สิ่งมีชีวิตเฉพาะถิ่น
สิ่งมีชีวิตเฉพาะถิ่น หรือ สิ่งมีชีวิตถิ่นเดียว (อังกฤษ: Endemic species, Endemism[2], สเปน: Endemismo[3], มลายู: Endemisme[4]) หมายถึง สิ่งมีชีวิต ไม่ว่าจะเป็นพืชหรือสัตว์ ชนิดที่แพร่กระจายพันธุ์ตามธรรมชาติในบริเวณเขตภูมิศาสตร์เขตใดเขตหนึ่งของโลก และเป็นสิ่งมีชีวิตที่มีเขตกระจายพันธุ์ทางภูมิศาสตร์ค่อนข้างจำกัด ไม่กว้างขวางนัก เช่น อาจจะพบตามระบบนิเวศต่าง ๆ เช่น บนเกาะ, ยอดเขา, หน้าผาของภูเขาหินปูน, แอ่งพรุ เป็นต้น ถิ่นที่อยู่ดังกล่าวมีสภาพจำกัดของสิ่งแวดล้อมหรือมีสภาพดินฟ้าอากาศเป็นเอกลักษณ์เฉพาะของตัว ที่เหมาะสมสำหรับการดำรงชีวิตอยู่ของสิ่งมีชีวิตนั้น ๆ[5]
ชาร์ล ดาร์วิน นักวิทยาศาสตร์ชาวอังกฤษ ผู้คิดค้นทฤษฎีวิวัฒนาการ ได้กล่าวถึงลักษณะของสิ่งมีชีวิตเฉพาะถิ่น เอาไว้ในหนังสือ The Origin of Species ของตนเอง ไว้ว่า
ในพื้นที่ที่เท่ากัน สิ่งมีชีวิตบนเกาะมีความหลากหลายน้อยกว่าบนแผ่นดินใหญ่ แต่บนเกาะมีสิ่งมีชีวิตชนิดที่พบเฉพาะถิ่นมากกว่าบนแผ่นดินใหญ่[6]
ปัจจุบัน บริเวณพื้นผิวโลกทีพบว่ามีสิ่งมีชีวิตเฉพาะถิ่นสูงมาก มีทั้งสิ้น 18 แห่ง มีพื้นที่ประมาณ 746,400 ตารางกิโลเมตร หรือเพียงร้อยละ 0.5 ของพื้นผิวโลกที่เป็นพื้นดินเท่านั้น และมีพืชเฉพาะถิ่นอาศัยอยู่ถึงประมาณ 49,955 ชนิด หรือร้อยละ 20 ของพืชทั้งหมดที่พบในโลก และยังมีสัตว์เลื้อยคลานและสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกอาศัยอีกอย่างน้อย 1,659 ชนิด หรือร้อยละ 15 ของสัตว์ทั้ง 2 กลุ่มในโลก ทั้งซีกโลกเก่า และซีกโลกใหม่ สถานที่ที่มีสัตว์เฉพาะถิ่นสูงในทวีปอเมริกาเหนือ 1 แห่ง, ทวีปอเมริกาใต้ 5 แห่ง, ทวีปแอฟริกา 4 แห่ง, ทวีปเอเชีย 6 แห่ง, ทวีปออสเตรเลียและโอเชียเนีย 2 แห่ง เฉพาะในทวีปเอเชีย ได้แก่ ป่าดิบชื้นในฟิลิปปินส์, เกาะบอร์เนียวทางตอนเหนือ, เทือกเขาหิมาลัยด้านตะวันออก, คาบสมุทรมลายู, เทือกเขาฆาฏตะวันตกในอินเดีย และศรีลังกาบริเวณทิศตะวันตกเฉียงใต้[7]
โดยที่ ๆ ขึ้นชื่ออย่างมากในเรื่องสิ่งมีชีวิตเฉพาะถิ่น คือ หมู่เกาะกาลาปาโกส กลางมหาสมุทรแปซิฟิก เป็นส่วนหนึ่งของประเทศเอกวาดอร์ ที่มีสิ่งมีชีวิตที่มีวิวัฒนาการของตนเองสูงมาก จนได้รับเลือกให้เป็นมรดกโลกทางธรรมชาติ[8]
ด้วยพื้นที่อันจำกัด ทำให้สิ่งมีชีวิตเฉพาะถิ่นหลายชนิด ใกล้สูญพันธุ์หรือใกล้สูญพันธุ์อย่างวิกฤต ในประเทศไทยมีรายงานพบพืชที่เป็นสิ่งมีชีวิตเฉพาะถิ่นประมาณ 11,000 ชนิด ร้อยละ 30 เป็นพืชที่มีท่อลำเลียงน้ำและอาหาร[5] ส่วนที่เป็นสัตว์ เช่น ปลาน้ำจืด 68 ชนิด[9], เป็นหอย 3 ชนิด, เป็นสัตว์จำพวกปูและกุ้งหรือกั้ง 5 ชนิด และเป็นนก 3 ชนิด[10]
ตัวอย่างของสิ่งมีชีวิตเฉพาะถิ่น
[แก้]ชนิดที่พบได้ในประเทศไทย
[แก้]ชนิดที่ไม่ใช่สัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก
_on_Kapok_(Ceiba_pentandra)_in_Kolkata_W_IMG_4293.jpg)
ชนิดที่เป็นสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก
