คำประกาศว่าด้วยสิทธิมนุษยชนและสิทธิพลเมือง
คำประกาศว่าด้วยสิทธิมนุษยชนและสิทธิพลเมือง (ฝรั่งเศส: Déclaration des droits de l'homme et du citoyen de 1789) เป็นเอกสารสำคัญซึ่งเกิดขึ้นในสมัยการปฏิวัติฝรั่งเศส โดยกำหนดให้สิทธิของปัจเจกชนและสิทธิมวลชลเป็นสิทธิสากล คำประกาศฉบับนี้ได้รับอิทธิพลจากทฤษฎีสิทธิธรรมชาติ ซึ่งหมายความว่าสิทธิดังกล่าวมีอยู่ไม่ว่าจะเมื่อใดและในที่ใด เนื่องจากเป็นสิทธิที่ตั้งอยู่บนพื้นฐานธรรมชาติของมนุษย์ ร่างสุดท้ายของคำประกาศ ได้รับการรับรองในวันที่ 26 สิงหาคม พ.ศ. 2332 โดยสภาร่างรัฐธรรมนูญ (ฝรั่งเศส: Assemblée nationale constituante)
แม้ว่าเอกสารดังกล่าวจะกำหนดสิทธิไว้สำหรับ มนุษย์ทุกคนโดยปราศจากข้อยกเว้น แต่ก็ไม่มีการเอ่ยถึงสิทธิสตรี[1] หรือระบบทาส
เนื้อความของมาตราที่ 1 :
- ภาษาฝรั่งเศส Les hommes naissent et demeurent libres et égaux en droits. Les distinctions sociales ne peuvent être fondées que sur l'utilité commune.
- ภาษาอังกฤษ Men are born and remain free and equal in rights. Social distinctions can be founded only on the common utility.
- ภาษาไทย มนุษย์เกิด และยังคงมี อิสรภาพและความเสมอภาคในด้านสิทธิ การแยกแยะทางสังคมจะสามารถทำได้เพียงบนพื้นฐานของประโยชน์ส่วนรวม
คำประกาศนี้ได้วางขอบเขตรัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบันไว้ในกฎหมายฝรั่งเศส ซึ่งสามารถยกขึ้นอ้างได้ในการโต้แย้งระหว่างการพิพากษาอรรถคดีในศาลยุติธรรมหรือศาลปกครอง (อ่านรัฐธรรมนูญแห่งสาธารณรัฐฝรั่งเศส)
[แก้] การยอมรับคำประกาศ
วัตถุประสงค์หนึ่งของการยกร่างคำประกาศนี้คือการผลักดันให้มีการเปลี่ยนแปลงระบอบการปกครองจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาเป็นระบอบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ หลักการหลายข้อในคำประกาศแสดงการต่อต้าน "ระบอบเก่า" (ฝรั่งเศส: Ancien régime) โดยหลังจากการประกาศใช้คำประกาศฯ ไม่นาน ฝรั่งเศสก็เปลี่ยนระบอบการปกครองเป็นสาธารณรัฐ
แนวคิดของการร่างคำประกาศมาจากหลักปรัชญาและการเมืองของยุคแห่งการรู้แจ้ง (ฝรั่งเศส: Les lumières) โดยที่สำคัญได้แก่ ความเป็นปัจเจกชนและสัญญาประชาคม บนพื้นฐานของทฤษฎีชองนักปรัชาญาเมธีชาวอังกฤษ จอห์น ล็อก และพัฒนาโดยปราชญ์ชาวฝรั่งเศส ฌอง-ฌาค รุสโซ รวมถึงหลักการแบ่งแยกอำนาจในการปกครองเป็นสามฝ่ายของมงเตสกิเออร์ (อำนาจนิติบัญญัติ อำนาจบริหาร และอำนาจตุลาการ)