ภาษาอิดอ

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
อิดอ
Ido
ออกเสียง idɔ
สร้างโดย กลุ่มผู้ดัดแปลงภาษาเอสเปรันโต
การจัดตั้งและการใช้ องค์การภาษาช่วยสื่อสารนานาชาติ
จุดประสงค์
สถานภาพทางการ
ผู้วางระเบียบ Uniono por la Linguo Internaciona Ido
รหัสภาษา
ISO 639-1 io
ISO 639-2 ido
ISO 639-3 ido

ภาษาอิดอ (Ido) เป็นภาษาประดิษฐ์ สร้างขึ้นเพื่อใช้เป็นภาษาสากลในการช่วยสื่อสารระหว่างผู้คนเชื้อชาติต่าง ๆ โดยได้สร้างให้มีรูปแบบไวยากรณ์ที่ง่ายและเป็นไปตามกฎโดยไม่มีข้อยกเว้น ซึ่งแตกต่างจากภาษาอื่น ๆ และไม่ให้คล้ายกับภาษาธรรมชาติภาษาใดมากเกินไปเพื่อไม่ให้เกิดความได้เปรียบในการเรียนรู้ภาษาอิดอ

ภาษาอิดอได้เริ่มมีการพัฒนาในช่วงต้นคริสต์ทศวรรษ 1900 โดย แอล. แอล. ซาเมนฮอฟ ซึ่งได้ดัดแปลงมาจากภาษาเอสเปรันโต โดยมีการปรับปรุงข้อบกพร่องต่าง ๆ ของภาษาเอสเปรันโตให้ดีขึ้น และได้นำออกมาใช้งานใน พ.ศ. 2450 โดยองค์การภาษาช่วยสื่อสารนานาชาติ และได้รับการสนับสนุนจากผู้พูดภาษาเอสเปรันโตราว 20%[1]

ภาษาอิดอใช้อักษรละติน 26 ตัวเช่นเดียวกับภาษาอังกฤษ

ประวัติ[แก้]

แนวคิดในการสร้างภาษาประดิษฐ์มีมาตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 12 โดยฮิลเดการ์ดแห่งบินเกน ได้สร้างภาษาอิกนอตาขึ้นมา แต่ไม่ได้รับความนิยมจากคนส่วนใหญ่ จนกระทั่งในคริสต์ศตวรรษที่ 19 ได้มีการสร้างภาษาโวลาปุกขึ้น โดย โจฮานน์ มาร์ติน สเกลเยอร์

สัทวิทยา[แก้]

ภาษาอิดอมีสระ 5 ตัว ได้แก่ a, e, i, o และ u เช่นเดียวกับภาษาเอสเปรันโต และมีพยัญชนะส่วนใหญ่เหมือนกับภาษาเอสเปรันโต โดยมีเสียงพยัญชนะต่าง ๆ ดังนี้

ริมฝีปากทั้งสอง ริมฝีปากล่าง-ฟันบน ปุ่มเหงือก หลังปุ่มเหงือก เพดานแข็ง เพดานอ่อน ผนังคอ
เสียงกัก p b   t d     k g  
เสียงนาสิก   m     n        
เสียงลิ้นกระทบ       ɾ        
เสียงเสียดแทรก   f v s z ʃ ʒ     h  
เสียงกึ่งเสียดแทรก     t͡s   t͡ʃ        
เสียงข้างลิ้น       l        
เสียงเปิด   w         j    
ภาพสภาภาษาอิดอนานาชาติในเมืองเดสเซา ประเทศเยอรมนี ใน พ.ศ. 2465

ไวยากรณ์[แก้]

คำศัพท์ในภาษาอิดอส่วนมากสร้างขึ้นจากรากศัพท์ และไวยากรณ์ก็ได้ดัดแปลงมาจากภาษาเอสเปรันโต ไวยากรณ์ในภาษาอิดอไม่มีข้อยกเว้น ซึ่งแตกต่างจากภาษาธรรมชาติ

เปรียบเทียบไวยากรณ์ระหว่างภาษาอิดอ ภาษาเอสเปรันโตและภาษาอังกฤษ

ชนิดของคำ ภาษาอิดอ ภาษาเอสเปรันโต ภาษาอังกฤษ
คำนามเอกพจน์ -o (libro) -o (libro) book
คำนามพหูพจน์ -i (libri) -oj (libroj) books
คุณศัพท์ -a (varma) -a (varma) warm
วิเศษณ์ -e (varme) -e (varme) warmly
กริยาปัจจุบันกาลแท้ -ar (irar) -i (iri) to go
กริยาอดีตกาลแท้ -ir (irir) to have gone
กริยาอนาคตกาลแท้ -or (iror) to be going to go
กริยาปัจจุบันกาล -as (iras) -as (iras) go, goes
กริยาอดีตกาล -is (iris) -is (iris) went
กริยาอนาคตกาล -os (iros) -os (iros) will go
คำสั่ง -ez (irez) -u (iru) go!
เงื่อนไข -us (irus) -us (irus) would go

โครงสร้างประโยค[แก้]

ลำดับโครงสร้างประโยคในภาษาอิดอเป็นเช่นเดียวกับในภาษาอังกฤษ เช่น ในประโยค "ฉันมีหนังสือสีน้ำเงิน" ใช้คำว่า "Me havas la blua libro" ซึ่งมีความหมายตรงกับในภาษาอังกฤษว่า "I have the blue book" ตามลำดับคำต่อคำ อย่างไรก็ตาม โครงสร้างประโยคในภาษาอิดอมีข้อแตกต่างจากในภาษาอังกฤษดังนี้