ภาพแสดงตัวอย่างของสิ่งมีชีวิตเฉพาะถิ่นในประเทศไทยที่เป็นสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบก
[แก้]_by_Rushen.jpg)
ชนิดที่พบได้ในต่างประเทศ
[แก้]ชนิดที่พบได้ในประเทศเวียดนาม
[แก้]- ค่างกระหม่อมขาว พบเฉพาะบนเกาะกั๊ตบ่า (Cát Bà Island) ทางตอนเหนือของอ่าวตังเกี๋ย[17]
- ค่างจมูกเชิดตังเกี๋ย พบได้เฉพาะทางตอนเหนือของประเทศเวียดนาม[18]
.jpg)
- หนูผีช้างหน้าเทา พบเฉพาะเชิงเทือกเขา ในประเทศแทนซาเนีย[19]
- ลิงป่าโคโลบัสแดง พบเฉพาะบนหมู่เกาะแซนซิบา ในประเทศแทนซาเนีย[20][21]
ชนิดที่พบได้ในประเทศญี่ปุ่น
[แก้]- เลียงผาญี่ปุ่น พบกระจายพันธุ์อยู่บริเวณตอนเหนือและตอนกลางของเกาะฮนชู ในประเทศญี่ปุ่น[22]
- แมวอิริโอโมเตะ พบเฉพาะเกาะอิริโอโมเตะ ในประเทศญี่ปุ่น[23]
ชนิดที่พบได้ในประเทศอินโดนีเซีย
[แก้]- ลิงอุรังอุตังสุมาตรา พบเฉพาะทางตอนเหนือของเกาะสุมาตรา ในประเทศอินโดนีเซีย[24]
- มังกรโกโมโด มีถิ่นอาศัยอยู่บนเกาะโกโมโด, รินจา, โฟลเร็ซ และกีลีโมตัง ในประเทศอินโดนีเซีย[24]
- เสือโคร่งสุมาตรา เป็นประชากรเสือชนิดเดียวที่เหลือรอดในหมู่เกาะซุนดาประเทศอินโดนีเซีย[24]
ชนิดที่พบได้ในทวีปอเมริกาใต้
[แก้]- โลมาแม่น้ำแอมะซอน พบเฉพาะบริเวณแม่น้ำสายใหญ่ในเขตป่าฝนอเมซอนทวีปอเมริกาใต้[25]
- อิกัวนาสีชมพู พบเฉพาะที่หมู่เกาะกาลาปาโกส ในประเทศเอกวาดอร์ทวีปทวีปอเมริกาใต้[26]
- นกญันดู (Ñañdú) มีถิ่นกำเนิดจำกัดอยู่ประเทศ อาร์เจนตินา โบลิเวีย บราซิล ชิลี ปารากวัย เปรู และ อุรุกวัย ทวีปอเมริกาใต้[27][28]
ดูเพิ่มเติม
[แก้]อ้างอิง
[แก้]- ↑ อบฉันท์ ไทยทอง, รศ. (2008). กล้วยไม้เมืองไทย. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์บ้านและสวน. น. 42–43. ISBN 978-974-7751-79-6.
- 1 2 3 4 5 "Endemic Animals of Thailand". animalia.bio. สืบค้นเมื่อ 2025-07-26.
- ↑ "¿Qué es un endemismo?". Muy Interesante (ภาษาสเปน). 2022-03-14. สืบค้นเมื่อ 2025-07-26.
- ↑ redaksi (2022-07-05). "Endemisme, Spesies Endemik yang Hanya Ditemukan di Suatu Tempat". Dari Laut (ภาษาอินโดนีเซีย). สืบค้นเมื่อ 2025-07-26.
- 1 2 3 ธวัชชัย สันติสุข (2005). พืชถิ่นเดียวและพืชหายากของประเทศไทย (พิมพ์ครั้งที่ 2). โครงการบริหารจัดการความหลากหลายทางชีวภาพด้านป่าไม้และสัตว์ป่า แบบบูรณาการเพื่อการอนุรักษ์และพัฒนาการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช. ISBN 974-9623-79-7.
- ↑ "ตามรอยชาร์ล ดาร์วิน บนเกาะสีชัง". OKnation. พฤษภาคม 2009. ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ เมื่อ 25 มิถุนายน 2022.
- ↑ วิณีนารถ พันธุ์วุฒิ, บ.ก. (1999). "บทนำ". สัตว์ถิ่นเดียวของประเทศไทย. คณะกรรมการเอกลักษณ์ของชาติ สำนักนายกรัฐมนตรี. น. 6. ISBN 974-7772-39-6.
- ↑ "Galápagos Islands". ยูเนสโก (ภาษาอังกฤษ).
- ↑ ชวลิต วิทยานนท์ (2004). คู่มือปลาน้ำจืด. น. 16. ISBN 974-484-148-6.
