จอก

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
จอก
Pistia stratiotes0.jpg
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร: Plantae
ไม่ถูกจัดอันดับ: Angiosperms
ไม่ถูกจัดอันดับ: Monocots
อันดับ: Alismatales
วงศ์: Araceae
วงศ์ย่อย: Aroideae
เผ่า: Pistieae
สกุล: Pistia
L.[1]
สปีชีส์: P.  stratiotes
ชื่อทวินาม
Pistia stratiotes
L.[2]
Pistia distribution.svg
แผนที่การกระจายพันธุ์
ชื่อพ้อง[3]
  • Kodda-Pail Adans.
  • Zala Lour.
  • Apiospermum Klotzsch
  • Limnonesis Klotzsch
  • Zala asiatica Lour.
  • Pistia spathulata Michx.
  • Pistia crispata Blume
  • Pistia leprieuri Blume
  • Pistia linguiformis Blume
  • Pistia minor Blume
  • Pistia occidentalis Blume
  • Pistia aegyptiaca Schleid.
  • Pistia commutata Schleid.
  • Pistia obcordata Schleid.
  • Pistia horkeliana Miq.
  • Pistia africana C.Presl
  • Pistia amazonica C.Presl
  • Pistia weigeltiana C.Presl
  • Pistia turpinii K.Koch
  • Apiospermum obcordatum (Schleid.) Klotzsch
  • Limnonesis commutata (Schleid.) Klotzsch
  • Limnonesis friedrichsthaliana Klotzsch
  • Pistia aethiopica Fenzl ex Klotzsch
  • Pistia brasiliensis Klotzsch
  • Pistia cumingii Klotzsch
  • Pistia gardneri Klotzsch
  • Pistia natalensis Klotzsch
  • Pistia schleideniana Klotzsch
  • Pistia texensis Klotzsch

จอก (อังกฤษ: Water Lettuce) ชื่อสามัญ Water Lettuce ชื่อวิทยาศาสตร์ Pistia stratiotes Linnaeus วงศ์ Areceae

ชื่อท้องถิ่น[แก้]

จอก มีชื่อท้องถิ่นอื่น ๆ ว่า ผักกอก (เชียงใหม่), กากอก (ภาคเหนือ), ไต่ผู้เฟี้ย (จีน-แต้จิ๋ว), ต้าฝูผิง (จีนกลาง), จอกใหญ่ เป็นต้น [4]

ลักษณะ[แก้]

เป็นวัชพืชน้ำขนาดเล็ก อยู่กันเป็นกลุ่มลอยอยู่บนผิวน้ำ ลำต้นทอดขนานไปกับผิวน้ำและมีลักษณะอวบ มีรากฝอยแตกเป็นกระจุกจำนวนมากอยู่ใต้น้ำ เกิดต้นใหม่จากโคนต้นและบนไหล เป็นพืชที่ชอบแสงแดดจัด ชอบน้ำจืด สามารถพบได้ทั่วไปในบริเวณที่มีน้ำ ใบเป็นใบเดี่ยวสีเขียวเรียงซ้อนกันเป็นชั้นๆ มีรูปร่างไม่แน่นอน ส่วนมากเป็นรูปสามเหลี่ยม ปลายใบมนหยักเป็นคลื่น มีขนปกคลุมแผ่นใบทั้งสองด้าน ฐานใบจะอ่อนนุ่มคล้ายฟองน้ำ ดอกจอกเป็นดอกช่อมีขนาดเล็กๆ ออกดอกตามซอกใบ ก้านช่อดอกสั้น และมีแผ่นสีเขียวอ่อนขาวห่อหุ้มดอกไว้ ด้านนอกมีขนละเอียดปกคลุม เป็นดอกที่มีทั้งดอกเพศผู้และดอกเพศเมียในช่อเดียวกันแต่แยกกันอยู่ ซึ่งดอกเพศผู้จะอยู่ข้างบนส่วนดอกเพศเมียจะอยู่ข้างล่าง ไม่มีกลีบดอกและกลีบเลี้ยง ฐานดอกเพศผู้มีรยางค์เป็นแผ่นสีเขียวเชื่อมติดกันเป็นรูปถ้วย ส่วนดอกเพศเมียมีรยางค์แผ่นสีเขียวติดอยู่ที่เหนือรังไข่ ผลมีลักษณะเป็นแผ่นบางๆ มีกาบสีเขียวอ่อนติดอยู่ เมล็ดมีรูปร่างยาวเรียวมีสีน้ำตาล ขยายพันธุ์ด้วยไหลหรือแตกต้นอ่อนตามใบ[5][4]

