รายพระนามข่านแห่งคาซัค

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

เดิมทีชาวคาซัคเป็นหนึ่งในชนเผ่าเร่ร่อนในอุซเบกภายใต้การนำของอะบูไกยาร์ ข่าน, ซึ่งอพยพมาจากทางตะวันออกเฉียงเหนือของ ดาชต์อี ชิปชักทางใต้สู่มา วาราอุน-นาห์รในทศวรรษ 1430 ถึง 1440s และโจมตีบางส่วนของจักรวรรดิติมูริด[1] ผู้นำเผ่าทั้ง 2 คนได้แก่เคเรและจาบิเนกผู้สืบเชื้อสายจากอูรุสข่านและเจงกิสข่านตัดสินใจที่จะแยกออกจากอะบูไกยาร์ ข่าน เหล่าผู้ติดตามเคเรและจาบิเนกเป็นที่รู้จักในนาม อุซเบก-คาซัค,คาซัค เป็นคำภาษาเติร์กซึ่งแปลว่า "คนเร่ร่อน" หรือ "คนจรจัด"[1] อะบูไกยาร์ ข่านสิ้นพระชนม์ใน 1468, ในอีกสามทศวรรษต่อมาผู้ติดตามของเขาหลายคนเริ่มยอมรับถึงอำนาจของอุซเบก - คาซัคข่าน - เคเร, จาบิเนก, และบุตรของเคเร บูรุนดิก[2] ใน 1500, อย่างไรก็ดี, ผู้นำคนใหม่ซึ่งเป็นที่รู้จักในนาม มูฮัมหมัด ไชบานี ข่าน ได้รวบรวมชาวอุซเบกจำนวนมากไว้ด้วยกันภายใต้การควบคุมของเขาและอพยพไปทางใต้สู่อุซเบกิสถานในปัจจุบัน, ขณะที่ชาวอุซเบก-คาซัค, ซึ่งต่อมาถูกเรียกอย่างสั้นว่าคาซัคยังคงอยู่ในที่ราบกว้างใหญ่[2] อุซเบกยังคงถูกปกครองโดยมูฮัมหมัด ไชบานี ข่านและเชื้อสายของเขา ขณะที่คาซัคถูกปกครองโดยเชื้อสายของเคเรและจาบิเนก

หลังเตาเกข่านสิ้นพระชนม์ใน 1718 อาณาจักรข่านแห่งคาซัคเริ่มเสื่อมอำนาจและไม่เป็นปึกแผ่นอีกต่อไป อาณาจักรแตกเป็น 3 กระโจมหรือยูส,แต่ละกระโจมเป็นอิสระต่อกันและมีข่านของตัวเอง[3] ตลอดศตวรรษที่ 18 รัสเซียยังคงขยายอิทธิพลไปสู่ดินแดนแถบนี้ในส่วนความสัมพันธ์ทางการทูตกับเหล่าข่านแห่งคาซัค, โดยเฉพาะกับกลุ่มกระโจมน้อยทางตะวันตกที่ประกาศตนสวามิภักดิ์ต่อรัสเซียและพระเจ้าซาร์ แม้ว่าคำประกาศเหล่านี้จะไม่ส่งผลกระทบที่แท้จริงเกินกว่าคำพูด[4] เมื่อเข้าสู่ศตวรรษที่ 19, อย่างไรก็ดีรัสเซียเริ่มใช้อำนาจเหนือชาวคาซัคและตำแหน่งของข่าน ชาวรัสเซียเลือกที่จะไม่แต่งตั้งข่านคนใหม่แห่งฝ่ายกระโจมกลางหลังปี ค.ศ. 1819 และยกเลิกตำแหน่งข่านในกระโจมน้อยหลังจากเชอร์กาซี ข่านเสียชีวิตใน 1824.

รัสเซียยังมีอิทธิพลในการจัดตั้งข่านสายใหม่คือ "กระโจมใน" หรือ "โบเกยูส" ประกอบด้วยสมาชิกของกลุ่มกระโจมน้อยซึ่งได้รับอนุญาตใน 1801 ให้ใช้ทุ่งหญ้าทางตะวันตกของแม่น้ำยูราลในดินแดนรัสเซีย ตำแหน่งข่านแห่งกระโจมในดำรงมาถึง 1845 เมื่อรัสเซียล้มล้างระบบข่าน[5]

