ดนตรียุคอิมเพรสชันนิสม์

ดนตรียุคอิมเพรสชันนิสม์ (อังกฤษ: Impressionist Period Music) "ดนตรียุคอิมเพลสชันนิสม์"หรือ"ดนตรียุคอิมเพลสชัน" หรือ"ลัทธิประทับใจในดนตรีตะวันตก"หรือ "ดนตรีในกระแสอิมเปรชัน"รู้จักกันดีในฐานะดนตรีประเทศฝรั่งเศส เนื่องจากนักประพันธ์เพลงทั้งหมดเกิดที่ประเทศฝรั่งเศส

ยุคอิมเพลสชันนิสม์เป็นยุคของดนตรีตะวันตกดนตรีคลาสสิกและศิลปะตะวันตกในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 ระหว่าง ค.ศ. 1890 ถึง ค.ศ. 1910 ซึ่งรวมอยู่ในช่วงเวลาหนึ่งของยุคโรแมนติกและดนตรีตะวันตกยุคคริสต์ศตวรรษที่ 20 ศิลปะตะวันตกลัทธิประทับใจมีอิทธิพลต่อดนตรีในยุคอิมเพรสชันนิสม์ นักประพันธ์เพลงที่มีความสำคัญในการพัฒนาดนตรีอิมเพรสชันนิสม์ คือ โคล้ด เดอบุซซี และ มอริส ราเวล ดนตรีอิมเพรสชัน เป็นผลมาจากความพยายามสร้างดนตรีที่เป็นอิสระจากดนตรีโรแมนติกแบบเยอรมัน เป็นดนตรีที่ได้รับอิทธิพลจากงานจิตรกรรมอิมเพรสชันและงานกวีนิพนธ์สัญลักษณ์นิยม ดนตรีอิมเพรสชันหลีกเลี่ยงการแสดงอารมณ์สะเทือนใจและการเล่าเรื่องราว หากมุ่งแสดงความประทับใจหรือสร้างบรรยากาศในช่วงขณะหนึ่ง สีสันของดนตรีจึงมีความสำคัญมากและเข้ามาแทนที่การแสดงจุดมุ่งหมายอย่างชัดเจน ซึ่งเป็นลักษณะสำคัญของดนตรีอิงกุญแจเสียง ดนตรีอิมเพรสชันมักนำเสนอความคงที่ชั่วระยะเวลาหนึ่งเพื่อสร้างบรรยากาศนั้นๆ

“บนฝั่งแม่น้ำแซน, บ็อนกูร์ (On the Bank of the Seine, Bennecourt)” (ค.ศ. 1868) ตัวอย่างแรกของการวาดภาพในลัทธิประทับใจนอกสถานที่

“Impression, Sunrise” (ค.ศ. 1872-1873)

La Cathédrale engloutie from Prelude no.10 from Prelude Book 1 Debussy

Nadar Studio at 35 Boulevard des Capucines กรุงปารีส

หอไอเฟล กรุงปารีส

อย่างไรก็ตาม ลักษณะของระบบอิงกุญแจเสียงบางประการยังคงปรากฎในดนตรีอิมเพรสชัน แต่ได้ถูกทำให้คลุมเคลือโดยวิธีต่างๆเช่น การลดความสำคัญของคอร์ดโทนิกและคอร์ดโดมินันท์ การสร้างความคลุมเคลือให้แก่ประโยคเพลงและเคเดนซ์ การแปลงคอร์ดและการสร้างคอร์ดที่มีความแปลกใหม่ นอกจากนี้ นักประพันธ์เพลงอิมเพลสชันพยายามหลีกเลี่ยงวิธีการประพันธ์เพลงของดนตรีอิงกุญแจเสียง เช่นการมีทำนองหลัก การพัฒนาโมทีฟ แบบเดิม การสอดประสานแนวทำนอง และได้คิดค้นวิธีการและเทคนิคการประพันธ์เพลงแบบใหม่ ที่ทำให้ดนตรีหลุดออกจากลักษณะอิงกุญแจเสียง และมีสำเนียงที่แตกต่างออกไป เช่นการใช้โมด การใช้เรทติ้ง นอกเหนือจากบันไดเสียงเมเจอร์และบันไดเสียงไมเนอร์ เช่นบันไดเสียงโฮลโทน ซึ่งเป็นบันไดเสียงที่ก่อให้เกิดความรู้สึกล่องลอย ไม่มีแรงขับเคลื่อนไปยังโน้ตตัวใดตัวหนึ่งโดยเฉพาะ บันไดเสียงเพนตาโทนิก และบันไดเสียงออกตาโทนิก การสร้างคู่ขนานและแก่แนวทำนอง โดยมักนิยมใช้ขั้นคู่เสียงกระด้างในการสร้างแนวคู่ขนาน และการเคลื่อนคอร์ดในลักษณะคู่ขนาน

