ราตรีที่สิบสอง

หรรษาราตรี
ภาพสำเนาหน้าแรกของ "First Folio" รวมผลงานของเชกสเปียร์ครั้งแรก
ผู้ประพันธ์	วิลเลียม เชกสเปียร์
ชื่อต้นฉบับ	Twelfth Night
ประเทศ	อังกฤษ
ภาษา	อังกฤษ
ประเภท	ตลกขบขัน
วันเผยแพร่	ค.ศ. 1623

ราตรีที่สิบสอง หรือ อะไรก็ได้ (อังกฤษ: Twelfth Night) เป็นชื่อบทละครแนวชวนหัวแนวรักๆ ใคร่ๆ ประพันธ์โดย วิลเลียม เชกสเปียร์ ชื่อบทละคร ราตรีที่สิบสอง สันนิษฐานว่ามาจากการตั้งชื่อตามชื่อวันหยุดคืนวันที่สิบสอง (Twelfth Night Holiday) ในช่วงวันหยุดคริสต์มาส บทละครถูกประพันธ์ขึ้นราว ปี ค.ศ. 1601 ตีพิมพ์ครั้งแรกลงใน First Folio (F1) ในปี ค.ศ. 1623 ถึงแม้ว่าบทละครนี้จะมีชื่อเกี่ยวข้องกับเทศกาลในช่วงคริสต์มาส แต่โดยเนื้อเรื่องทั้งหมดแล้ว ไม่มีส่วนใดเกี่ยวข้องกับเทศกาลวันหยุดนี้เลย สันนิษฐานกันว่าเชกสเปียร์ตั้งชื่อนี้ขึ้นเพราะได้รับว่าจ้างให้เขียนบทละครนี้จากกลุ่มทนาย ซึ่งทนายนั้นสามารถจะเว้นจากงานและเฉลิมฉลองหาความสุขจากการดูละครได้ก็เมื่อถึงเทศกาลวันหยุดดังกล่าว (เนื่องจากหยุดติดต่อกันยาวนาน) จึงเป็นไปได้ที่เชกสเปียร์จะให้ชื่อวันหยุดเทศกาลนี้ตั้งชื่อบทละครด้วยเหตุผลดังกล่าว สำหรับชื่อไม่เป็นทางการของบทละครนี้อีกชื่อคือ อะไรก็ได้ (อังกฤษ: What you will)

เรื่องย่อ

ออซิโนและวิโอล่า โดย เฟรเดอริค ริชาร์ด พิคเคอส์จิล (Frederick Richard Pickersgill)

ที่เมืองอิลลีเรีย (Illyria) หญิงสาวชื่อวิโอล่า (Viola) ถูกช่วยชีวิตมาจากอุบัติเหตุเรือแตกในมหาสมุทรระหว่างเดินทางกับแฝดผู้พี่ เธอเชื่อว่าพี่ชายของตนนั้นได้เสียชีวิตไปจากอุบัติเหตุครั้งนี้ อย่างไรก็ตามวิโอล่าได้ตัดสินใจปลอมตัวเป็นผู้ชาย เนื่องจากเธอเป็นผู้หญิงมาจากต่างถิ่น ดังนั้นจึงเป็นการปลอดภัยกว่าที่จะปลอมตัวเป็นผู้ชาย เธอได้รับความช่วยเหลือจากกัปตันเรือที่ช่วยชีวิตเธอไว้ หาเครื่องแต่งกายชายและซ่อนเครื่องแต่งกายหญิงของเธอไว้ให้ จากนั้นก็แนะนำให้เธอเข้าไปรับใช้ในฐานะขันที โดยใช้ชื่อปลอมที่ตั้งขึ้นใหม่ว่าซีซาริโอ (Cesario) ให้กับผู้ปกครองเมือง ชื่อว่าท่านดยูค ออซิโน (Duke Orsino) ผู้ซึ่งอยู่ให้ห้วงรักรำพึงให้แก่ โอลิเวีย (Olivia) หญิงสาวสูงศักดิ์ในเมืองผู้ที่ไม่ได้รักออซิโนเลย เนื่องจากเธอกำลังโศกเศร้ากับการตายของพี่ชายของเธอ โดยเธอเองประกาศว่าจะคลุมหน้าไว้ทุกข์ให้พี่ชายเป็นเวลาเจ็ดปี เรื่องราวกลับวุ่นวายยิ่งขึ้นเมื่อวิโอล่ากลับหลงรักท่านดยูคเสียเอง มิหนำซ้ำออซิโนยังใช้ให้เธอไปเกี้ยวพาราสีโอลิเวียแทนเขาอีก เธอไม่มีทางเลือกจึงจำเป็นต้องทำตามคำสั่ง

