อำเภอปัว
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
อำเภอปัว เป็นอำเภอที่ตั้งอยู่ตอนบนของจังหวัดน่าน
เนื้อหา |
ประวัติ [แก้]
เริ่มปรากฏขึ้นราว พ.ศ. 1825 ภายใต้การนำของ พญาภูคา เจ้าเมืองย่าง ศูนย์การปกครองอยู่ที่เมืองย่าง (เชื่อกันว่าคือบริเวณริมฝั่งด้านใต้ของแม่น้ำย่าง ใกล้เทือกเขาดอยภูคาในเขตบ้านเสี้ยว ตำบลยม อำเภอท่าวังผา) เพราะปรากฏร่องรอย ชุมชนในสภาพที่เป็นคูน้ำ คันดิน กำแพงเมืองซ้อนกันอยู่ ต่อมาพญาภูคา ได้ขยายอาณาเขตปกครองของตนออกไปให้กว้างขวางยิ่งขึ้น โดยส่งราชบุตรบุญธรรม 2 คน ไปสร้างเมืองใหม่ โดยขุนนุ่น ผู้พี่ไปสร้างเมืองจันทบุรี (เมืองหลวงพระบาง) ซึ่งตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกของแม่น้ำของ (แม่น้ำโขง) และขุนฟองผู้น้องสร้างเมืองวรนคร(เมืองปัว) ซึ่งตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ การที่ให้ชื่อว่าเมือง "วรนคร" ก็เนื่องมาจาก พญาภูคา ได้เลือกชัยภูมิที่ดี เหมาะสมในการสร้างเมือง เสร็จแล้วจึงขนานนามว่าเมือง "วรนคร" ซึ่งหมายถึง เมืองดี นับว่าเป็นการเริ่มต้นราชวงศ์ภูคา
เมื่อบ้านเมืองวรนครเริ่มมั่นคงเป็นปึกแผ่น เจ้าขุนฟองก็ได้เป็นพญาแล้วเสวยราชสมบัติในเมืองวรนคร มีพระโอรส 1 พระองค์ ใส่ชื่อเบิกบายว่า "เจ้าเก้าเกื่อน" ต่อมาไม่นานักพญาขุนฟองถึงแก่พิราลัย เจ้าเก้าเถื่อนราชบุตรจึงได้ขึ้นครองเมืองปัวแทน ด้านพญาภูคาครองเมืองย่างมานานและมีอายุมากขึ้น มีความประสงค์จะให้เจ้าเก้าเถื่อนผู้หลานมาครองภูคาหรือเมืองย่างแทน จึงให้เสนาอำมาตย์ไปเชิญ แต่เจ้าเก้าเกื่อนไม่ค่อยเต็มใจนัก เจ้าเก้าเถื่อนเกรงใจปู่จึงยอมไปอยู่เมืองย่าง และมอบให้ชายาคือ นางพญาแม่ท้าวคำปิน ซึ่งทรงครรภ์อยู่คอยปกครองดูแลรักษาเมืองวรนคร (เมืองปัว) แทน เมื่อพญาภูคาถึงแก่พิราลัย เจ้าเก้าเถื่อนจึงครองเมืองย่างแทน
ในช่วงที่เมืองวรนคร (เมืองปัว) ว่างจากผู้นำ เนื่องจากเจ้าเก้าเถื่อนไปครองเมืองย่างแทนปู่คือ พญาภูคา พญางำเมืองเจ้าผู้ครองเมืองพะเยา จึงได้ขยายอิทธิพลเข้าครอบครองบ้านเมืองปัวทั้งหมด นางพญาแม่เท้าคำปินพร้อมด้วยบุตรในครรภ์ ได้หลบหนีไปอยู่บ้านห้วยแร้ง จนคลอดได้บุตรชายท่ามกลางท้องไร่นั้น ชื่อว่า "เจ้าขุนใส" ปรากฏว่านายบ้านห้วยแร้งนั้น เป็นพ่อครัวพญาเก้าเกื่อนมาก่อน จึงรับนางพญาแม่ท้าวคำปินและกุมารไปเลี้ยงดูจนเติบใหญ่ อายุได้ 16 ปี ก็นำไปไหว้สาพญางำเมือง เมื่อพญางำเมืองเห็น ก็มีใจรักเอ็นดูรับเลี้ยงดูไว้ แลเติบใหญ่ได้เป็นขุนนาง รับใช้พญาคำเมืองจนเป็นที่โปรดปราน พญางำเมืองจึงสถาปนาให้เป็น เจ้าขุนใสยศ ครองเมือง เป็นเจ้าเมืองปราดภาย หลังมีกำลังพลมากขึ้นจึงยกทัพมาต่อสู้จนหลุดพ้นจากอำนาจเมืองพะเยา แล้วกลับมาเป็นพญาเสวยเมืองวรนคร (เมืองปัว) และได้รับการสถาปนาเป็น "พญาผานอง" เมืองวรนคร จึงกลายชื่อมาเป็น เมืองปัว ซึ่งหันไปมีความสัมพันธ์กับกรุงสุโขทัยในสมัยพ่อขุนรามคำแหง ดังปรากฏชื่อเมืองปัวอยู่ในหลักศิลาจารึก หลักที่ 1
พญาผานองเสวยเมืองปัวอยู่ได้ 30 ปี มีโอรส 6 คน คนแรกชื่อ เจ้าการเมือง คนสุดท้องชื่อ เจ้าใส พอพญาผานองถึงแก่พิราลัยไปแล้ว เสนาอำมาตย์ทั้งหลายก็อภิเษกให้เจ้าใสผู้น้องเสวยเมืองแทน เพราะเป็นผู้มีความรู้เฉลียวฉลาด แต่อยู่ได้ 3 ปี ก็ถึงแก่พิราลัยไปอีก เสนาอำมาตย์ทั้งหลายจึงเชิญ เจ้าการเมือง ขึ้นเสวยเมืองแทน