  • คำคุณศัพท์สามารถเขียนไว้ก่อนคำนามตามแบบภาษาอังกฤษ หรือหลังคำนามตามแบบภาษาฝรั่งเศสก็ได้ เช่น สามารถเขียนได้ทั้ง "Me havas la blua libro" และ "Me havas la libro blua"
  • สามารถเติม n หลังกรรมในประโยคที่ขึ้นต้นด้วยกรรมได้เพื่อให้มีความชัดเจนยิ่งขึ้น ในกรณีที่ประโยคมีความหมายไม่ชัดเจนว่าคำนามคำใดเป็นกรรมของประโยค เช่น "La blua libron me havas "

การสร้างประโยคปฏิเสธสามารถสร้างได้โดยการเติมคำว่า ne ไว้ข้างหน้ากริยา เช่น "Me ne havas libro" แปลว่า "ฉันไม่มีหนังสือ"

การสร้างประโยคคำถามสามารถสร้างได้โดยการเติมคำว่า ka ไว้ข้างหน้าประโยค เช่น "Ka me havas libro?" แปลว่า "ฉันมีหนังสือหรือไม่?" และยังสามารถเติมคำว่า ka ไว้หน้าคำนามเพื่อสร้างเป็นประโยคคำถามได้ เช่น "Ka Mark?" อาจหมายความว่า "คุณคือมาร์กใช่ไหม?" หรือ "นั่นคือมาร์กใช้ไหม?" หรือ "หมายความว่ามาร์กใช่ไหม?" ก็ได้

สรรพนาม[แก้]

เอกพจน์ พหูพจน์ ไม่เจาะจง
บุรุษที่ 1 บุรุษที่ 2 บุรุษที่ 3 บุรุษที่ 1 บุรุษที่ 2 บุรุษที่ 3
ไม่เป็นทางการ เป็นทางการ เพศชาย เพศหญิง สัตว์และสิ่งของ โดยรวม เพศชาย เพศหญิง สัตว์และสิ่งของ โดยรวม
ภาษาอิดอ me tu vu il (u) el (u) ol (u) lu ni vi ili eli oli li on (u)
ภาษาเอสเปรันโต mi ci¹ vi¹ li ŝi ĝi ĝi² ni vi       ili oni
ภาษาอังกฤษ I thou/you you he she it he/she/it we you       they one

คำศัพท์[แก้]

คำศัพท์ในภาษาอิดอได้ดัดแปลงมาจากรากศัพท์ซึ่งเป็นคำศัพท์ในภาษาต่าง ๆ โดยได้เลือกนำรากศัพท์มาจากภาษาที่ให้ความสะดวกต่อผู้พูดมากที่สุด จากการสำรวจพบว่า คำศัพท์พื้นฐานในภาษาอิดอจำนวน 5,371 คำ ได้นำมาจากคำศัพท์ในภาษาอังกฤษ ฝรั่งเศส สเปน เยอรมัน รัสเซีย และอิตาลี ดังนี้[2]

  • ภาษาฝรั่งเศส 4,880 คำ (91%)
  • ภาษาอิตาลี 4,454 คำ (83%)
  • ภาษาสเปน 4,237 คำ (79%)
  • ภาษาอังกฤษ 4,219 คำ (79%)
  • ภาษาเยอรมัน 3,302 คำ (61%)
  • ภาษารัสเซีย 2,821 คำ (52%)

โดยบางคำอาจมาจากรากศัพท์ของคำในหลายภาษา ดังนี้

  • 2,024 คำ (38%) นำมาจากรากศัพท์ของ 6 ภาษา
  • 942 คำ (17%) นำมาจากรากศัพท์ของ 5 ภาษา
  • 1,111 คำ (21%) นำมาจากรากศัพท์ของ 4 ภาษา
  • 585 คำ (11%) นำมาจากรากศัพท์ของ 3 ภาษา
  • 454 คำ (8%) นำมาจากรากศัพท์ของ 2 ภาษา
  • 255 คำ (5%) นำมาจากรากศัพท์ของ 1 ภาษา

เปรียบเทียบคำศัพท์ในภาษาอิดอและภาษาอื่น ๆ

ภาษาอิดอ คำแปล ภาษาอังกฤษ ภาษาอิตาลี ภาษาฝรั่งเศส ภาษาเยอรมัน ภาษารัสเซีย ภาษาสเปน
bona ดี good ("bonus") buono bon gut ("Bonus") khoroshiy (dobriy) bueno
donar ให้, บริจาค give ("donate") dare ("donare") donner geben darit dar, donar
filtrar เครื่องกรอง filter filtrare filtrer filtern filtrovat filtrar
gardeno สวน garden giardino jardin Garten ogorod jardín
kavalo ทหารม้า horse ("cavalry") cavallo cheval Pferd ("Kavallerie") kobyla caballo
maro ทะเล sea ("marine") mare mer Meer more mar
naciono ชาติ nation nazione nation Nation natsija nación
studiar เรียน study studiare étudier studieren izuchat, shtudirovat estudiar
yuna เด็ก young ("juvenile") giovane jeune jung yunyi joven

การประชุมภาษาอิดอนานาชาติ[แก้]

การประชุมภาษาอิดอนานาชาติ ได้มีการจัดขึ้นในเมืองต่าง ๆ ดังนี้

อ้างอิง[แก้]

  1. Ido-movado. (2005, novembro 15). Vikipedio, La Libera Enciklopedio ข้อมูลเมื่อ 19:04, novembro 28, 2005 จาก //eo.wikipedia.org/wiki/Ido-movado?oldid=321224
  2. L. H. Dyer. "The Problem of an International Auxiliary Language and its Solution in Ido", pp. 101–124 [1], 1923.

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]

วิกิพีเดีย
วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี ในภาษาอิดอ