทรัพย์สินในท้องพระคลังน้อยลงในการระดมทุนโครงการต่าง ๆ หลังจากการแต่งตั้งรัชทายาทในปี ค.ศ. 1601 และแก้ไขข้อพิพาทกับจักรพรรดิแล้ว พระนางจึงทรงสามารถกลับมาด้านศาสนาได้อีกครั้ง แม้ว่าอาจไม่มากเท่ากับช่วงครึ่งแรกของรัชสมัยของจักรพรรดิว่านลี่ก็ตาม

ในปี ค.ศ. 1586 การสืบราชสันตติวงศ์เกิดขึ้นเมื่อพระสนมเอกที่จักรพรรดิทรงโปรด คือ พระสนมเจิ้ง ได้ให้การประสูติพระราชโอรส องค์ชายจู ชางซุน (ค.ศ. 1586–ค.ศ. 1641) ต่อมาพระสนมจึงได้รับการเลื่อนยศเป็นพระมเหสี(หวงกุ้ยเฟย) โดยเลื่อนยศให้ต่ำกว่าจักรพรรดินีเซี่ยวตวนเสี่ยนเพียงพระอิสริยยศเดียว และสูงกว่าพระสนมองค์อื่นๆ ของพระองค์ รวมถึงพระนางหวัง พระมารดาของ จู ฉางลั่ว (ค.ศ. 1582–ค.ศ. 1620) พระราชโอรสองค์โตของจักรพรรดิ ก็ได้รับการเลื่อนยศด้วย เป็นที่ทราบว่าพระองค์ทรงโปรดพระราชโอรส (องค์ชายจู ฉางลั่ว) เป็นอย่างมาก เรื่องนี้ทำให้รัฐบาลเรียกร้องให้มีการแต่งตั้งรัชทายาท โดยหลายคนอ้างถึงกฎหมายที่กำหนดให้ต้องแต่งตั้งจูฉางลั่ว แต่บางคนก็เข้าข้างจักรพรรดิและพระสนมเจิ้ง แม้จะมีการถกเถียงและโต้แย้งกัน จักรพรรดิก็ทรงชะลอการตัดสินใจไว้จนถึงปี ค.ศ. 1601 ซึ่งในที่สุดพระองค์ก็ทรงแต่งตั้งจู ฉางลั่ว เป็นรัชทายาท ท่ามกลางการโต้แย้ง พระนางและพระนางหวังสีเจี่ยได้ให้การสนับสนุนพระนางหวังพร้อมพระราชโอรส พระนางยังทรงโต้แย้งว่าพระโอรสองค์โตของจักรพรรดิเป็นเพียงบุตรของนางกำนัลในวัง แต่พระนางก็ถูกโต้แย้งว่าจักรพรรดิเองก็เป็นเพียงบุตรของนางกำนัลเช่นกัน

ความร่วมมือของพระนางกับพระนางหวังสีเจี่ย และ พระนางหวัง ทำให้จักรพรรดิที่มิสามารถพบพระสนมเจิ้งได้บ่อยดังเคย ในขณะเดียวกัน พระนางก็ทรงใช้กฎบรรพชนที่จักรพรรดิหงอู่สร้างไว้ ซึ่งถือว่าการแต่งตั้งจักรพรรดินีและรัชทายาทเป็นเรื่องภายในของจักรพรรดิ ทำให้พระนางมีคำตัดสินสุดท้ายและเด็ดขาด จนเมื่อเวลาผ่านไป กลุ่มคนไม่ดี ก็ได้ก่อตัวขึ้นรอบๆพระนาง ทั้งข้าราชการชั้นสูง พระภิกษุสงฆ์ ข้าราชการทั่วไป และขันทีบางคน ซึ่งล้วนสนับสนุนผลประโยชน์ของพระนางและพระราชโอรสของจักรพรรดิ

ในปี ค.ศ. 1595 – ค.ศ. 1604 ความขัดแย้งเรื่องการสืบราชบัลลังก์ทำให้เกิดความขัดแย้งระหว่างจักรพรรดิและพระนาง

จักรพรรดิทรงตกลงที่จะเริ่มให้พระโอรสองค์โตของพระองค์ศึกษาในต้นปีค.ศ. 1594 แต่พระนางทรงมิยินยอม และในปี ค.ศ. 1595 พระภิกษุฮั่นซาน เต๋อชิง คนสนิทของพระนาง ถูกจับกุมและส่งตัวไปภาคใต้ของประเทศจีน ปีเดียวกันนั้น จักรพรรดิก็มีได้เสด็จมาร่วมพระราชพิธีเนื่องในวันประสูติของพระนาง

ปีถัดมา จักรพรรดิยังได้ทรงลดตำแหน่งและย้ายขันทีระดับสูงที่ได้รับความเคารพนับถือ (จางเฉิง) ซึ่งเป็นพระญาติของพระนางและตระกูลหลี่ ไปที่หนานจิง

ปี ค.ศ. 1600 จักรพรรดิได้สถาปนาเต๋าเกิงอี้หลาน เพราะสามารถจับกุม ฮั่นซานเต๋อชิง ได้