ในสมัยของพญาการเมือง (กรานเมือง) โอรสของพญาผานอง เมืองปัว ได้มีการขยายตัวมากขึ้น ตลอดจนมีความสัมพันธ์กับเมืองสุโขทัยอย่างใกล้ชิด พงศาวดารเมืองน่านกล่าวถึงพญาการเมืองว่า ได้รับเชิญจากเจ้าเมืองสุโขทัย (พระมหาธรรมราชาลิไท) ไปร่วมสร้างวัดหลวงอภัย (วัดอัมพวนาราม) ขากลับเจ้าเมืองสุโขทัย ได้พระราชทานพระธาตุ 7 องค์ พระพิมพ์ทองคำ 20 องค์ พระพิมพ์เงิน 20 องค์ ให้กับพญาการเมืองมาบูชา ณ เมืองปัวด้วย
ครั้งนั้น พญาการเมือง ได้ปรึกษาพระมหาเถรธรรมบาลและได้เลือกสถานที่ บรรจุพระบรมธาตุ จึงได้ก่อสร้างพระธาตุแช่แห้งขึ้นที่บนภูเพียงแช่แห้ง ด้วยความเชื่อว่าเป็นที่เคยบรรจุพระบรมธาตุมาแต่ปางก่อน ดอยภูเพียงแช่แห้งเป็นเนินไม่สูงนัก ตั้งอยู่ใกล้แม่น้ำเตี๋ยนกับน้ำลิง ทางฟากตะวันออกของแม่น้ำน่าน จึงได้ระดมผู้คนก่อสร้างพระธาตุแช่แห้งขึ้นที่เนินแล้วอัญเชิญพระบรมธาตุมาบรจุไว้ พร้อมทั้งได้อพยพผู้คนจากเมืองปัว ลงมาสร้างเมืองใหม่ที่บริเวณพระธาตุแช่แห้ง เรียกว่า "เวียงภูเพียงแช่แห้ง" เมือปี พ.ศ. 1902 โดยมีพระธาตุแช่แห้งเป็นศูนย์กลางเมือง[1]
ที่ตั้งและอาณาเขต [แก้]
อำเภอปัวตั้งอยู่ทางตอนเหนือของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้
- ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอเชียงกลาง อำเภอทุ่งช้าง และอำเภอเฉลิมพระเกียรติ
- ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอบ่อเกลือ
- ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอสันติสุข
- ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอท่าวังผาและอำเภอเชียงกลาง
การแบ่งเขตการปกครอง [แก้]
การปกครองส่วนภูมิภาค [แก้]
อำเภอปัวแบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 12 ตำบล 105 หมู่บ้าน ได้แก่
| 1. | ปัว | (Pua) | 8 หมู่บ้าน | |||||||
| 2. | วรนคร | (Woranakhon) | 8 หมู่บ้าน | |||||||
| 3. | แงง | (Ngaeng) | 7 หมู่บ้าน | |||||||
| 4. | สถาน | (Sathan) | 13 หมู่บ้าน | |||||||
| 5. | ศิลาแลง | (Sila Laeng) | 8 หมู่บ้าน | |||||||
| 6. | ศิลาเพชร | (Sila Phet) | 10 หมู่บ้าน | |||||||
| 7. | อวน | (Uan) | 11 หมู่บ้าน | |||||||
| 8. | ไชยวัฒนา | (Chai Watthana) | 8 หมู่บ้าน | |||||||
| 9. | เจดีย์ชัย | (Chedi Chai) | 9 หมู่บ้าน | |||||||
| 10. | ภูคา | (Phu Kha) | 13 หมู่บ้าน | |||||||
| 11. | สกาด | (Sakat) | 4 หมู่บ้าน | |||||||
| 12. | ป่ากลาง | (Pa Klang) | 6 หมู่บ้าน |
การปกครองส่วนท้องถิ่น [แก้]
ท้องที่อำเภอปัวประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 12 แห่ง ได้แก่
- เทศบาลตำบลปัว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปัวทั้งตำบล รวมทั้งบางส่วนของตำบลสถาน ตำบลไชยวัฒนา และตำบลวรนคร
- เทศบาลตำบลศิลาแลง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลศิลาแลงทั้งตำบล
- องค์การบริหารส่วนตำบลวรนคร ครอบคลุมพื้นที่ตำบลวรนคร (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลปัว)
- องค์การบริหารส่วนตำบลสถาน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสถาน (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลปัว)
- องค์การบริหารส่วนตำบลแงง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแงงทั้งตำบล
