ปูเสฉวน

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ปูเสฉวน
ปูเสฉวนบกไม่ทราบชนิด (Coenobita sp.)
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร: Animalia
ไฟลัม: Arthropoda
ไฟลัมย่อย: Crustacea
ชั้น: Malacostraca
อันดับ: Decapoda
อันดับย่อย: Pleocyemata
อันดับฐาน: Anomura
วงศ์ใหญ่: Paguroidea
Latreille, 1802
วงศ์
ชื่อพ้อง
  • Paguridea Latreille, 1802 [1]

ปูเสฉวน (อังกฤษ: Hermit crab) เป็นสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง ในไฟลัมอาร์โธรพอด ในไฟลัมย่อยครัสเตเชียน[2] ในอันดับฐานปูปลอม (Anomura) ในวงศ์ใหญ่ Paguroidea ซึ่งสามารถแบ่งออกได้เป็นวงศ์ต่าง ๆ ได้อีก 7 วงศ์ (ดูในตาราง)

โดยรวมแล้ว ปูเสฉวนเป็นสัตว์ที่มีขนาดเล็ก ประมาณ 1-6 เซนติเมตร มีขาทั้งหมด 10 ขา ไม่มีเปลือกแข็งแบบปูหรือกุ้ง จึงต้องอาศัยในเปลือกหอยเปล่า โผล่เฉพาะหัวและขา 2 คู่ออกจากเปลือก ส่วนขาอีก 2 คู่ใช้ยึดกับเปลือกหอย กินซากพืช ซากสัตว์เป็นอาหาร มักอาศัยอยู่ตามหาดทรายชายทะเล[3] บางชนิดอาจอาศัยอยู่ในน้ำลึก มีประมาณ 1,100 ชนิด บางสกุลอาศัยอยู่แต่เฉพาะบนบก ได้แก่ Coenobita[4]

ปูเสฉวนมีพฤติกรรมการขยายพันธุ์ ด้วยการที่ตัวผู้จะต่อสู้กันด้วยก้ามเพื่อแย่งชิงตัวเมีย เหมือนกุ้ง หรือปูทั่วไป เมื่อตัวผู้ที่ชนะแล้วจะจับตัวเมียไว้ เมื่อตัวเมียลอกคราบ ตัวผู้จะปล่อยน้ำเชื้อเข้าผสมบริเวณขาว่ายส่วนท้อง เกิดเมื่อการปฏิสนธิแล้ว ตัวเมียจะปล่อยไข่ไปในทะเลเพื่อปล่อยไข่ให้ล่องลอยไปในทะเล ซึ่งลูกขนาดเล็กจะยังมีลักษณะไม่เหมือนตัวเต็มวัย จะต้องลอกคราบและมีพัฒนาการต่อไปเรื่อย ๆ ในปูเสฉวนบกก็มีพฤติกรรมเช่นเดียวกัน แต่กระทำกันบกบก และตัวเมียจะลงไปปล่อยในทะเล ก่อนที่ลูกเมื่อแรกเกิดจะกลับมาเติบโตและใช้ชีวิตอยู่บนบก[5]

ศัพทมูลวิทยา[แก้]

ชื่อสามัญของปูเสฉวนในภาษาไทย ยังไม่มีที่มาที่ไปที่ชัดเจน แต่พอสันนิษฐานได้ดังนี้ว่า ปูเสฉวนมีชื่อเรียกในภาษาจีนว่า จี้จวีเซี่ย (寄居蟹; Jìjū xiè) ซึ่งแปลตรงว่า "ปูที่อาศัยบ้านผู้อื่นอยู่" หรือ "ปูที่อาศัยอยู่ชั่วคราว" สอดคล้องในภาษาญี่ปุ่นที่เรียกว่า ยาโดการิ (宿借、ヤドカリ) แปลว่า "ผู้เช่าบ้านผู้อื่นอยู่" ขณะที่ในภาษาอังกฤษ คือ Hermit Crab แปลว่า "ปูฤาษี" หรือ "ปูนักพรต"

โดยในอดีต นักปราชญ์ชาวจีนชื่อ เสิ่น กั้ว (沈括) ซึ่งมีอายุอยู่ในยุคราชวงศ์ซ่ง ราว ค.ศ. 1050 ซึ่งมีผลงานการประดิษฐ์มากมาย รวมถึงเป็นผู้ค้นพบทิศเหนือจากการใช้เข็มทิศด้วย ในช่วงหนึ่งของชีวิตเสิ่น กั้ว ได้กลับไปอาศัยยังบ้านเกิดที่มณฑลเจ้อเจียง ซึ่งอยู่ติดทะเล ณ ที่นี่เสิ่น กั้ว ได้พบกับปูเสฉวน โดยบันทึกว่า เป็นสัตว์ที่มีรูปร่างคล้ายปู แต่ไม่มีเปลือกเป็นของตนเอง และเมื่อโตขึ้นก็จะออกจากเปลือกหอยไปหาที่อยู่ใหม่ และได้เรียกชื่อว่า จี้จวีเซี่ย ต่อมาในช่วงบั้นปลายชีวิต เสิ่น กั้วได้ออกจากราชการและไปพำนักที่มณฑลเสฉวน (มณฑลซื่อชวน) เนื่องจากในระยะนั้นเป็นช่วงที่อาณาจักรซ่งใต้กำลังรุกขึ้นมาทางเหนือ และเสิ่น กั้วได้นำเอาบันทึกว่าด้วยพันธุ์พืชและสัตว์ติดตัวไปด้วย ซึ่งทำให้ปูเสฉวนกลายมาเป็นเรื่องเล่าของผู้คนรวมถึงของเด็ก ๆ ในพื้นที่มณฑลเสฉวน ซึ่งอยู่ห่างไกลจากทะเลมาก ไม่เคยมีใครเห็นตัวจริงของสัตว์ประเภทนี้

ต่อมาเมื่อชาวจีนได้อพยพมาสู่ประเทศไทย ก็เรียกชื่อของปูเสฉวนว่า "ปูจี้จวีเซี่ย" บ้าง หรือ "ปูซื่อชวน" บ้าง จนเพี้ยนกลายเป็นปูเสฉวนดั่งในปัจจุบัน[6]

อ้างอิง[แก้]

  1. จาก itis.gov (อังกฤษ)
  2. Patsy A. McLaughlin, Tomoyuki Komai, Rafael Lemaitre & Dwi Listyo Rahayu (2010). Part I – Lithodoidea, Lomisoidea and Paguroidea (PDF). In Martyn E. Y. Low and S. H. Tan. "Annotated checklist of anomuran decapod crustaceans of the world (exclusive of the Kiwaoidea and families Chirostylidae and Galatheidae of the Galatheoidea)". Zootaxa. Suppl. 23: 5–107. 
  3. จักกริช พวงแก้ว สรณรัชฏ์ กาญจนะวณิช วิภาพรรณ นาคแพน. นักสืบชายหาด: พืชและสัตว์ชายหาด. กทม. มูลนิธิโลกสีเขียว. 2549 หน้า 55
  4. Land hermit crab จากเว็บไซต์โลกวันนี้
  5. ปูเสฉวน จาก องค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ (อพวช.)
  6. "ปูเสฉวน เกี่ยวกันอย่างไรกับ เมืองเสฉวน". พันทิปดอตคอม. May 13, 2008. สืบค้นเมื่อ 9 July, 2016. 

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]