แต่เรื่องราวกลับทวีความยุ่งเหยิงเข้าไปอีกเมื่อโอลิเวียกลับตกหลุมรักวิโอล่าที่อยู่ในคราบของเด็กหนุ่ม เธอวางแผนให้วิโอล่าต้องกลับมาที่บ้านของเธออีกโดยให้หัวหน้าพ่อบ้านคนรับใช้คนสนิทชื่อ มาลโวลิโอ (Malvolio) นำแหวนของเธอไปมอบให้เด็กหนุ่มโดยให้เหตุผลว่าเขาได้ลืมทิ้งไว้ที่เธอ บทละครเรื่องนี้มีความพิเศษที่การดำเนินเรื่องนั้นมีอยู่สองโครงเรื่องด้วยกัน โครงเรื่องรองนั้นเป็นเรื่องของการรังแกมาลโวลิโอของลุงของโอลิเวียชื่อเซอร์ โทบี้, คนรับใช้สองคนชื่อเฟเบียน (Fabian) และมาเรีย (Maria) และตัวตลกประจำตัวของโอลิเวียชื่อ เฟสตี้ (Feste) เนื่องจากมาลโวลิโอนั้นมักชอบทำตัวยกตนข่มท่านกับผู้อื่นอยู่บ่อยๆ จึงทำให้ตัวละครที่กล่าวมาข้างต้นไม่พอใจและวางแผนรังแก โดยมีมาเรียเป็นตัวต้นคิดแผนร้ายทั้งหมด เธอเขียนจดหมายด้วยลายมือเดียวกับโอลิเวียนายของเธอ โดยข้อความในจดหมายนั้นบอกเป็นนัยว่า โอลิเวียนั้นรักมาลโวลิโอและต้องการให้เขาแสดงตนว่ารักเธอตอบ โดยมีข้อปฏิบัติที่ขบขันต่าง ๆ เช่นให้เขาปฏิบัติตนเหนือผู้อื่นแม้กระทั่งลุงของเธอ, หัดถกเถียงเรื่องราวทางการเมือง, หมั่นยิ้มทุกครั้งที่เข้าใกล้เธอ และท้ายสุดและเป็นที่ตลกขบขันที่สุดคือ ให้เขาใส่ถุงน่องสีเหลืองแบบมีสายไขว้ไปมาซึ่งความจริงแล้วโอลิเวียรังเกียจการแต่งกายแบบนี้มาก และมาเรียก็ทราบข้อเท็จจริงนี้ดี มาเรียจัดการแกล้งปลอมจดหมายขึ้นโดยแอบใช้ตราผนึกครั่งของโอลิเวียเพื่อให้จดหมายดูสมจริงแล้วแกล้งทำจดหมายตกไว้ในที่ๆมาลโวลิโอจะเดินผ่าน เมื่อได้อ่านจดหมายมาลโวลิโอก็หลงเชื่อว่าเป็นจดหมายจริงและหลงตัวเองพอที่จะเข้าใจว่าบุคคลที่กล่าวถึงในจดหมายเป็นตน เขาจัดเจงทำตามที่จดหมายแนะนำทุกประการ ซึ่งนั่นทำให้ตัวของเขาเองดูไม่สมประกอบ เมื่อเป็นเช่นนี้เซอร์ โทบี้จึงสั่งให้จัดตัวเขาขังในห้องมืด ระหว่างนั้นตัวตลกเฟสตี้ที่เคยถูกว่าร้ายโดยมาลโวลิโอ ก็ผลัดเปลี่ยนมาแกล้งกวนประสาทเขาไม่ขาด ระหว่างนั้นเอง เรื่องราวที่ไม่คาดฝันก็เกิดขึ้น เมื่อพี่ชายฝาแฝดของวิโอล่าชื่อ เซบาสเตียน (Sebastian) ที่เธอคิดว่าจมน้ำตายไปแล้วนั้นกลับถูกช่วยเหลือได้โดยอันโตนิโอ (Antonio) เมื่อแข็งแรงดีก็ต้องการเข้าไปสำรวจตัวเมืองอิลลีเรีย อันโตนิโอนั้นก็จงรักภักดีต่อเซบาสเตียนก็ต้องการติดตามเขาไปด้วย แต่เนื่องจากเป็นคนที่มีศัตรูอยู่มากเพราะเคยสู้กับคนของดยูคจึงขอไปรอที่ที่พักแทน

