ตะกวด

ตะกวด
ตะกวด
ภาพแสดงให้เห็นถึงความแตกต่างกันระหว่างส่วนหัวของตะกวด (A) กับ เหี้ย (B)
สถานะการอนุรักษ์
ความเสี่ยงต่ำ (IUCN 3.1)
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
Kingdom:	Animalia
Phylum:	Chordata
Class:	Sauropsida
Order:	Squamata
Suborder:	Sauria
Family:	Varanidae
Genus:	Varanus
Subgenus:	Empagusia
Species:	V. bengalensis
Subspecies:	V. b. bengalensis Daudin, 1802 V. b. nebulosus Gray, 1831
ชื่อวิทยาศาสตร์
Varanus bengalensis Daudin, 1802
ชื่อพ้อง
Tupinambis bengalensis

ตะกวด (อังกฤษ: Bengal monitor, ภาษาอีสาน, ภาษาลาว, ภาษาไทยถิ่นใต้: แลน, ภาษาเขมร: ตฺรอกวต, ชื่อวิทยาศาสตร์: Varanus bengalensis) จัดอยู่ในไฟลัมสัตว์มีแกนสันหลัง ชั้นสัตว์เลื้อยคลานชนิดหนึ่ง

มีรูปร่างคล้ายเหี้ย (V. salvator) ซึ่งเป็นสัตว์ที่อยู่ในสกุลและวงศ์เดียวกัน โดยมักจำสับสนกับเหี้ยหรือเรียกสลับกัน แต่ตะกวดมีขนาดเล็กกว่าเหี้ยมาก และตำแหน่งของโพรงจมูก อีกทั้งสีสันของตะกวดจะมีสีน้ำตาลหรือสีดำ ซึ่งแตกต่างจากเหี้ยที่มีสีเหลืองผสมอยู่เป็นลาย อีกทั้งอุปนิสัยมักจะไม่ค่อยอาศัยอยู่ใกล้แหล่งน้ำหรือชอบว่ายน้ำหรือหากินในน้ำเหมือนเหี้ย และไม่ดุร้ายเท่า ตะกวดมักอาศัยบนต้นไม้ ปีนต้นไม้เก่ง ชอบนอนผึ่งแดดตามกิ่งไม้ แต่หากินตามพื้นดิน มักอาศัยอยู่ตามป่าโปร่งมากกว่าป่าทึบ

ตะกวดจัดเป็นสัตว์ศักดิ์สิทธิ์ตามความเชื่อของคนโบราณในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พบเป็นภาพปั้นประดับกลองมโหระทึก ราชพงศาวดารกัมพูชาถือว่าต้นตระกูลของชาวกัมพูชาเป็นตะกวดที่ขึ้นมาฟังธรรมเทศนา ในนิทานชาดก พระพุทธเจ้าเคยเสวยพระชาติเป็นตะกวดเช่นกัน