ประโยชน์[แก้]

  • 1.ใบมีรสขม เผ็ด และฝาดเล็กน้อย ใช้เป็นยาเย็น ออกฤทธิ์ต่อปอดและกระเพาะปัสสาวะ ใช้เป็นยาฟอกเลือดให้เย็นได้ ช่วยขับความชื้นในร่างกาย ขับพิษไข้ ขับเหงื่อ ใช้เป็นยาขับลม รักษาโรคโกโนเรีย (โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ หรือโรคหนองในแท้) แก้โรคผิวหนัง แก้ผดผื่นคัน ฝีหนองภายนอก แก้อาการบอบช้ำ
  • 2.ช่วยขับเสมหะ ช่วยแก้หืด ช่วยแก้อาการบิด
  • 3.รากมีสรรพคุณใช้เป็นยาระบาย เป็นยาขับปัสสาวะ ใช้ ปัสสาวะไม่คล่อง ด้วยการใช้ใบแห้งประมาณ 15-20 กรัม นำมาต้มกับน้ำกินเป็นยา (ใบ) บ้างระบุว่ารากก็มีสรรพคุณเป็นยาขับปัสสาวะ (ราก) [4]
  • 4.นำมาใช้เป็นอาหารเพื่อรับประทานในยามขาดแคลน ต้นอ่อนใช้เป็นอาหารสำหรับเลี้ยงสัตว์ ปุ๋ยหมัก[4]

ข้อควรระวัง[แก้]

ต้นจอกเป็นพรรณไม้ที่รากสามารถดูดสารที่มีพิษได้ดี หากต้นมีรสขมไม่ควรนำมารับประทานเป็นอันขาด[4]

การรุกราน[แก้]

จอกเป็นพืชรุกรานชนิดหนึ่งที่ปิดทางไหลของน้ำ รวมทั้งทำให้การตกปลา การว่ายน้ำ และการเดินเรือลำบาก เพราะมันขึ้นอย่างหนาแน่นกั้นระหว่างน้ำและอากาศทำให้ออกซิเจนในน้ำลดลงส่งผลต่อสัตว์น้ำอยู่อาศัยไม่ได้ อีกทั้งยังบังแสงแดดที่จะตกกระทบกับพืชใต้น้ำเพื่อสังเคราะห์แสง และทำลายพืชท้องถิ่น[6]

อ้างอิง[แก้]

  1. "Genus: Pistia L.". Germplasm Resources Information Network. United States Department of Agriculture. 2006-02-23. สืบค้นเมื่อ 2011-09-30. 
  2. "Taxon: Pistia stratiotes L.". Germplasm Resources Information Network. United States Department of Agriculture. 2011-05-09. สืบค้นเมื่อ 2011-09-30. 
  3. Kew World Checklist of Selected Plant Families
  4. 4.0 4.1 4.2 4.3 4.4 "จอก สรรพคุณและประโยชน์ของผักเป็ดน้ำ 20 ข้อ !". https://medthai.com/%E0%B8%88%E0%B8%AD%E0%B8%81/. สืบค้นเมื่อ 23 กันยายน 2559. 
  5. "จอก !". สืบค้นเมื่อ 23 กันยายน 2559. 
  6. "จอก !". สืบค้นเมื่อ 23 กันยายน 2559.