อำเภอเชียงกลาง

อำเภอเชียงกลาง เชียงกลางเมืองน่าอยู่ เคียงคู่วิหารไทยลื้อ เลื่องลือบ่อน้ำทิพย์พญาไมย น้ำตกสวยใสตาดม่าน ล่องแพน้ำน่านห้วยพ่านแก่งสะม้า ล้ำค่าสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ชวนพิศเมืองฟ้าใสคนใจงาม ข้อมูลทั่วไป อักษรไทย อำเภอเชียงกลาง อักษรโรมัน Amphoe Chiang Klang จังหวัด น่าน รหัสทางภูมิศาสตร์ 5509 รหัสไปรษณีย์ 55160 ข้อมูลสถิติ พื้นที่ 277.115 ตร.กม. ประชากร 28,070 คน (พ.ศ. 2555) ความหนาแน่น 101.29 คน/ตร.กม. ที่ว่าการอำเภอ ที่ตั้ง ที่ว่าการอำเภอเชียงกลาง เลขที่ 86 หมู่ที่ 11 ถนนอดุลย์เดชจรัส ตำบลเชียงกลาง อำเภอเชียงกลาง จังหวัดน่าน 55160 พิกัด 19°17′30″N 100°51′42″E หมายเลขโทรศัพท์ 0 5479 7255 หมายเลขโทรสาร 0 5479 7255 ส่วนหนึ่งของสารานุกรมประเทศไทย

เชียงกลาง หรือ "เจียงก๋าง" เป็นอำเภอหนึ่งในจังหวัดน่าน และเป็นอำเภอที่มีพื้นที่เล็กที่สุดของจังหวัด

ที่ตั้งและอาณาเขต

อำเภอเชียงกลางตั้งอยู่ทางทิศเหนือของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้

• ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอทุ่งช้าง
• ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอทุ่งช้างและอำเภอปัว
• ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอปัวและอำเภอท่าวังผา
• ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอท่าวังผาและอำเภอสองแคว

ประวัติ

อำเภอเชียงกลางเดิมเรียกว่า เจียงก๋าง และได้ชื่อเป็น เชียงกลาง ตามคำบอกเล่าสรุปความว่า เดิมทีเดียวจังหวัดน่านมีที่ตั้งอยู่ที่อำเภอปัวเรียกว่า "วรนคร" และมีเมืองน้อยใหญ่ในส่วนเหนือของวรนครมีเมืองเปือ งอบ และปอน ซึ่งสมัยนั้นข้าศึกที่มักยกกำลังมาย่ำยีคือ เงี้ยวหรือไทยใหญ่ หัวเมืองฝ่ายเหนือของวรนครก็ได้แตกร่นถอยลงมาอยู่บริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำกอนที่มาบรรจบกับแม่น้ำน่านเรียกว่า "สบกอน" ในบริเวณที่ตั้งของเมืองที่แตกทัพร่นมาตั้งมั่นอยู่ตรงระหว่าง "เจี๋ยงก๋าง" หรือ "เชียงกลาง" ในปัจจุบัน

เดิมพื้นที่ของอำเภอเชียงกลางอยู่ในเขตการปกครองของอำเภอทุ่งช้าง โดยเมื่อวันที่ 20 มิถุนายน พ.ศ. 2511 ได้มีประกาศกระทรวงมหาดไทยให้แยกตำบลเปือ ตำบลเชียงกลาง ตำบลเชียงคาน และตำบลนาไร่หลวง (ปัจจุบันอยู่ในเขตการปกครองของอำเภอสองแคว) ออกจากการปกครองของอำเภอทุ่งช้าง รวมจัดตั้งเป็น กิ่งอำเภอเชียงกลาง และได้รับการยกฐานะเป็นอำเภอเชียงกลางเมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2514

การปกครองส่วนภูมิภาค

อำเภอเชียงกลางแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 6 ตำบล 60หมู่บ้าน ได้แก่