- ↑ Lepage, Denis, "Checklist of birds of Thailand", Bird Checklists of the World, Avibase, ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ เมื่อ 29 กันยายน 2007, สืบค้นเมื่อ 27 เมษายน 2007
- 1 2 3 กิตติพงษ์ จารุธาณินทร์; ชวลิต วิทยานนท์ (ตุลาคม 2011). "ปลาน้ำจืดหายากที่สุด ๑๐ ชนิดของไทย". Aquarium Biz. เล่มที่ 2 ฉบับที่ 16. น. 62. ISSN 1906-9243. EAN 9771906924509
- ↑ "หวั่น'พลับพลึงธาร'สูญพันธุ์จ่อคุ้มครอง จากคมชัดลึก". ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ เมื่อ 27 ตุลาคม 2012. สืบค้นเมื่อ 27 ตุลาคม 2012.
- ↑ "พระราชทานชื่อดอกมะลิพันธุ์ใหม่โลก". เดลินิวส์. ฉบับที่ 23, 297. 26 กรกฎาคม 2013. น. หน้า 1 ต่อหน้า 15.
- ↑ Pskhun (2011-06-22). "Species New to Science: [Herpetology • 2008] กบห้วยปากใหญ่ | Limnonectes megastomias • A New Species of Big-headed, Fanged Dicroglossine Frog from NE Thailand". Species New to Science. สืบค้นเมื่อ 2025-07-26.
- ↑ "พื้นที่นำร่อง". thbif.onep.go.th. สืบค้นเมื่อ 2025-07-26.
- ↑ "Thbif :: Onep.Go.Th". thbif.onep.go.th. สืบค้นเมื่อ 2025-07-26.
- ↑ "เหลือเพียง 59 ตัว หนึ่งใน 10 ชนิดหายากที่สุดในโลก". ผู้จัดการออนไลน์. 15 เมษายน 2010.
- ↑ "Endemic Animals of Viet Nam". animalia.bio. สืบค้นเมื่อ 2025-07-26.
- ↑ "ตื่นเต้น!! พบช้างน้อยตัวเท่าหนูกลางป่าแอฟริกา". ผู้จัดการออนไลน์. 31 มกราคม 2008.
- ↑ admin (2018-09-05). "The fate of unique species in Tanzania's coastal forests hangs in the balance". African Conservation Foundation (ภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน). สืบค้นเมื่อ 2025-07-26.
- ↑ Life, Is (2021-04-12). "ลิงป่าในแทนซาเนียกำลังเผชิญความเสี่ยงอันตรายจากถนนที่ตัดผ่านป่าอนุรักษ์". มูลนิธิสืบนาคะเสถียร. สืบค้นเมื่อ 2025-07-26.
- ↑ "Endemic Animals of Japan". animalia.bio. สืบค้นเมื่อ 2025-07-26.
- ↑ "Prionailurus bengalensis ssp. iriomotensis" (ภาษาอังกฤษ). IUCN.
- 1 2 3 "Endemic Animals of Indonesia". animalia.bio. สืบค้นเมื่อ 2025-07-26.
- ↑ Terraverde, Heliconia Lodge, by. "Pink Dolphins of the Peruvian Amazon". www.heliconialodge.com.pe (ภาษาอังกฤษ). สืบค้นเมื่อ 2025-07-26.
{{cite web}}: CS1 maint: multiple names: authors list (ลิงก์) - ↑ "16 of the most endangered animals in South America". Voyagers Travel (ภาษาอังกฤษ). ข้อมูลเก่าจากแหล่งเดิมเมื่อ 2024-12-11. สืบค้นเมื่อ 2025-07-26.
- ↑ Davies, S. J. J. F. (2003). Hutchins, Michael (บ.ก.). Rheas. เล่มที่ 8 Birds I Tinamous and Ratites to Hoatzins (พิมพ์ครั้งที่ 2nd). Farmington Hills, MI: Gale Group. น. 69-71. ISBN 0787657840.
- ↑ "Rhea pennata: BirdLife International". IUCN Red List of Threatened Species. 2014-07-24. สืบค้นเมื่อ 2025-07-23.
แหล่งข้อมูลอื่น
[แก้]- "สัตว์ถิ่นเดียว", siamensis.org, ข้อมูลเก่าจากแหล่งเดิมเมื่อ 23 มกราคม 2013, สืบค้นเมื่อ 29 ตุลาคม 2012
- ดนัย สรรพศรี; นาวิน อินทกูล; พัชราภรณ์ โกฏแก้ว; กิ่งพร เสนี & เกศรา บางสาร, "พืชถิ่นเดียว และพืชหายากในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูเมี่ยง ภูทอง จังหวัดพิษณุโลกและอุตรดิตถ์" (PDF), สวนพฤกษศาสตร์บ้านร่มเกล้า พิษณุโลก ในพระราชดำริ, ข้อมูลเก่า (PDF)จากแหล่งเดิมเมื่อ 25 กุมภาพันธ์ 2020, สืบค้นเมื่อ 2 มกราคม 2023