ส้มป่อย

ส้มป่อย
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร:	Plantae
(unranked):	Angiosperms
(unranked):	Eudicots
(unranked):	Rosids
อันดับ:	Fabales
วงศ์:	Fabaceae
สกุล:	Acacia
สปีชีส์:	A.  concinna
ชื่อทวินาม
Acacia concinna (Willd.) DC.
ชื่อพ้อง
Acacia concinna (Willd.) DC. var. rugata (Benth.) Baker Acacia hooperiana Miq. Acacia hooperiana Miq. var. glabriuscula Miq. Acacia hooperiana Miq. var. subcuneata Miq. Acacia philippinarium Benth. Acacia poilanei Gagnep. Acacia polycephala DC. Acacia pseudointsia auct. non Miq. Acacia quisumbingii Merr. Acacia rugata (Lam.) Merr. Guilandina microphylla DC. Mimosa concinna Willd. Mimosa rugata Lam. Nygae sylvarum-minimae Rumph.

ส้มป่อย (ชื่อวิทยาศาสตร์: Acacia concinna) เป็นพืชชนิดหนึ่งในวงศ์ถั่ว ภาษากะเหรี่ยงเรียกเบ๊อะฉี่สะหรือพีจีสะ เป็นไม้พุ่มรอเลื้อย มีหนามแข็ง ลำต้นและกิ่งอ่อนมีขนสีน้ำตาลปกคลุม ปลายใบเป็นติ่งหนามแหลมอ่อนโค้ง ใบประกอบ มีหูใบ ใบย่อยไม่มีก้านใบ ดอกช่อแบบกระจุก ออกตามซอกใบและปลายกิ่ง ดอกย่อยขนาดเล็ก เป็นดอกสมบูรณ์เพศ กลีบเลี้ยงรูปถ้วยสีแดง กลีบดอกเป็นหลอดสีขาว เกสรตัวผู้จำนวนมากติดกับกลีบดอก มี 5 มัด ก้านชูสีขาว ผลเป็นฝักรูปขอบขนาน แบน หนา เมื่อแห้งผิวย่น ขรุขระมาก

ฝักอ่อนและใบอ่อนมีรสเปรี้ยว ชาวกะเหรี่ยงนำไปประกอบอาหาร ฝักแก่ตากให้แห้ง ต้มกับขมิ้นใช้สระผม ใบใช้เป็นส่วนประกอบในการย้อมผ้า ในฝักมีสารกลุ่มซาโปนินหลายชนิด ทำให้เกิดฟองเมื่อนำฝักส้มป่อยตีกับน้ำ รากใช้เป็นยาแก้ไข้ ใช้เป็นยาขับเสมหะ แก้บิด

นอกจากนี้ ส้มป่อยนำมาทำเป็นน้ำส้มป่อยได้ ตามความเชื่อของชาวล้านนาที่ว่า ส้มป่อยนี้เป็นสิ่งที่ปัดเป่าสิ่งชั่วร้ายได้ ซึ่งจะนำ ส้มป่อยไปแช่น้ำ เพื่อทำเป็นน้ำส้มป่อย แล้วจะนำมาใช้รดน้ำดำหัวผู้ใหญ่ ทุกๆวันสงกรานต์ รวมถึงการเรียกขวัญ หรือ ฮ้องขวัญ ซึ่งจะใช้ก็ต่อเมื่อมีภยันตรายหรือ ต้องการปัดเป่าสิ่งชั่วร้ายในวันนั้น และทั้งนี้ ทางภาคเหนือก็จะใช้ส้มป่อยมาทำการพิธีมงคล และงานอวมงคลต่างๆ โดยส้มป่อยที่จะใช้นั้นจะเป็นส้มป่อยแห้ง ในการแช่น้ำ และเป็นน้ำศักดิ์สิทธิ์อย่างหนึ่ง ถ้าเมื่อทำเป็นน้ำส้มป่อย เนื่องจากว่าเป็นของสูงและศักดิ์สิทธิ์มาก

Sompoi flower

Sompoi fruit