อวัยวะเพศ

อวัยวะเพศ หรือ อวัยวะสืบพันธุ์ (sex organ) คือ อวัยวะส่วนที่บ่งบอก เพศ ของสิ่งมีชีวิตได้ โดยมนุษย์ แยกเป็น เพศชาย และ เพศหญิง ซึ่งทั่วไปการระบุเพศจะสังเกตจากอวัยวะเพศเท่านั้น ซึ่งหลายครั้งที่มีปรากฏว่าบางคนไม่มีอวัยวะเพศ หรือ มีอวัยวะเพศภายนอกกำกวม ทางการแพทย์จึงต้องต้องใช้วิธีอื่นในการระบุเพศ

อวัยวะเพศชาย

อวัยวะเพศชาย คือ อวัยวะเพศของสิ่งมีชีวิตเพศชาย ทำหน้าที่ในการสืบพันธุ์เพื่อการดำรงอยู่ของเผ่าพันธุ์ ประกอบด้วยโครงสร้างทั้งภายนอกและภายในร่างกาย แต่โดยทั่วไปเมื่อกล่าวถึงอวัยวะเพศชาย มักนึกถึงส่วนประกอบภายนอกเป็นส่วนใหญ่

องค์ประกอบของอวัยวะเพศชาย

ภาพตัดตามขวางของอวัยวะเพศชาย

อวัยวะเพศชาย

• องคชาต (Penis) ลักษณะเป็นท่อนยาว อยู่ภายนอกร่างกายของเพศชาย ตรงบริเวณหัวหน่าวทำหน้าที่เป็นทางผ่านของปัสสาวะและน้ำกาม ประกอบไปด้วยกล้ามเนื้อฟองน้ำ (corpus cavernosum) 1 คู่ และท่อปัสสาวะบางส่วน กล้ามเนื้อลักษณะฟองน้ำ ทำหน้าที่ในการกักเก็บเลือด เมื่อมีอารมณ์ทางเพศทำให้เกิดการแข็งตัวขององคชาต เพื่อให้สามารถสอดใส่องคชาตเข้าไปภายในช่องคลอดของเพศหญิง ที่ปลายองคชาติเป็นจุดรวมของเส้นประสาท ซึ่งไวต่อการกระตุ้นความรู้สึกทางเพศ ซึ่งส่วนนี้เปรียบเทียบได้กับคลิตอริสของเพศหญิง
• อัณฑะ (testicles) ลักษณะเป็นถุงห้อยย้อยภายนอกร่างกาย 2 ถุง ภายในถุงประกอบไปด้วย
  • หลอดสร้างตัวอสุจิ ขดอยู่ภายในถุงอัณฑะ ทำหน้าที่ สร้างตัวอสุจิ หรือ สเปิร์ม ที่อยู่ในน้ำอสุจิโดยเซลล์ของผิวภายในหลอดจะแบ่งเซลล์แบบ ไมโอซิส (Meiosis) เพื่อให้ได้เซลล์สืบพันธุ์ซึ่งมีโครโมโซมลดลงจาก 2n เหลือ n
  • หลอดเก็บตัวอสุจิ ทำหน้าที่พักตัวอสุจิสะสมไว้ในอัณฑะ
  • หลอดนำอสุจิ ทำหน้าที่นำอสุจิจากอัณฑะไปพบต่อมสร้างน้ำเลี้ยงอสุจิ และเข้าสู่กระเพาะปัสสาวะ

อัณฑะต้องการอุณหภูมิที่เย็นกว่าอุณหภูมิร่างกายเล็กน้อย ดังนั้นอัณฑะจึงเจริญออกมาอยู่ภายนอกร่างกาย โดยอยู่ภายใน ถุงอัณฑะ ซึ่งมีกล้ามเนื้อที่ยืดขยายได้ เพื่อการปรับอุณหภูมิให้พอเหมาะกับอัณฑะ และอัณฑะยังทำหน้าที่ ผลิตฮอร์โมนเทสโทสเทอโรน (Testosterone) หรือ ฮอร์โมนเพศชาย ซึ่งใช้กระตุ้นให้เกิดอารมณ์ทางเพศ และการเจริญเติบโตเป็นผู้ใหญ่ ถุงอัณฑะมีสีคล้ำกว่าบริเวณอื่นภายในของร่างกาย ซึ่งถือว่าปกติ ผู้ชายที่เติบโตเต็มที่ มีลูกอัณฑะสองข้างไม่เท่ากัน ซึ่งก็ถือว่าปกติ

