เจตจำนงเสรี

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
แผนภาพอย่างง่ายแสดงมุมมองทางปรัชญาต่อเจตจำนงเสรีและนิยัตินิยม

เจตจำนงเสรี (อังกฤษ: free will) หมายถึงความสามารถในการเลือกทำสิ่งหนึ่งจากการกระทำต่างๆ ที่เป็นไปได้ โดยที่ไม่มีปัจจัยมาขัดขวาง

ความเข้าใจเรื่องเจตจำนงเสรีมีความจำเป็นสำหรับแนวคิดต่างๆ เช่น ความรับผิดชอบทางศีลธรรม การให้ความชื่นชม ความรู้สึกผิด ความบาป ซึ่งเป็นการตัดสินคุณค่าเชิงศีลธรรมสำหรับการกระทำที่ถูกเลือกอย่างเสรี โดยทั่วไปแล้ว การกระทำที่มาจากเจตจำนงเสรีเท่านั้นที่จะถูกมองว่าสมควรได้รับการชื่นชม หรือสมควรถูกตำหนิ มีประเด็นถกเถียงหลายประการที่เกี่ยวเนื่องกับสิ่งที่คุกคามความเป็นไปได้ของการมีเจตจำนง ซึ่งประเด็นถกเถียงเหล่านี้จะมีความแตกต่างตามความเข้าใจเกี่ยวกับเจตจำนงเสรี

แนวคิดเจตจำนงเสรีอาจเข้าใจได้ว่าเป็นความสามารถที่จะเลือกโดยที่ผลลัพธ์ของการเลือกนั้นยังไม่ได้ถูกกำหนดโดยเหตุการณ์ในอดีต แต่แนวคิดแบบนิยัตินิยมชี้ให้เห็นว่ามีเพียงชุดเหตุการณ์แบบเดียวเท่านั้นที่สามารถเกิดขึ้นได้ สำหรับจุดยืนที่มองว่าแนวคิดนิยัตินิยมขัดแย้งกับเจตจำนงเสรี (incompatibilism) จะประกอบด้วย 1. จุดยืนแบบเสรีนิยมเชิงอภิปรัชญา (metaphysical libertarianism) ซึ่งเชื่อว่าแนวคิดแบบนิยัตินิยมเป็นเท็จ และเจตจำนงเสรีเป็นไปได้ 2. จุดยืนนิยัตินิยมแบบแข็ง (hard determinism) ซึ่งเชื่อว่านิยัตินิยมเป็นจริง และเจตจำนงเสรีเป็นไปไม่ได้

ในอีกด้านหนึ่ง ยังมีจุดยืนที่เชื่อว่าแนวคิดนิยัตินิยมไม่ได้ขัดแย้งกับเจตจำนงเสรี (compatibilism) โดยนักปรัชญาบางคนอ้างว่า แนวคิดแบบนิยัตินิยมเป็นเงื่อนไขจำเป็นสำหรับการมีเจตจำนงเสรี เช่นในกรณีที่เราจะเลือกทำอะไรบางอย่าง การที่เราเลือกกระทำแบบหนึ่งมากกว่าอีกแบบหนึ่ง เราก็ต้องอาศัยความจริงที่ว่า การเลือกที่แตกต่างกันเป็นตัวกำหนดผลลัพธ์ที่แตกต่างกัน ในแง่นี้ปัญหาความขัดแย้งระหว่างแนวคิดนิยัตินิยมและเจตจำนงเสรีจึงเป็นความขัดแย้งไม่จริง นักปรัชญาหลายคนพยายามที่จะให้ทฤษฎีสนับสนุนจุดยืนดังกล่าวในแบบที่แตกต่างกัน เช่น บางคนให้นิยามว่าเจตจำนงเสรีคือการมีอิสระที่จะทำสิ่งต่างๆ โดยเราจะมีอิสระก็ต่อเมื่อการเลือกในอดีตของเราสามารถที่จะเลือกอย่างอื่นได้โดยไม่มีปัจจัยทางกายภาพมาขัดขวาง บางคนเสนอว่าเจตจำนงเสรีเป็นความสามารถในระดับจิตวิทยา (psychological capacity) เช่น เป็นความสามารถในการชี้นำพฤติกรรมของตนเองด้วยการอาศัยเหตุผล


