สัจจสังเขป

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา

สัจจสังเขป[แก้]

สัจจสังเขป คือ คัมภีร์ประมวลสัจธรรม ซึ่งกล่าวถึงสัจจะ 2 ประการ คือ สมมุติสัจจะ อันได้แก่บัญญัติ และปรมัตถสัจจะ อันได้แก่ขันธ์ 5 และพระนิพพาน แต่งโดยพระธรรมปาละ ท่านผู้แต่งมีจุดมุ่งหมายให้ผู้ที่เริ่มเจริญวิปัสสนากรรมฐานเข้าใจปรมัตถธรรม ซึ่งเป็นอารมณ์ของการปฏิบัติ จึงอธิบายขันธ์ 5 วิสุทธิ 7 พร้อมทั้งวิปัสสนาญาณขั้นต่างๆ และการบรรลุพระนิพพานไว้ในคัมภีร์นี้ คัมภีร์นี้แต่งแบบคาถา 5 พยางค์ รวม 387 บท ไม่นับรวมนิคมถาถาอีก 2 บท ผู้แต่งได้สรุปเนื้อหาสาระจากพระอภิธรรมปิฎก และอรรถกถา พร้อมทั้งคัมภีร์วิสุทธิมรรค โดยแบ่งเป็น 5 ปริจจเฉท [1]

ผู้รจนา[แก้]

รจนาโดยพระธรรมปาล หรือธรรมบาล หรือพระจุลละธัมมะปาล พระเถระชาวอินเดียตอนใต้ ผู้เป็นศิษย์ของพระอานันทะเถระ [2] ท่านทั้ง 2 มีช่วงชีวิตอยู่ระหว่างศตวรรษที่ 8 - 9 มีผลงานรจนาที่นับเนื่องกับพระอภิธรรมปิฎก อาทิ อัฏฐสาลินี ฎีกา และ สัจจสังเขป เป็นอาทิ [3]

นอกจากนี้ ในคัมถีร์มณิสารมัญชูสา ยังระบุว่า พระธรรมปาล เป็นผู้รจนาคัมภีร์นี้ โดยระบุว่า "สจฺจสงฺเขเป นาม ปกรเณ ธมฺมปาลาจริเยน วุตฺตนฺติ โยชนา" (พึงประกอบบทว่า พระธรรมปาลาจารย์กล่าวไว้ในปกรณ์ชื่อ สัจจสังเขป) [4]

แหล่งข้อมูลบางแห่งระบุว่า พระธรรมปาล หรือพระจุลละธัมมะปาล มิใช่เป็นชาวอินเดียใต้ เป็นชาวลังกา เป็นศิษย์ของพระวันรัตนะ อานันทะ โดยพระจุลละธัมมะปาล มีผลงานงานรจนาคัมภีร์ประเภทฎีกาหลายเรื่อง อาทิ ลีนตฺถวณฺณนา ซึ่งอธิบายงานของพระอานันทะ เรื่องมูลฎีกา [5]

อย่างไรก็ตาม ในคัมภีร์สัทธัมมะสังคหะ กลับระบุว่า พระอานันทะเถระเป็นผู้รจนาคัมภีร์สัจจสังเขป [6]

เนื้อหา[แก้]

คัมภีร์นี้แต่งแบบคาถา 8 พยางค์รวม 387 บท เมื่อรวมนิคมคาถาอีก 2 บท เป็น 389 บท ผู้แต่งได้สรุปเนื้อหาสาระจากพระอภิธรรมปิฎก และอรรถกถา พร้อมทั้งคัมภีร์วิสุทธิมรรค โดยแบ่งเป็น 5 ปริจจเฉท คือ

  1. รูปสังเขป แสดงรูปย่อ โดยจำแนกเป็นภูตรูป และอุปาทายรูป แล้วจึงอธิบายรูปโดยละเอียดตลอดจนถึงปัจจัยแห่งรูปและรายละเอียดอื่นๆ
  2. ขันธัตตยสังเขป แสดงขันธ 3 โดยย่อ โดยจำแนกขันธ์ 3 อันได้แก่เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ และสังขารขันธ์
  3. จิตตปวัตติปริทีปนะ แสดงความเป็นไปของจิต โดยจำแนกจิต 89 หรือ 121 ดวงพร้อมทั้งชี้แจงเรื่องจิตนั้นๆ
  4. วิญญาณักขันธปกิณณกนยสังเขป แสดงปกิณกนัยแห่งวิญญาณขันธ์โดยต่อ โดยจำแนกประเภทตั้งแต่ 1 ประเภท ไปจนถึงจิต 7 ปรเภท การนับจำนวนจิตที่เกิดก่อน การจำแนกจิตตามบุคคล ภูมิและอินทรีย์ พร้อมทั้งสัมปโยคนัย และสังคหนัย
  5. นิพพานปัญญัตติปริทีปนะ แสดงนิพพานและบัญญัติ โดยกล่าวถึงลักษณะของพระนิพพาน แนวทางในการปฏิบัติตามวิสุทธิ 7 และวิปัสสนาญาณในแต่ละขั้น จนถึงการบรรลุนิพพาน แล้วจึงอธิบายเรื่องสมมุติบัญซญัติ โดยจำแนกเป็นวิชชมานบัญยัติ เป็นต้น [7]

คัมภีร์ที่เกี่ยวเนื่อง[แก้]

1. ฉบับฎีกาเก่า รจนาขึ้นตามคำอาราธนาของพระสารีบุตร โดยพระวาจิสสระ แห่งวัดมหาวิหาร เมืองอนุราธปุระ ประเทศศรีลังกาในปัจจุบัน

2. ฉบับฎีกาใหม่ รจนาขึ้นโดยพระเถระไม่ปรากฏนาม แห่งวัดมหาวิหาร แต่บางแห่งว่า รจนาโดยพระสุมังคละ คัมภีร์ฎีกาฉบับนี้มีชื่อว่า สารัตถสาลินี [8] [9]

อ้างอิง[แก้]

  1. www.wattamaoh.org
  2. http://www.palikanon.com
  3. A.K. Warder. (2009)
  4. พระคันธสาราภิวงศ์ (แปล). (2548)
  5. www.vipassana.info
  6. G.P. Malalasekera. (2007)
  7. พระคันธสาราภิวงศ์ (แปล). (2548)
  8. พระคันธสาราภิวงศ์ (แปล). (2548)
  9. http://www.palikanon.com

บรรณานุกรม[แก้]