1.	เชียงกลาง		(Chiang Klang)		13 หมู่บ้าน
2.	เปือ		(Puea)		14 หมู่บ้าน
3.	เชียงคาน		(Chiang Khan)		05 หมู่บ้าน
4.	พระธาตุ		(Phra That)		11 หมู่บ้าน
5.	พญาแก้ว		(Phaya Kaeo)		07 หมู่บ้าน
6.	พระพุทธบาท		(Phra Phutthabat)		10 หมู่บ้าน

การปกครองส่วนท้องถิ่น

ท้องที่อำเภอเชียงกลางประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 5 แห่ง ได้แก่

• เทศบาลตำบลเชียงกลาง ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลเชียงกลาง บางส่วนของตำบลเปือ และบางส่วนของตำบลพญาแก้ว
• เทศบาลตำบลพระพุทธบาทเชียงคาน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเชียงคานและตำบลพระพุทธบาททั้งตำบล
• องค์การบริหารส่วนตำบลเชียงกลาง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเชียงกลางและตำบลพญาแก้ว (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลเชียงกลาง)
• องค์การบริหารส่วนตำบลเปือ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเปือ (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลเชียงกลาง)
• องค์การบริหารส่วนตำบลพระธาตุ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลพระธาตุทั้งตำบล

สถานที่และแหล่งท่องเที่ยว

น้ำตกตาดม่าน

สถานที่และแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญของอำเภอเชียงกลาง ได้แก่

• วัดหนองแดง (สถาปัตยกรรมไทลื้อ)

ตั้งอยู่บ้านหนองแดง หมู่ที่ 1 ตำบลเปือ ห่างจากที่ว่าการอำเภอ 2 กิโลเมตร เป็นโบราณสถานเก่าแก่ของล้านนาไทย ก่อสร้างโดยช่างชาวไทยลื้อ (แคว้นสิบสองปันนา) มีอายุประมาณ 200 ปีเศษ

• น้ำตกตาดม่าน

• พระพุทธบาทจำลอง (พระบาทตากผ้า)

ตั้งอยู่บ้านเหล่า หมู่ที่ 8 ตำบลพระพุทธบาท ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 7 กิโลเมตร เป็นโบราณสถานเก่าแก่เป็นที่เคารพบูชาองประชาชนทั่วไป โดยเฉพาะราษฎรตำบลเชียงคานและตำบลพระพุทธบาท มีอายุประมาณ 100 ปีเศษ

• แก่งสะม้าเก้าบั้ง

ตั้งอยู่บ้านตึ๊ด หมู่ที่ 10 ตำบลพระพุทธบาท ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 11 กิโลเมตร มีลักษณะเป็นโขดหินและลานหินขวางกั้นลำน้ำน่าน ลดหลั่นกันไปถึงขั้นมีระยะทางยาวถึง 3 กิโลเมตร สองฟากฝั่งลำน้ำน่านมีลักษณะเป็นภูเขาและป่าไม้อุดมสมบูรณ์ เหมาะแก่การพักผ่อนและตั้งแคมป์ค้างแรม

• พระธาตุดอนแก้ว

ตั้งอยู่บริเวณบ้านดอนแก้ว หมู่ที่ 1 ตำบลพระธาตุ ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 7 กิโลเมตร

• อ่างเก็บน้ำเลียบ

ตั้งอยู่บ้านดอนแท่น หมู่ที่ 3 ตำบลเชียงคาน ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 8 กิโลเมตร เป็นอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่ รอบบริเวณอ่างร่มรื่นไปด้วยป่าไม้ธรรมชาติ เหมาะแก่การพักผ่อนและตกปลา

• เมืองพระพุทธศาสนา

ตั้งอยู่บ้านน้ำคา หมู่ที่ 1 ตำบลพญาแก้ว ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 4 กิโลเมตร เป็นสถานที่ปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานและฝึกอบรมปฏิบัติธรรม

• ไร่จุฑามาศ รีสอร์ท

ตั้งอยู่บ้านน้ำอ้อ หมู่ที่ 3 ตำบลเปือ ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 8 กิโลเมตร

• น้ำตกผานางอิง (ฝายข้อมือเหล็ก)

ตั้งอยู่บ้านพญาแก้ว หมู่ที่ 4 ตำบลพญาแก้ว ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 6 กิโลเมตร