ทศวรรษ 1840 เคเนสซารีผู้สืบเชื้อสายจากอับเลข่าน ก่อกบฏต่อต้านการปกครองของรัสเซีย ซึ่งในเวลานี้ขยายไปทั่วส่วนใหญ่ของคาซัคสถานสมัยใหม่ เขาได้รับการยอมรับจากผู้นำคาซัคส่วนใหญ่ในชื่อเคเนซารี ข่าน และถือได้ว่าเป็นข่านอย่างเป็นทางการในประวัติศาสตร์ของคาซัคในปัจจุบัน แม้ว่าเขาไม่เคยได้รับการยอมรับจากทางการรัสเซียเช่นนี้ แม้ว่าชาวรัสเซียจะไล่ตามเคเนสซารีมาหลายปีทั่วทั้งที่ราบกว้างใหญ่ เขาก็ได้รับการสนับสนุนอย่างกว้างขวางจากชาวคาซัค และผลที่ตามมาก็คือสามารถหลบเลี่ยงการจับกุมได้จนถึงปี 1847 เมื่อเขาถูกประหารชีวิตในภาคเหนือของคีร์กีซสถาน[5]

นี่คือรายพระนามข่านตั้งแต่ 1456 - 1847.

พื้นที่โดยประมาณที่ครอบครองโดยชาวคาซัคทั้ง 3 กระโจมในช่วงต้นศตวรรษที่ 20
ข่านก่อนแตกแยกเป็น 3 กระโจม:
พระนาม รัชกาล พระนามภาษาคาซัค
เคเร 1456–1473 Керей
จาบิเนก 1473–1480 Жәнібек
บุรุนดุก 1480–1511 Бұрындық (Мұрындық)
กาซีม 1511–1518 Қасым
มามาช 1518–1523 Мамаш
ไทยีร์ 1523–1533 Тайыр
บุยดาช 1533–1534 Бұйдаш
โกจามกุต 1534–1535 Қожамқұт
โตกีม 1535–1537 Тоғым
ฮักนาซาร์ 1538–1580 Хақназар
ชีไก 1580–1582 Шығай
เตาเอเกล 1582–1598 Тәуекел
เอซิม 1598–1628 Есім
จันกีร์ 1628–1652 Жәңгір
บาตีร์ 1652–1680 Батыр
เตาเก 1680–1715 Тәуке
ไกยิป 1715–1718 Қайып
โบลัต 1718–1729 Болат
อะบูลมัมเบต 1729–1771 Әбілмәмбет
อะบีไล 1771–1781 Абылай
เคเนสซารี 1841–1847 Кенесары
แสตมป์ของคาซัคสถานอุทิศให้อะบู กออีร์ ข่าน
ข่านแห่งกระโจมน้อย
พระนาม รัชกาล พระนามภาษาคาซัค
อบูล กออีร์ 1718–1748 Әбілқайыр
นูราลี 1748–1786 Нұралы
เอราลี 1791–1794 Ералы
เอซีม 1795–1797 Есім
ไอชูอัก 1797–1805 Айшуақ
เชอร์กาซี 1812–1824 Шерғазы


ข่านแห่งโบเก:
พระนาม รัชกาล พระนามภาษาคาซัค
โบเก 1801–1815 Бөкей
ชีไก 1815–1823 Шығай
จางกีร์ 1823–1845 Жәңгір
แสตมป์ของคาซัคสถาน เป็นรูปอับไลข่าน
ข่านแห่งกระโจมกลาง:
พระนาม รัชกาล พระนามภาษาคาซัค
ซาเมเก 1719–1734 Сәмеке
อาบีลมามเบต 1734–1771 Әбілмәмбет
อับไลข่าน 1771–1781 Абылай Хан
ยูอาลี 1781–1819 Уәли
กูไบดุลลาห์ 1819–1822 Ғұбайдолла
ข่านอย่างเป็นทางการองค์สุดท้ายภายใต้ จักรวรรดิรัสเซีย:
พระนาม รัชกาล พระนามภาษาคาซัค
เคเนสซารี 1841–1847 Кенесары
กบฏเอเชียกลาง 1916 (ru:Среднеазиатское восстание 1916 года):
พระนาม รัชกาล พระนามภาษาคาซัค
อับดีกัปปาร์ ยานโบซีนูลี (ru:Абдулгафар Жанбосынов) 1916–1917 Әбдіғаппар Жанбосынұлы

เชิงอรรถ[แก้]

  1. 1.0 1.1 Bregel, p. 44.
  2. 2.0 2.1 Bregel, p. 50.
  3. Bregel, p. 58.
  4. Bregel, p. 60.
  5. 5.0 5.1 Bregel, p. 62.

อ้างอิง[แก้]

  • Bregel, Yuri. A Historical Atlas of Central Asia Handbook of Oriental Studies: Part 8 Uralic & Central Asian Studies. (Leiden: Brill) 2003.
  • Zholdaspaev, S. and D. Babaev. 7 klass - Istoriia srednevekogo Kazakhstana. (Almaty: Atamura) 2003.
  • Kasymbaev, Zh. K. 8 klass - Istoriia Kazakhstana (XVIII vek-1914). (Almaty: Mektep) 2004.
  • Test materials for History of Kazakhstan