ในหลังจากการแต่งตั้งรัชทายาทในปี ค.ศ. 1601 ความสัมพันธ์ของพระนางในฐานะพระราชมารดากับจักรพรรดิที่ตึงเครียดก็คลายลง

ปีค.ศ. 1602 เขาได้มอบของขวัญให้กับ พระเชษฐาของพระนาง(ขุนนางแห่งอู๋ชิง) และในปี ค.ศ. 1604 จักรพรรดิยังทรงสร้างพระอารามถวายแด่พระนางอีกสองแห่ง ความสัมพันธ์ของพระนางยังคงดีอย่างต่อเนื่อง จักรพรรดิว่านลี่ยังยุติการข่มเหงชาวพุทธ ซึ่งพระองค์เคยโจมตีมาในทศวรรษก่อน

พระนางและจักรพรรดิ ต่างทรงบำรุงพระพุทธศาสนาเป็นครั้งคราว ทำให้พระนางทรงอิสระลงนับตั้งแค่หลังปึปี ค.ศ. 1604 โดยทรงกลับมาสนับสนุนสถาบันทางพุทธศาสนาที่ถูกปราบปรามไปในช่วงทศวรรษหลังปี ค.ศ. 1594

สิ้นพระชนม์

ในปี ค.ศ. 1614 พระนางเสด็จสิ้นพระชนม์ จักรพรรดิทรงสถาปนาพระนางขึ้นเป็น จักรพรรดินีเซี่ยวติ้ง พระพันปีหลวง พระศพถูกฝังร่วมกับจักรพรรดิหลงชิ่ง ณ สุสานหมิงจาวหลิง ในสุสานหลวงราชวงศ์หมิง

พระเกียรติยศ

• ในรัชสมัยจักรพรรดิเจียจิ้ง (ครองราชย์ ค.ศ. 1521–ค.ศ. 1567)
  • นางหลี่ (李氏; ตั้งแต่ ค.ศ. 1545)
  • นางในวัง (宮人; ตั้งแต่ ค.ศ. 1550)
  • พระสนม (ตั้งแต่ ค.ศ. 1560)
• ในรัชสมัยจักรพรรดิหลงชิ่ง (ครองราชย์ ค.ศ. 1567–ค.ศ. 1572)
  • หวงกุ้ยเฟย (皇貴妃; ตั้งแต่เดือนมีนาคม ค.ศ. 1567)
• ในรัชสมัยจักรพรรดิว่านลี่ (ครองราชย์ ค.ศ. 1572–ค.ศ. 1620)
  • จักรพรรดินีฉือเชิ่ง พระพันปีหลวง (慈聖皇太后; ตั้งแต่ 19 กรกฎาคม พ.ศ. 1572)
  • จักรพรรดินีฉือเชิ่ง ซวนเหวิน พระพันปีหลวง(慈聖宣文皇太后; ตั้งแต่ ค.ศ. 1578)
  • จักรพรรดินีฉือเชิ่ง ซวนเหวิน หมิงซู่ พระพันปีหลวง(慈聖宣文明肅皇太后; ตั้งแต่ ค.ศ. 1582)
  • จักรพรรดินีฉือเชิ่ง ซวนเหวิน หมิงซู่ เจิ้นโซ่ว ตวนเสี่ยน พระพันปีหลวง(慈聖宣文明肅貞壽端獻皇太后; ตั้งแต่ ค.ศ. 1601)
  • จักรพรรดินีฉือเชิ่ง ซวนเหวิน หมิงซู่ เจิ้นโซ่ว ตวนเสี่ยน กงฉือ พระพันปีหลวง(慈聖宣文明肅貞壽端獻恭熹皇太后; ตั้งแต่ ค.ศ. 1606)
  • จักรพรรดินีเซี่ยวติ้ง เจินฉุน ฉินเหริน ตวนซู่ ปีเทียน จั่วเชิ่ง พระพันปีหลวง (孝定貞純欽仁端肅弼天祚聖皇太后, ตั้งแต่ ค.ศ. 1614)

อ้างอิง

บรรณานุกรม

• Brook, Timothy (2010). The troubled empire: China in the Yuan and Ming dynasties. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. ISBN 978-0-674-04602-3.
• Huang, Ray (1988). "The Lung-ch'ing and Wan-li reigns, 1567—1620". ใน Twitchett, Denis C; Mote, Frederick W. (บ.ก.). The Cambridge History of China Volume 7: The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 1. Cambridge: Cambridge University Press. น. 511–584. ISBN 0521243335.
• Luk, Yu-ping (2016). "Heavenly Mistress and the Nine-lotus Bodhisattva: Visualizing the Celestial Identities of Two Empresses in Ming China (1368-1644)". ใน Bose, Melia Belli (บ.ก.). Women, Gender and Art in Early Modern Asia, c. 1500-1900. London: Routledge/Ashgate. น. 63–91. ISBN 9781138353411.
• McMahon, Keith (2016). Celestial Women: Imperial Wives and Concubines in China from Song to Qing. Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield. ISBN 9781442255029.
• Zhang, Dewei (2020). Thriving in Crisis: Buddhism and Political Disruption in China, 1522–1620 (พิมพ์ครั้งที่ 1st). New York: Columbia University Press. ISBN 9780231551939.