• น้ำตกนาอู่

ตั้งอยู่บ้านหนองปลา หมู่ที่ 10 ตำบลพระธาตุ ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 15 กิโลเมตร

• พระธาตุศรีบัวแบ่งเทพมงคล(ธาตุวัดคาว)

ตั้งอยู่บ้านเจดีย์ หมู่ 3 ตำบลเชียงกลาง ห่างจากที่ว่าการอำเภอ ประมาณ 3 กิโลเมตร

• พระธาตุจอมกิตติ

ตั้งอยู่บ้านป่าเลา หมู่ที่ 6 ตำบลพระพุทธบาท ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 5 กิโลเมตร

• อ่างเก็บน้ำน้ำส้อ

ตั้งอยู่บ้านส้อ หมู่ 9 ตำบลเปือ ห่างจากที่ว่าการอำเภอประมาณ 8 กิโลเมตร

• วัดศรีบุญเรือง (สถาปัตยกรรมร่วมสมัย)

ตั้งอยู่บ้านสบกอน หมู่ที่ 5 ตำบลเชียงกลาง เดิมชื่อวัดสบกอน เป็นวัดเก่าและสร้างคู่มากับหมู่บ้านสบกอน

• วัดเจดีย์ (พระเจดีย์ทรงพุ่มข้าวบิณฑ์)

ตั้งอยู่ที่บ้านเจดีย์ หมู่ที่ 3 ตำบลเชียงกลาง เดิมชื่อวัดคาว เป็นวัดเก่าแก่ของอำเภอเชียงกลาง

• พระธาตุศรีบัวแบ่งเทพมงคล (ธาตุวัดคาว)

เป็นพระธาตุเก่าแก่คู่ตำบลเชียงกลาง มีรูปทรงลังกาฐานกว้าง 12 เมตร สูง 16 เมตร

• รอยพระพุทธบาท (ผาม่าน)

ตั้งอยู่บ้านตึ๊ด หมู่ที่ 1 ตำบลพระพุทธบาท ลักษณะเป็นภูเขาศิลา (หินผา) บริเวณนี้เดิมเป็นสถานที่สู้รบกันระหว่างพวกม่านกับพวกเงี้ยวได้สู้รบกันจนมีรอยเลือดแดงฉานกระเด็นติดตามหน้าผา จึงเรียกว่าผาแดงหรือผาม่าน

• รอยพระพุทธบาท (บ้านดอนสบเปือ)

ตั้งอยู่บ้านดอนสบเปือ หมู่ที่ 7 ตำบลเปือ ค้นพบครั้งแรกอยู่บนแท่นผาบริเวณวังพระพุทธบาท ปัจจุบันรอยพระพุทธบาทแห่งนี้เป็นที่เคารพนับถือของชาวอำเภอเชียงกลางและศิษยานุศิษย์ของพระครูชัยวัฒน์อธิโต

• ศาลเจ้าพ่อพญาไมย

ตั้งอยู่บ้านสบกอน หมู่ที่ 5 ตำบลเชียงกลาง เจ้าพ่อพญาไมยเป็นเทพยดาที่ชาวอำเภอเชียงกลางและอำเภอใกล้เคียงเคารพนับถือและเลื่องลือในความศักดิ์สิทธิ์

• อุทยานมัจฉา (บ้านตึ๊ด)

ตั้งอยู่บ้านตึ๊ด หมู่ที่ 1 ตำบลพระพุทธบาท เป็นเขตอนุรักษ์พันธุ์ปลาบริเวณท่าน้ำหลังวัดชัยมงคลถึงสะพานข้ามแม่น้ำน่าน

• แหล่งอนุรักษ์พันธุ์ปลาบ้านหนองผุก (วังปลา )

ตั้งอยู่บ้านหนองผุก หมู่ที่ 10 ตำบลเปือ มีลักษณะเป็นวังน้ำวนขนาดเล็กมี 2 หาด เหมาะสำหรับพักผ่อนหย่อนใจนักท่องเที่ยว

การเดินทาง

จากตัวเมืองไปตามเส้นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1080 ระยะทางประมาณ 70 กิโลเมตร