ซึ่งหมายถึงการกำหนดให้โน้ตทุกตัวในคอร์ดเคลื่อนที่ไปในทิศทางเดียวกัน ในระยะขั้นคู่ที่เท่ากันเป็นระยะเวลาหนึ่ง การเคลื่อนที่ของคอร์ดในลักษณะนี้ก่อให้เกิดบรรยากาศที่ล่องลอยเวิ้งว้างและเป็นอิสระ จะเห็นได้ว่าการดำเนินของคอร์ดซึ่งมีความหมายอย่างมากในดนตรีอิงกุญแจเสียงเนื่องจากเป็นตัวกำหนดทิศทางของบทเพลงนั้นได้เปลี่ยนบทบาทไป นักประพันธ์เพลงอิมเพลสชัน ใช้คอร์ดอย่างอิสระมากขึ้นและให้ความสำคัญกับการใช้คอร์ดเพื่อกำหนดสีสันและบรรยากาศของบทเพลง

ศิลปะอิมเพลสชันนิสม์เกิดขึ้นครั้งแรกในบทกวีก่อนเมื่อ ค.ศ. 1874 แล้วจึงเกิดในงานจิตรกรรมของฝรั่งเศสโดยมี โกลด มอแน ศิลปินในลัทธิประทับใจ เป็นผู้นำด้วยภาพ Impression Soleil Levant ซึ่งเป็นภาพดวงอาทิตย์ทอแสงเหนือแม่น้ำแซน ที่เขียนขึ้นในปี ค.ศ. 1872 ศิลปกรรมลัทธิอิมเพลสชันนิสม์ ปรากฏต่อหน้าสาธารณชน เมื่อจิตรกรหนุ่มกลุ่มหนึ่งได้จัดแสดงผลงานที่ห้องแสดงภาพของเนดาร์ ณ กรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส และแม้ว่าศิลปินกลุ่มนี้เปิดการแสดงงานศิลปกรรมอย่างเงียบๆ แต่ผลงานของพวกเขาก็สร้างความตื่นตระหนก และได้รับการประนาม เยาะเย้ยถากถางจากนักวิจารณ์ศิลปะแนวอนุรักษ์นิยมอย่างรุนแรง

ยุคอิมเพลสชันนิสม์ จิตรกรรมรูปแบบนี้ มุ่งสร้างบรรยากาศ ที่ก่อให้เกิดความประทับใจ ด้านศิลปะและภาพวาด ลัทธิอิมเพลสชันนิสม์เป็นลัทธิที่สนใจเขียนรูปจากสี แสงเงาหรือรูปทรง ต่อวัตถุที่พบเห็น หลังจากที่ปอล เซซาน ศิลปินคนสำคัญในกลุ่มลัทธิประทับใจยุคหลังซึ่งได้รับอิทธิพลจากลัทธิประทับใจอีกทอดหนึ่งได้จัดแสดงภาพเขียนของตนเองขึ้น ผลงานของปอล เซซานได้จุดประกายความคิดของคลีฟ เบลล์ และในที่สุดความคิดของคลีฟ เบลล์ได้การเป็นผู้นำทฤษฎีอันใหม่ในการอธิบายความหมายหรือแก่นแท้ของคำว่า ศิลปะ

จิตรกรในยุคนี้ อาทิ อัลเฟรด ซิสลีย์ กามีย์ ปีซาโร ปีแยร์-โอกุสต์ เรอนัวร์ เอดัวร์ มาแน อาร์ม็อง กีโยแม็ง แอดการ์ เดอกา แมรี คัสซาตต์ เฟรเดริก บาซีย์

