ภาษาชูวัช

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ภาษาชูวัช
Чӑвашла, Čăvašla
ออกเสียง /ʨəʋaʂˈla/
ภาษาแม่ใน รัสเซีย
ภูมิภาค สาธารณรัฐชูวัช
จำนวนผู้พูด 1,330,000 คน (2545)  (ไม่พบวันที่)
ตระกูลภาษา
สถานภาพทางการ
ภาษาทางการ สาธารณรัฐชูวัช (รัสเซีย)
รหัสภาษา
ISO 639-1 cv
ISO 639-2 chv
ISO 639-3 chv

ภาษาชูวัช (ภาษาชูวัช: Чӑвашла, Čăvašla, สัทอักษร: [ʨəʋaʂ'la]; อาจสะกดเป็น Chăvash, Chuwash, Chovash, Chavash, Çuvaş หรือ Çuaş) เป็นภาษากลุ่มเตอร์กิก ใช้พูดในบริเวณเทือกเขายูรัลทางตอนกลางของรัสเซีย เป็นภาษาราชการของสาธารณรัฐชูวัชในประเทศรัสเซีย มีผู้พูดราว 2 ล้านคน เขียนด้วยอักษรซีริลลิก ภาษาที่มีอิทธิพลต่อภาษาชูวัชได้แก่ ภาษาตาตาร์ ภาษากลุ่มฟินโน-อูกริก ภาษารัสเซีย ภาษามารี ภาษามองโกเลีย ภาษาอาหรับ และภาษาเปอร์เซีย

แต่โบราณ ภาษาชูวัชเขียนด้วยอักษรออร์คอน เปลี่ยนเป็นอักษรอาหรับเมื่อเข้ารับอิสลาม เมื่อถูกยึดครองโดยมองโกเลีย ระบบการเขียนได้หายไป อักษรแบบใหม่ถูกประดิษฐ์ขึ้นโดย อีวาน ยาคอฟเลวิช ยาคอฟเลฟ ใน พ.ศ. 2416 จน พ.ศ. 2481 จึงเปลี่ยนมาเขียนด้วยอักษรซีริลลิก

ประวัติ[แก้]

ภาษาชูวัชเป็นภาษาแตกต่างจากภาษากลุ่มเตอร์กิกอื่นๆมากและไม่สามารถเข้าใจได้กับผู้พูดภาษากลุ่มเตอร์กิกอื่นๆคาดว่าภาษาแม่ของภาษานี้ที่ใช้พูดโดยชาวบุลการ์ในยุคกลางแตกต่างจากภาษากลุ่มเตอร์กิกสมัยใหม่อื่นๆและจัดเป็นภาษาพี่น้องของภาษาเตอร์กิกดั้งเดิมมากกว่าจะเป็นภาษาลูกหลาน ภาษาที่ใกล้เคียงที่สุดคือภาษาฮันนิกที่เป็นภาษาตายไปแล้ว ก่อนหน้านี้มีนักวิจารณ์เสนอว่าภาษาชูวัชไม่ใช่ภาษากลุ่มเตอร์กิกแต่เป็นกลุ่มภาษาฟินโน-ยูกริกที่ถูกทำให้เป็นแบบภาษากลุ่มเตอร์กิก[2]

แสตมป์ของสหภาพโซเวียตแสดงภาพชาวชูวัช

ระบบการเขียน[แก้]

ปัจจุบัน[แก้]