อ่านเพิ่ม[แก้]

  • Bischof, Michael H. (2004). Kann ein Konzept der Willensfreiheit auf das Prinzip der alternativen Möglichkeiten verzichten? Harry G. Frankfurts Kritik am Prinzip der alternativen Möglichkeiten (PAP). In: Zeitschrift für philosophische Forschung (ZphF), Heft 4.
  • Dennett, Daniel C. (2003). Freedom Evolves. New York: Viking Press ISBN 0-670-03186-0
  • Epstein J.M. (1999). Agent Based Models and Generative Social Science. Complexity, IV (5).
  • Gazzaniga, M. & Steven, M.S. (2004) Free Will in the 21st Century: A Discussion of Neuroscience and Law, in Garland, B. (ed.) Neuroscience and the Law: Brain, Mind and the Scales of Justice, New York: Dana Press, ISBN 1-932594-04-3, pp51–70.
  • Goodenough, O.R. (2004). "Responsibility and punishment". Philosophical Transactions of the Royal Society: Biological Sciences. 359 (1451): 1805–1809. doi:10.1098/rstb.2004.1548.
  • Harnad, Stevan (2009) The Explanatory Gap PhilPapers
  • Harnad, Stevan (2001). "No Easy Way Out". The Sciences. 41 (2): 36–42.
  • Harnad, Stevan (1982). "Consciousness: An Afterthought". Cognition and Brain Theory. 5: 29–47.
  • Harris, Sam. 2012. Free Will. Free Press. ISBN 978-1451683400
  • Hofstadter, Douglas. (2007) I Am A Strange Loop. Basic Books. ISBN 978-0-465-03078-1
  • Kane, Robert (1998). The Significance of Free Will. New York: Oxford University Press ISBN 0-19-512656-4
  • Lawhead, William F. (2005). The Philosophical Journey: An Interactive Approach. McGraw-Hill Humanities/Social Sciences/Languages ISBN 0-07-296355-7.
  • Libet, Benjamin; Anthony Freeman; and Keith Sutherland, eds. (1999). The Volitional Brain: Towards a Neuroscience of Free Will. Exeter, UK: Imprint Academic. Collected essays by scientists and philosophers.
  • Morris, Tom Philosophy for Dummies. IDG Books ISBN 0-7645-5153-1.
  • Muhm, Myriam (2004). Abolito il libero arbitrio — Colloquio con Wolf Singer. L'Espresso 19.08.2004 larchivio.org
  • Nowak A., Vallacher R.R., Tesser A., Borkowski W. (2000). Society of Self: The emergence of collective properties in self-structure. Psychological Review. 107
  • Schopenhauer, Arthur (1839). On the Freedom of the Will., Oxford: Basil Blackwell ISBN 0-631-14552-4.
  • Van Inwagen, Peter (1986). An Essay on Free Will. New York: Oxford University Press ISBN 0-19-824924-1.
  • Velmans, Max (2003) How Could Conscious Experiences Affect Brains? Exeter: Imprint Academic ISBN 0-907845-39-8.
  • Dick Swaab, Wij Zijn Ons Brein, Publishing Centre, 2010. ISBN 9789025435226
  • Wegner, D. (2002). The Illusion of Conscious Will. Cambridge: Bradford Books
  • Williams, Clifford (1980). Free Will and Determinism: A Dialogue. Indianapolis: Hackett Publishing Company
  • John Baer, James C. Kaufman, Roy F. Baumeister (2008). Are We Free? Psychology and Free Will. Oxford University Press, New York ISBN 0-19-518963-9