วงศ์ปลาเสือพ่นน้ำ

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
วงศ์ปลาเสือพ่นน้ำ
ภาพเคลื่อนไหวการพ่นน้ำของปลาเสือพ่นน้ำ
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร: Animalia
ไฟลัม: Chordata
ชั้น: Actinopterygii
อันดับ: Perciformes
อันดับย่อย: Percoidei
วงศ์ใหญ่: Percoidea
วงศ์: Toxotidae
Bleeker, 1859
สกุล: Toxotes
Cuvier, 1816[1]
ชนิดต้นแบบ
Labrus jaculator (= Sciaena jaculator Pallas, 1767)
Shaw, 1803 [2]
ชนิด
ดูในเนื้อหา

วงศ์ปลาเสือพ่นน้ำ (อังกฤษ: Archer fish) เป็นวงศ์ของปลากระดูกแข็งกลุ่มปลาที่มีก้านครีบ ในอันดับ Perciformes ใช้ชื่อวงศ์ว่า Toxotidae (/ท็อก-ออท-อิ-ดี้/; มาจากคำว่า "Toxots" เป็นภาษากรีกหมายถึง "นักยิงธนู")

ลักษณะ[แก้]

ปลาในวงศ์นี้มีขนาดตั้งแต่ 15 เซนติเมตร ถึง 40 เซนติเมตร ปากยาว จะงอยปากยืดได้ มีลำตัวป้อม แบนข้าง ตากลมโตเป็นพิเศษ ครีบหลังแบ่งเป็น 2 ตอน ตอนแรกเป็นก้านครีบแข็งเป็นเงี่ยง 4-5 ชิ้น ตอนหลังเป็นครีบอ่อน ส่วนที่เป็นก้านครีบแขนงของครีบหลังสั้นกว่าส่วนที่เป็นก้านครีบแขนงของครีบก้นมาก เกล็ดเป็นแบบสาก ส่วนบนหัวและแก้มมีเกล็ด ครีบหางตัดตรงหรือเว้าเล็กน้อย

ปลาขนาดเล็กมีจุดสะท้อนแสงที่ลักษณะพิเศษประจำฝูง จุดเหล่านี้มีสีเหลืองเป็นประกายแทรกอยู่ระหว่างแถบสีดำบริเวณซีกบนของลำตัว นักมีนวิทยาสันนิษฐานว่ามีไว้สำหรับใช้รวมฝูงหรือติดต่อระหว่างกันในฝูง เนื่องจากในระยะเป็นลูกปลามักจะอาศัยอยู่ตามชายฝั่งที่มีน้ำขุ่นและอยู่รวมกันเป็นฝูง ๆ โดยปลาที่โตเต็มวัยที่อาศัยตามลำพังตามแนวปะการังไม่มีจุดดังกล่าว[3]

การกระจายพันธุ์[แก้]

มีทั้งหมด 1 สกุล คือ Toxotes (/ท็อก-ออ-เทส/) ใน 7 ชนิด พบกระจายทั่วไปในเอเชียใต้, เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ไปจนถึงรัฐควีนส์แลนด์และนอร์เทิร์นเทร์ริทอรีในออสเตรเลีย อาศัยทั้งน้ำจืดและน้ำกร่อย พบมากบริเวณปากแม่น้ำหรือแถบชายฝั่ง[3]

พฤติกรรม[แก้]

อาศัยเป็นฝูง หากินบริเวณผิวน้ำ เป็นปลากินเนื้อ อาหารได้แก่ แมลง ลูกปลา ลูกกุ้งขนาดเล็ก มีความสามารถพิเศษคือ พ่นน้ำได้ไกลถึง 1-2 เมตร เพื่อยิงแมลงให้ตกลงน้ำเป็นอาหาร ถ้าแมลงยังไม่ตก จะยิงซ้ำสำเร็จ สามารถเปลี่ยนพิกัดมุมยิงได้อีกด้วย ทั้งนี้เป็นเพราะปลาในวงศ์นี้มีลิ้นที่ยาว และมีร่องลึกที่ลิ้น ประกอบกับจะงอยปากที่กว้างพอดี เมื่อหุบเหงือกลงจะพ่นน้ำออกมาได้ในลักษณะเดียวกับปืนฉีดน้ำ[3]

นอกจากนี้ยังสามารถกระโดดขึ้นงับเหยื่อเหนือน้ำได้สูงถึง 1 ฟุต วางไข่ในฤดูฝนแถบชายฝั่งทะเลหรือปากแม่น้ำ โดยมีจำนวนตั้งแต่ 20,000-150,000 ฟอง ไข่มีขนาด 0.4 มิลลิเมตร โดยวางไข่แบบปล่อยลอยไปตามกระแสน้ำ พ่อแม่ปลาไม่ดูแลไข่