• ต่อมสร้างน้ำเลี้ยงอสุจิ (Seminal vesicle) ทำหน้าที่ สร้างอาหารแก่ตัวอสุจิ
• ต่อมลูกหมาก (Prostate gland) ทำหน้าที่ สร้างสารที่เป็นเบสอย่างอ่อน เพื่อปรับความเป็นกรดเบสเมื่อผ่านเข้าภายในช่องคลอด และสารสีขาวเพื่อช่วยให้ตัวอสุจิแข็งแรงและว่องไว เข้าไปในท่อปัสสาวะปนกับน้ำเลี้ยงอสุจิ
• ต่อมคาวเปอร์ (Cowper's gland) เป็นกระเปาะเล็กๆ อยู่ใต้ต่อมลูกหมาก ทำหน้าที่หลั่งสารไปหล่อลื่นท่อปัสสาวะ สารนั้นมีลักษณะเป็นเมือก

นอกจากนี้ ระบบสืบพันธุ์เพศชาย (และหญิง) ยังมีอวัยวะร่วมกับระบบขับถ่ายปัสสาวะได้แก่

• กระเพาะปัสสาวะ (Urinary)
• ท่อปัสสาวะ (Urethra)

อวัยวะเพศหญิง

อวัยวะเพศหญิง เป็นอวัยวะของสิ่งมีชีวิตเพศหญิง ทำหน้าที่ในการสืบพันธุ์เพื่อการดำรงอยู่ของเผ่าพันธุ์ ประกอบด้วยโครงสร้างทั้งภายนอกและภายในร่างกาย

เมื่อกล่าวถึงอวัยวะเพศหญิง คนทั่วไปมักเข้าใจผิดนึกถึง อวัยวะเพศภายนอกซึ่งแท้จริงแล้ว อวัยวะเพศมีทั้งภายในและภายนอกและถ้ากล่าวให้ถูกแล้ว โครงสร้างหลักของอวัยวะเพศเพศหญิง ควรยกให้อวัยวะเพศภายใน เพราะเป็นบริเวณที่ผลิตเซลล์สืบพันธุ์ คือ ไข่ และให้กำเนิดทารก

ส่วนประกอบอวัยวะเพศหญิง

อวัยวะเพศเพศหญิงภายนอก

อวัยวะเพศเพศหญิงภายใน

• อวัยวะเพศหญิงภายนอก
• อวัยวะเพศหญิงภายใน
• ช่องสังวาส
• แคม
• ปุ่มกระสัน
• ช่องคลอด

ความสัมพันธ์ระหว่างอวัยวะเพศชายกับอวัยวะเพศหญิง

ก่อนที่จะเกิด สิ่งมีชีวิตที่มีการแบ่งเพศ (รวมทั้งมนุษย์) ได้ถูกกำหนดให้เป็นเพศผู้ (เพศชาย) หรือเพศเมีย (เพศหญิง) อยู่แล้ว เมื่ออสุจิ ผสมกับเซลล์ไข่ถ้ามีโครโมโซม XX ก็จะเกิดปุ่มคริตอริส มดลูก และรังไข่ เป็นเพศเมีย (เพศหญิง) แต่ถ้ามีโครโมโซม XY ปุ่มคริตอริสจะกลายเป็นหัวองคชาต มดลูกจะกลายเป็นตัวองคชาต รังไข่จะกลายเป็นลูกอัณฑะและถุงหุ้มลูกอัณฑะ เป็นเพศผู้ (เพศชาย)