ลักษณะงานประติมากรรมที่ปรากฎนั้นในยุคอิมเพลสชันนิสม์เป็นการปั้นแบบคร่าวๆ คล้ายไม่เสร็จสมบูรณ์อาจกล่าวได้ว่าเป็นการเน้นหนักเฉพาะเรื่องของมวล สัมพันธ์กับเรื่องแสงเงาโดยไม่คำนึงถึงรายละเอียดปลีกย่อย ประติมากรใลัทธินี้นับเป็นผู้บุกเบิกของประติมากรรมสมัยใหม่ ประติมากรรมตามหลักการ Academic Sculpture จึงเปลี่ยนแปลงด้วยการแสดงออกซึ่งพลังความคิด เทคนิค และวิธีการใหม่ๆด้านสถาปัตยกรรมที่ได้รับอิทธิพลจากศิลปกรรมจิตรกรรมประติมากรรมในยุคอิมเพลสชันได้แก่หอไอเฟล

ผู้ริเริ่มใช้คำว่า อิมเพลสชันนิสม์ คือนาย หลุยส์ เลอรอย (Louis Leroy) นักวิจารณ์ศิลปะแนวอนุรักษ์นิยมซึ่งได้เป็นผู้ริเริ่มโดยไม่ได้ตั้งใจและไม่ได้เจตนาริเริ่ม นาย หลุยส์ เลอรอย (Louis Leroy) ได้วิพากษ์วิจารณ์งานเขียนของศิลปินที่จัดแสดงผลงานที่ห้องแสดงภาพของเนดาร์ ณ กรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส Nadar Studio At 35 Boulevard des Capucines Paris ในความหมายเชิงลบดูถูก ตำหนิติเตียน ต่อมาศิลปินกลุ่มดังกล่าวจึงเรียกพวกของตนเองและงานของตนเองว่า อิมเพลสชันนิสม์ และต่อมาเป็นลัทธิประทับใจ ตามที่นักวิจารณ์ผู้นี้ได้เขียนบทวิจารณ์อย่างรุนแรงลงในบทความ ซึ่งตีพิมพ์ในวันที่ 25 เมษายน ค.ศ. 1874 ตอนหนึ่งว่า "วอลเปเปอร์ในสภาพเริ่มต้นยังเสร็จสมบูรณ์กว่าภาพทิวทัศน์ทะเลนั้นเสียอีก"

ภายหลัง ปอล โกแก็ง ได้ละออกจากพวกอิมเพลสชันนิสต์ เขาเชื่อว่าผลงานศิลปะควรต้องนำพาความหมายบางอย่างที่รองรับไว้เช่นเดียวกับที่แสดงความเป็นจริงให้ปรากฎแก่ผู้ดู ตามความเป็นจริงแล้วนี่แหละคือลักษณะเฉพาะโดยส่วนรวมของขบวนการลัทธิประทับใจยุคหลัง

อนึ่งดนตรียุคอิมเพลสชันนิสม์มักรวมอยู่ในดนตรีตะวันตกยุคศตวรรษที่ 20 ในการสอบดนตรีคลาสสิกและการแสดงดนตรีคลาสสิกที่ใช้เพลงของทุกยุคสมัยทางดนตรี มักตัดการแสดงดนตรีในยุคอิมเพลสชันออกไป หรือไม่ก็รวมไว้กับดนตรีตะวันตกยุคศตวรรษที่ 20 หนังสือดนตรีตะวันตกหลายเล่มไม่ถือว่ามีดนตรีในยุคอิมเพรสชันนิสม์ และใช้คำว่า "กระแสอิมเพลสชัน" แทน แม้แต่วิกิพีเดียในภาษาอังกฤษ ก็ใช้คำว่า Impressionism in music หรือแปลตรงตัวว่า ลัทธิประทับใจในดนตรี ไม่มีบทความ Impression Period Music อย่างไรก็ตามดนตรีอิมเพลสชันได้รับการยอมรับว่าเป็น "ยุค" มากกว่าดนตรียุคโรโกโก ซึ่ง "แทบจะ" ไม่มีตำราเล่มไหนถือว่าเป็นยุคทางดนตรีเลย

ลักษณะสำคัญของเพลง

ลักษณะสำคัญของเพลงในยุคนี้คือการใช้บันไดเสียงแบบเต็มเสียง ซึ่งทำให้บทเพลงดูลึกลับ คลุมเคลือ ไม่กระจ่างชัดเนื่องมาจากการประสานเสียงโดยใช้บันไดเสียงแบบเต็ม บางครั้งจะมีความรู้สึกโล่งๆ ว่างๆ เสียงไม่หนักแน่น เพราะคอร์ดที่ใช้จะเป็นลักษณะคอร์ดอ๊อกเมนเต็ด (Augmented) มีการใช้คอร์ดคู่ 6 ขนาน การประสานเสียงไม่เป็นไปตามกฎเกณฑ์ในยุคก่อนๆ สามารถพบการประสานเสียงแปลกๆ ไม่คาดคิดได้ในบทเพลงประเภทอิมเพรสชัน รูปแบบของเพลงเป็นแบบง่ายๆ มักเป็นบทเพลงสั้นๆรวมเป็นชุด