Name IPA Translit. Notes
А а а แม่แบบ:IPAslink a
Ӑ ӑ ӑ แม่แบบ:IPAslink ă Reduced: may be แม่แบบ:IPAslink when unstressed, แม่แบบ:IPAslink when stressed.
Б б бӑ แม่แบบ:IPAslink b
В в вӑ แม่แบบ:IPAslink v
Г г гӑ แม่แบบ:IPAslink g
Д д дӑ แม่แบบ:IPAslink d
Е е е แม่แบบ:IPAslink e
Ё ё ё /แม่แบบ:IPAlinkแม่แบบ:IPAlink/ or /แม่แบบ:IPAlinkแม่แบบ:IPAlink/ yo, jo
Ӗ ӗ ӗ แม่แบบ:IPAslink ě Reduced: may be แม่แบบ:IPAslink when unstressed, แม่แบบ:IPAslink when stressed.
Ж ж жӑ แม่แบบ:IPAslink zh
З з зӑ แม่แบบ:IPAslink z
И и и แม่แบบ:IPAslink i
Й й йӑ แม่แบบ:IPAslink y, j
К к кӑ แม่แบบ:IPAslink k
Л л лӑ แม่แบบ:IPAslink l
М м мӑ แม่แบบ:IPAslink m
Н н нӑ แม่แบบ:IPAslink n
О о о แม่แบบ:IPAslink o May be แม่แบบ:IPAslink in loanwords from Russian
П п пӑ แม่แบบ:IPAslink p
Р р рӑ แม่แบบ:IPAslink r
С с сӑ แม่แบบ:IPAslink s
Ҫ ҫ ҫӑ แม่แบบ:IPAslink ś
Т т тӑ แม่แบบ:IPAslink t
У у у แม่แบบ:IPAslink u
Ӳ ӳ ӳ แม่แบบ:IPAslink ü
Ф ф фӑ แม่แบบ:IPAslink f
Х х хӑ แม่แบบ:IPAslink h
Ц ц цӑ แม่แบบ:IPAslink ts
Ч ч чӑ แม่แบบ:IPAslink č
Ш ш шӑ แม่แบบ:IPAslink š, sh
Щ щ щӑ แม่แบบ:IPAslink
/แม่แบบ:IPAlinkแม่แบบ:IPAlink/
ş, sh
šc, shch
Ъ ъ хытӑлӑхпалли ʺ Placed after a consonant, acts as a "silent back vowel"; puts a distinct แม่แบบ:IPAslink sound in front of the following iotified vowels with no palatalisation of the preceding consonant
Ы ы ы แม่แบบ:IPAslink ı, y
Ь ь ҫемҫелӗхпалли แม่แบบ:IPAslink ʹ Placed after a consonant, acts as a "silent front vowel", slightly palatalises the preceding consonant
Э э э แม่แบบ:IPAslink e
Ю ю ю /แม่แบบ:IPAlinkแม่แบบ:IPAlink/ or /ʲแม่แบบ:IPAlink/ yu
Я я я /แม่แบบ:IPAlinkแม่แบบ:IPAlink/ or /แม่แบบ:IPAlinkแม่แบบ:IPAlink/ ya

พ.ศ. 2416 - 2481[แก้]

อักษรสำหรับภาษาชูวัชสมัยใหม่ปรับปรุงขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2416 โดยอีวาน ยาคอฟเลวิช ยาคอฟเลฟ[3]

а е ы и/і у ӳ ӑ ӗ й в к л љ м н ԡ њ п р р́ с ҫ т т ̌ ђ х ш

ใน พ.ศ. 2481 จึงปรับเปลี่ยนมาสู่รูปแบบที่ใช้ในปัจจุบัน

ระบบก่อนหน้านี้[แก้]

ระบบการเขียนที่เก่าแก่ที่สุดคืออักษรออร์คอนซึ่งหายสาบสูญไปเมื่อบริเวณนี้ได้รับอิทธิพลจากศาสนาอิสลามโดยหันมาใช้อักษรอาหรับแทน เมื่อชาวมองโกลรุกรานเข้ามา การเขียนจึงหยุดชะงักจนถึงสมัยซาร์ปีเตอร์มหาราช ชาวชูวัชต้องใช้ภาษารัสเซียในการศึกษา

สัทวิทยา[แก้]

พยัญชนะ[แก้]

พยัญชนะในภาษาชูวัชประกอบไปด้วย /p/ (п), /t/ (т), /k/ (к), /t͡ɕ/ (ч), /ʂ/ (ш), /ɕ/ (ҫ), /χ/ (х), /ʋ/ (в), /m/ (м), /n/ (н), /l/ (л), /r/ (р), /j/ (й)

สระ[แก้]