บางชนิดอาจตกเป็นเกมบ้าง และนิยมเลี้ยงเป็นปลาสวยงามทั้งสิ้น 7 ชนิด เป็นชนิดที่ค้นพบใหม่ 1 ชนิด พบในไทย 3 ชนิด ได้แก่ ปลาเสือพ่นน้ำ, ปลาเสือพ่นน้ำเกล็ดถี่ และ ปลาเสือพ่นน้ำน้ำกร่อย

การจำแนก[แก้]

ปลาเสือพ่นน้ำในวัฒนธรรมไทย[แก้]

ปลาเสือพ่นน้ำ เป็นปลาที่อาศัยอยู่บริเวณผิวน้ำ ซ้ำยังมีอุปนิสัยไม่เกรงกลัวมนุษย์ จึงถูกอ้างอิงถึงในวรรณกรรมและวรรณคดีไทยหลายเรื่องนับแต่อดีต เช่น เมื่อคุณตาคุณยายยังเด็ก ของ ทิพย์วาณี สนิทวงศ์ ณ อยุธยา ที่กล่าวถึง เมื่อเวลาจะรับประทานอาหารมื้อเย็นที่เรือนแพริมน้ำ เมื่อมีการตีฆ้องเป็นสัญญาณ ปลาเสือพ่นน้ำจะว่ายมาออกันที่ท่าน้ำ เพื่อรออาหารซึ่งก็คือ ข้าวสุกที่โปรยลงไป [4]

นอกจากนี้แล้ว ด้วยความสามารถพิเศษเหล่านี้ บางร้านอาหารริมน้ำจะมีการแขวนอาหารไว้เหนือน้ำ เพื่อให้ปลาเสือพ่นน้ำ พ่นน้ำใส่อาหารตกลงมากิน สร้างความเพลิดเพลินให้แก่ลูกค้า [5]

การเพาะขยายพันธุ์[แก้]

ปลาเสือพ่นน้ำ สามารถเพาะขยายพันธุ์ได้แล้ว โดยสถานีประมงน้ำจืดจังหวัดกำแพงเพชร ในสังกัดกรมประมง นับเป็นแห่งแรกของไทยและของโลก ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2548 แต่ในช่วงแรกลูกปลาที่ได้มีอัตราการรอดตายน้อย เนื่องจากลูกปลาแรกเกิดมีปากขนาดเล็กมาก จึงไม่สามารถหาอาหารให้กินได้ ต่อมา ทางสถานีได้ให้โรติเฟอร์ขณะลูกปลามีอายุได้ 2 วัน เมื่อลูกปลาโตขึ้นก็ให้โรติเฟอร์กับไรแดงตามลำดับ และเมื่อลูกปลามีอายุได้ 3 เดือน ก็สามารถฝึกให้กินอาหารเม็ดได้ ซึ่งต้องใช้เวลาฝึกประมาณ 1 เดือน ปัจจุบันทางสถานีกำลังเผยแพร่ความรู้นี้สู่เกษตรกรเพื่อนำไปเพาะเลี้ยงเป็นอาชีพต่อไป[6]

อ้างอิง[แก้]

  1. 1.0 1.1 จาก itis.gov (อังกฤษ)
  2. Cuvier, G. 1816: Le Règne Animal distribué d'après son organisation pour servir de base à l'histoire naturelle des animaux et d'introduction à l'anatomie comparée. Les reptiles, les poissons, les mollusques et les annélides. Edition 1. 2: i-xviii + 1-532, [Pls. 9-10, in v. 4].
  3. 3.0 3.1 3.2 หน้า 149-150, สาระน่ารู้ปลาน้ำจืดไทย เล่ม ๒ โดย สมโภชน์ อัคคะทวีวัฒน์ (พ.ศ. 2547) ISBN 974-00-8738-8
  4. เสือพ่นน้ำ โดย พิชิต ไทยยืนวงศ์ จากมติชนกรุ๊ป
  5. “อร่อยสบายอารมณ์ ก๋วยเตี๋ยวเรือลุงอู๊ด” ก๋วยเตี๋ยวห้อยขาริมเจ้าพระยา จากผู้จัดการออนไลน์
  6. เพื่อนเกษตร, เช้า-ข่าว 7 สี ทางช่อง 7: พฤหัสบดีที่ 20 ธันวาคม 2555

ดูเพิ่ม[แก้]

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]