ข้อมูลอภิพันธุ์

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไบยังการนำทาง ไปยังการค้นหา

ข้อมูลอภิพันธุ์[1] (อังกฤษ: metadata) หมายถึง ข้อมูลหรือสารสนเทศที่ถูกจัดทำขึ้นอย่างมีโครงสร้างเพื่อใช้ในการบรรยายทรัพยากรสารสนเทศ ในด้านลักษณะเนื้อหา และบริบทที่เกี่ยวข้องซึ่งได้แก่ลักษณะทางกายภาพและการผลิตทรัพยากรสารสนเทศ ตลอดจนความสัมพันธ์ระหว่างองค์ประกอบที่ใช้ในการบรรยายทรัพยากรสารสนเทศ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อตอบสนองการทำงาน คือ การสืบค้นและการบริหารจัดการ ซึ่งประกอบไปด้วยการกำหนดสิทธิในการใช้ การกำหนดความคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา การสงวนรักษา[2]

หน้าที่[แก้]

หน้าที่สำคัญของข้อมูลอภิพันธุ์ ซึ่งมีมาตั้งแต่ยุคแรกเริ่มในรูปของบัตรรายการ ก็คือการช่วยให้ผู้ใช้สามารถค้นหาสารสนเทศหรือความรู้ที่ตรงกับความต้องการของตนเองได้ จนกระทั่งปัจจุบันที่ทรัพยากรสารสนเทศมีหลายรูปแบบและซับซ้อนมากขึ้น ทำให้ข้อมูลอภิพันธุ์ต้องทำหน้าที่มากกว่าการเป็นบัตรรายการที่ช่วยให้ผู้ใช้เลือกหนังสือจากชั้นเท่านั้น หากยังต้องช่วยในการบริหารจัดการทรัพยากรสารสนเทศอีกด้วย จัดกลุ่มตามวัตถุประสงค์ใหญ่ ๆ ได้ 3 หน้าที่หลัก[3] ดังนี้

  • การอธิบายและการสืบค้นทรัพยากรสารสนเทศ (resource description and information retrieval)
  • การบริหารจัดการทรัพยากรสารสนเทศ (administration and management of resources)
  • การทำงานร่วมกันระหว่างระบบ (interoperability)

ประเภท[แก้]

โดยส่วนใหญ่แล้วนักวิชาการมักจะแบ่งประเภทของข้อมูลอภิพันธุ์ออกเป็น 3 ประเภทใหญ่[4] ตามหน้าที่หลักของข้อมูลอภิพันธุ์ คือ

  • ข้อมูลอภิพันธุ์เพื่อการบรรยายทรัพยากรสารสนเทศ (descriptive metadata)
  • ข้อมูลอภิพันธุ์เพื่อการบริหารทรัพยากรสารสนเทศ (administrative metadata)
  • ข้อมูลอภิพันธุ์เพื่อการแสดงโครงสร้างของทรัพยากรสารสนเทศ (structural metadata)

อ้างอิง[แก้]

  1. ราชบัณฑิตยสถาน. พจนานุกรมศัพท์เทคโนโลยีทางภาพ ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. กรุงเทพฯ : ราชบัณฑิตยสถาน, 2556, หน้า 185.
  2. วิศปัตย์ ชัยช่วย, ลำปาง แม่นมาตย์, วิลาศ วูวงศ์, นิศาชล จำนงศรี (2560). การวิเคราะห์คุณลักษณะทางสารสนเทศเพื่อกำหนดองค์ประกอบเมทาดาตาของจารึก. วารสารวิทยบริการ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ 28,1 DOI: http://dx.doi.org/10.14456/asj-psu.2017.4
  3. Metadata scheme development for a digitized inscriptions management https://tise2015.kku.ac.th/drupal/?q=node/70
  4. http://icadl2014.cmu.ac.th/download-info-Metadata_Dev.pdf/