La Cathédrale engloutie from Prelude no.10 from Prelude Book 1 Debussy

ลักษณะของความรู้สึกที่ได้จากเพลงประเภทนี้ จะเป็นลักษณะของความรู้สึกว่า "คล้ายๆว่าจะเป็น" หรือ "คล้ายๆว่าจะเหมือน" มากกว่าความรู้สึกที่แน่ชัดลงไปว่าเป็นอะไร ซึ่งเป็นความประสงค์ของการประพันธ์บทเพลงประเภทนี้

ลักษณะดนตรีอิมเพลสชันนิสม์ เต็มไปด้วยจินตนาการ อารมณ์ที่เพ้อฝันอย่างนุ่มนวลเป็นสิ่งเร้าที่ก่อให้เกิดความประทับใจต่างไปจากดนตรีสมัยโรแมนติกที่ก่อให้เกิดความสะเทือนอารมณ์ โคล้ด เดอบุซซี เป็นผู้นำการประพันธ์เพลงแบบอิมเพลสชันนิสม์ และเป็นแนวดนตรีที่เน้นบรรยากาศ อารมณ์และสีสันของเสียงมากกว่าการใช้โครงสร้างแบบดั้งเดิม มีลักษณะเด่น เช่น การใช้บันไดเสียงแบบเต็ม เสียงประสานที่คลุมเคลือ จังหวะที่ยืดหยุ่น และการสร้างภาพทางดนตรี

ดนตรีอิมเพลสชันเน้นสิ่งเดียวกับภาพวาดในยุคอิมเพลสชันคือความประทับสีสันและบรรยากาศ สีสันในดนตรีก็คือเสียงเครื่องดนตรี เครื่องดนตรีต่างๆมีคุณภาภของเสียงที่เรียกว่า Tone Colour ไม่เหมือนกัน ดนตรีจะมีสีสันอย่างไรขึ้นอยู่กับการเรียบเรียงแนวบรรเลง ท่วงทำนองไม่ชัดเจนและสั้น นอกนั้นเป็นการระบายสี ด้วยเสียงเครื่องดนตรี ดนตรีอิมเพรสชันเหมือนแสงแดดที่เปลี่ยนแปรในเวลากลางวัน และเหมือนเสียงกระซิบแผ่วเบาของฝนและลม มันให้รสชาติที่แปลก แปลกไปจากดนตรีที่เราเหมาเรียกว่าดนตรีคลาสสิกด้วยกัน

ดนตรียุคอิมเพรสชันนิสม์ มักถูกเรียกว่าเป็นดนตรีประเทศฝรั่งเศส อันเนื่องมาจากความพยายามของประเทศฝรั่งเศสที่อยากให้ประเทศฝรั่งเศสมีดนตรีคลาสสิก ที่ทัดเทียมกับดนตรีประเทศเยอรมันและดนตรีประเทศออสเตรีย

คีตกวีในยุคอิมเพรสชันนิสม์

• โคล้ด เดอบุซซี (Claude Debussy, ค.ศ.1862-1918)
• มอริส ราแวล (Maurice Ravel, ค.ศ.1875-1937)
• เอริก ซาตี (Erik Satie ค.ศ. 1866–1925)
• เฟรเดอริก เดอลิอุส (Frederick Delius ค.ศ. 1862-1934)
• ปอล ดูว์กัส (Paul Dukas ค.ศ. 1865 -1935)

บทประพันธ์ที่สำคัญในยุค

Clair de Lune From Suite Bergamasque ซุอิตแบร์กามัสก์ (Piano music) - โคล้ด เดอบุซซี

Prelude to the Afternoon of a Faun (Symphonic poem) - โคล้ด เดอบุซซี

Borelo (Ballet music) - มอริส ราเวล

Gymnopédie No. 1 Gymnopédie No. 2 Gymnopédie No. 3 - เอริก ซาตี

ลาพร็องตีซอร์ซีเย The Sorcerer's Apprentice, Scherzo after a ballad by Goethe - ปอล ดูว์กัส

Symphony - on hearing the first cuckoo in spring เฟรเดอริก เดอลิอุส