- องค์การบริหารส่วนตำบลศิลาเพชร ครอบคลุมพื้นที่ตำบลศิลาเพชรทั้งตำบล
- องค์การบริหารส่วนตำบลอวน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลอวนทั้งตำบล
- องค์การบริหารส่วนตำบลไชยวัฒนา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลไชยวัฒนา (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลปัว)
- องค์การบริหารส่วนตำบลเจดีย์ชัย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเจดีย์ชัยทั้งตำบล
- องค์การบริหารส่วนตำบลภูคา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลภูคาทั้งตำบล
- องค์การบริหารส่วนตำบลสกาด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสกาดทั้งตำบล
- องค์การบริหารส่วนตำบลป่ากลาง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลป่ากลางทั้งตำบล
การคมนาคม [แก้]
- ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1080 (น่าน-ปัว-เฉลิมพระเกียรติ)
- ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1081 (ปัว-เฉลิมพระเกียรติ)
- ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1256 (ปัว-บ่อเกลือ)
สถานศึกษา [แก้]
โรงเรียนมัธยมศึกษา [แก้]
- โรงเรียนปัว (โรงเรียนประจำอำเภอปัว)
- โรงเรียนมัธยมป่ากลาง
- โรงเรียนเมืองแงง
- โรงเรียนศรัทธาศิลาเพชรรังสรรค์
อาชีวศึกษา [แก้]
สถานพยาบาล [แก้]
อำเภอปัว มีสถานพยาบาลบริการทั้งหมด 13 แห่ง ดังนี้
- โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชปัว (โรงพยาบาลประจำอำเภอ)
- โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลปัว
- โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลวรนคร
- โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลศิลาแลง
- โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลแงง
- โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลสถาน
- โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลศิลาเพชร
- โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลอวน
- โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลไชยวัฒนา
- โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลเจดีย์ชัย
- โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลภูคา
- โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลสกาด
- โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลป่ากลาง
สถานที่ท่องเที่ยว [แก้]
- อุทยานแห่งชาติดอยภูคา
- วัดต้นแหลง
- วัดดอนแก้ว
- วัดพระธาตุเบ็งสกัด
- วัดร้องแง
- พระธาตุจอมทอง
- พระธาตุจอมแจ้ง
- ต้นดิกเดียม วัดปรางค์
- น้ำตกศิลาเพชร
- น้ำตกตาดหลวง
- น้ำตกวังต้นตอง
- น้ำตกเหล่าหัวตาด
- น้ำตกห้วยมัด
- น้ำตกผาจา
- น้ำตกต้นตอง
- น้ำตกตาน้อย
- น้ำตกวังเขียว
- น้ำตกวิมานธารา
- ถ้ำผาฆ้อง
- ถ้ำยอดวิมาน
- ถ้ำเสือดาว
- ถ้ำกุ้ง
- ถ้ำผี
- ถ้ำนาง
- ถ้ำรวยสายไทย (ถ้ำหมา)
- ถ้ำพระ
- วังศิลาแลง
ธนาคาร [แก้]
- ธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด(มหาชน)
- ธนาคารกรุงไทย จำกัด(มหาชน)
- ธนาคารกรุงเทพ จำกัด(มหาชน)
- ธนาคารกสิกรไทย จำกัด(มหาชน)
- ธนาคารออมสิน
- ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร
แหล่งข้อมูลอื่น [แก้]
อ้างอิง [แก้]
|
|||||||
