โรคห่า

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา

โรคห่า หรือ ห่ากินเมือง คือ โรคระบาดร้ายแรงที่คร่าชีวิตคนจำนวนมากในเวลาอันรวดเร็­­ว ตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน ห่า มีความหมายถึงผีจำพวกหนึ่งที่ทำให้เกิดโรคระบาดอย่างร้ายแรง เป็นเหตุให้คนตายจำนวนมาก เช่น โรคลงราก (อหิวาตกโรค) กาฬโรค จึงเรียกโรคนี้ว่า โรคห่า หรือ หน่วยวัดปริมาณน้ำฝนโดยกำหนดว่า ถ้าตกลงมาเต็มบาตรขนาดกลางที่ตั้งรองไว้กลางแจ้ง เรียกว่า น้ำฝนห่าหนึ่ง โดยปริยายใช้กับสิ่งที่มาหรือตกลงมาเป็นจำนวนมาก[1]

การที่ตีความว่าโรคห่าคืออหิวาตกโรค (cholera) เพียงอย่างเดียวนั้นน่าจะเกิดจากการตีความโบราณศัพท์ผิดพลาดเนื่องด้วยประวัติศาสตร์ด้านโรคระบาดที่มีข้อมูลชัดเจนในสมัยรัตนโกสินทร์ โรคระบาดร้ายแรงที่เกิดขึ้นบ่อยคืออหิวาตกโรค ดังเช่น ห่าลงปีระกาในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย โดยปรากฏในพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 2 ว่า

...เมื่อเดือน 7 ปีมโรงโทศกนั้น อหิวาตกะโรค หรือที่เรียกในเวลานั้นว่า ไข้ป่วงใหญ่ เริ่มมาเกิดขึ้นเปนคราวใหญ่ที่ผู้คนเปนอันตรายมาก...— จากพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์[2]

สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงอธิบายว่าไข้ป่วงที่เกิดขึ้นในพงศาวดารคืออหิวาตกโรค สำหรับคำว่า อหิวาตก ในหนังสือศัพทานุกรมโบราณร่วมสมัยที่ชื่อว่า อักขราภิธาน ของหมอบรัดเล ซึ่งตีพิมพ์ในปี พ.ศ. 2416 ได้ให้คำจำกัดของคำว่า หมายถึง โรคลมมีพิศม์ เสมือนพิศม์งูนั้น ซึ่งสามารถตีความได้ว่าเป็นโรคลมประเภทหนึ่งเท่านั้น[3] นอกจากนี้ อหิวาตกภัย ในสมัยโบราณนั้น เมืออ้างอิงจากจารึกตำราวัดพระเชตุพน พบว่าประกอบด้วย ไข้ออกดำ ไข้ออกแดง ไข้ดาวเรือง ไข้มะเร็งทูม ไข้สังวาลย์พระอินทร์ ไข้กระดานหิน ไข้มหาเมฆ ไข้หงส์ระทด ไข่ลากสาดสายฟ้าฟาด ไข้ไฟเดือนห้า ไข้ละอองไฟฟ้า ไข้ข้าวไหม้น้อย ไข้มหานิส ไข้ฟองปานแดง แต่เนื่องจากจารึกตำราชุดนี้หายไปหลายแผ่น จึงไม่ทราบโรคที่เรียกว่าอหิวาตกภัยทั้งหมด ทำให้เข้าใจได้ว่า อหิวาตกภัย ในจารึกวัดพระเชตุพนหมายถึงโรคระบาด[3]

ทั้งนี้ โรคระบาดหรือโรคห่าที่สำคัญตามพระราชบัญญัติระงับโรคระบาด พ.ศ. 2456 ระบุไว้สามโรค คือ อหิวาตกโรค กาฬโรค และไข้ทรพิษ[4]

อ้างอิง[แก้]

  1. พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔,ราชบัณฑิตยสถาน, ISBN 978-616-707-3804
  2. พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 2 ฉบับ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ, กรมศิลปากร, ISBN 974-417-612-1
  3. 3.0 3.1 ผศ.ดร.รุ่งโรจน์ ภิรมย์อนุกูล อหิวาตกโรค = โรคระบาด, ห่า = โรคระบาด ดังนั้นโควิดของเรา = โรคห่าของพระเจ้าอู่ทอง 26 มีนาคม พ.ศ. 2563
  4. พระราชบัญญัติระงับโรคระบาด พ.ศ. 2456