Front Back
ไม่ห่อลิ้น ห่อลิ้น ไม่ห่อลิ้น ห่อลิ้น
สูง i ‹и› y ‹ӳ› ɯ ‹ы› u ‹у›
ต่ำ e ‹е› ø̆ ‹ӗ› а ‹а› ŏ ‹ӑ›

สำเนียง[แก้]

ภาษาชูวัชมีสองสำเนียงคือสำเนียงวิรยัลหรือสำเนียงบน (มีเสียง o และ u) กับสำเนียงอนาตรีหรือสำเนียงล่าง (ไม่มีเสียง o ใช่เสียง u แทน) ภาษาเขียนขึ้นกับทั้งสำเนียงบนและสำเนียงล่าง ภาษาตาตาร์และกลุ่มภาษาฟินนิกมีอิทธิพลต่อภาษาชูวัชเช่นเดียวกับภาษารัสเซีย ภาษามารี ภาษามองโกเลีย ภาษาอาหรับและภาษาเปอร์เซีย

ไวยากรณ์[แก้]

ภาษาชูวัชเป็นภาษารูปคำติดต่อ มีปัจจัยจำนวนมากแต่ไม่มีอุปสรรค คำคำหนึ่งอาจมีปัจจัยจำนวนมากและใช้ปัจจัยเพื่อสร้างคำใหม่ได้ หรือใช้เพื่อแสดงหน้าที่ทางไวยากรณ์ของคำคำนั้น

นามและคุณศัพท์[แก้]

คำนามภาษาชูวัชจะมีการลงท้ายเพื่อบอกบุคคลและความเป็นเจ้าของ มีปัจจัยของนามทั้งสิ้น 6 การก

กริยา[แก้]

คำกริยาของภาษาชูวัชแสดงบุคคล กาล มาลาและจุดมุ่งหมาย

การเปลี่ยนเสียงสระ[แก้]

เป็นหลักการที่พบได้ทั่วไปในรากศัพท์ของภาษาชูวัช ภาษาชูวัชแบ่งสระเป็นสองแบบคือสระหน้าและสระหลัง การเปลี่ยนเสียงสระอยู่บนหลักการว่าในคำคำหนึ่งจะไม่มีทั้งสระหลังและสระหน้าอยู่ด้วยกัน

คำประสมถือว่าเป็นคำเอกเทศคำหนึ่งที่ต้องคำนึงถึงการเปลี่ยนเสียงสระ แต่จะไม่ใช้การเปลี่ยนเสียงสระกับคำยืมจากภาษาอื่น และมีคำดั้งเดิมในภาษาชูวัชบางคำไม่เป็นไปตามกฎการเปลี่ยนเสียงสระ

การเรียงคำ[แก้]

เป็นแบบประธาน-กรรม-กริยา

ตัวเลข[แก้]

  • 1 - pĕrre, per
  • 2 - ikkĕ, ik
  • 3 - vishshĕ, vish
  • 4 - tăvattă, tavat
  • 5 - pillĕk, pilek
  • 6 - ulttă, ulta
  • 7 - shichchĕ, shich
  • 8 - sakkăr, sakar
  • 9 - tăhhăr, tahar
  • 10 - vunnă, vun
  • 11 - vunpĕr
  • 12 - vunikkĕ
  • 13 - vunvishshĕ
  • 14 - vuntăvattă
  • 15 - vunpillĕk
  • 16 - vunulttă
  • 17 - vunshichchĕ
  • 18 - vunsakkăr
  • 19 - vuntăhhăr
  • 20 - shirĕm, sirem
  • 30 - vătăr, vatar
  • 40 - hĕrĕh, hereh
  • 50 - allă, alla
  • 60 - utmăl, utmal
  • 70 - shitmĕl, shitmel
  • 80 - sakărvunnă, sakarvun
  • 90 - tăhărvunnă, taharvun
  • 100 - shĕr, ser
  • 1000 - pin, pin

อ้างอิง[แก้]

  1. "[1] Ethnologue"
  2. Encyclopædia Britannica (1997)
  3. "Telegram to the Chairman of the Simbirsk Soviet". สืบค้นเมื่อ 30 August 2010.