ภาพฉากดวลดาบระหว่างวิโอล่าและเซอร์ แอนดรูโดยมีเฟเบียน และเซอร์ โทบี้คอยยุเยงอยู่ด้านหลัง โดย ฟรานซิส วีธลีย์ (Francis Wheatley)

เรื่องราวมาถึงเซอร์ แอนดรู อัศวินใจเสาะเพื่อนของเซอร์ โทบี้ที่ถูกเขาหลอกประวิงเวลาเพื่อจะกักตัวเขาไว้ใช้เงินต้องการที่จะกลับบ้าน เนื่องจากเห็นว่าโอลิเวียไม่ต้องการที่จะรักเขาแต่พิศวาสหนุ่มน้อยซีซาริโอมากกว่า เซอร์ โทบี้และคนใช้เฟเบียนต่างชักชวนวางแผนต่างๆ นานาประวิงเวลาให้เขาอยู่ต่อ โดยในที่สุดก็สำเร็จโดยการยุแยงให้เซอร์ แอนดรูเขียนจดหมายท้าดวลดาบกับซีซาริโอ เซอร์ โทบี้ใช้เล่ห์กลยุแยงให้ทั้งคู่มาดวลดาบด้วยกันจนได้แต่การดวลก็ถูกขัดโดยอันโตนิโอ ที่ออกมาตามหาเซบาสเตียนเพราะเข้าใจผิดคิดว่าซีซาริโอหรือวิโอล่าคือเซบาสเตียนเนื่องจากทั้งคู่เป็นฝาแฝดเหมือนมีหน้าตาเหมือนกัน วิโอล่าเอาตัวรอดจากการดวลดาบได้ แต่ว่าอันโตนิโอกับถูกจับตัวไป เมื่อเขาร้องขอให้วิโอล่าช่วยเขาเพราะคิดว่าเป็นเซบาสเตียน เธอช่วยเขาเล็กน้อยด้วยความบริสุทธิ์ใจแต่ยืนยันว่าเธอไม่รู้จักเขา อันโตนิโอรู้สึกน้อยใจจึงตัดพ้อต่อว่ากล่าวถึงบุญคุณที่เคยช่วยชีวิตจากเรือแตกและได้เอ่ยชื่อเซบาสเตียน เรื่องราวดำเนินต่อมาที่เซอร์ แอนดรูหลังจากการดวลดาวถูกขัดจังหวะ ก็คิดจะกลับไปแกล้งซีซาริโอจึงเดินตามหาหวังจะทำร้าย แต่เขากลับไปเจอเซบาสเตียนพี่ชายฝาแฝดวิโอล่าและเข้าใจผิดคิดว่าเป็นซีซาริโอจึงไม่รอช้าตรงเข้าไปทำร้าย แต่ผลิกความคาดหมายเพราะเซบาสเตียนไม่รอช้าที่จะเอาคืน เซอร์ โทบี้ที่เข้ามาในฉากพอดีก็โดนทำร้ายด้วยเช่นกัน ตัวตลกเฟสตี้ไปแจ้งเรื่องราวให้โอลิเวียทราบ เธอเข้ามาห้ามปราบลุงของเธอและเธอก็เข้าใจผิดคิดว่าเซบาสเตียนคือซีซาริโอเช่นเดียวกัน เธอเข้าไปขอโทษเซบาสเตียนและปลอบประโลม และขอเขาแต่งงานเพราะคิดว่าเขาคือซีซาริโอ เซบาสเตียนตอบตกลงอย่างง่ายดายด้วยความดีและความงามของโอลิเวียนั่นเองที่สะกดเขาไว้ เรื่องมาจึงฉากจบที่ทุกคนมาพบกัน ปมต่างๆคลี่คลาย วิโอล่าได้แต่งงานกับออซิโน เซบาสเตียนกับโอลิเวีย เซอร์ โทบี้กับมาเรีย และมาลโวลิโอถูกปล่อยจากคุมขังแม้ยังคงความแค้นอยู่

ตัวละคร

ภาพมาลโวลิโอสวมถุงน่องสีเหลืองแบบเชือก ไขว้ มีโอลิเวียและมาเรียขบขันอยู่ด้านข้าง ภาพพิมพ์โดย อาร์ สเตนส์ (R. Staines)แกะตามภาพของเดเนียล แมคไรส์ (Daniel Maclise)

• วิโอล่า (Viola) แฝดเหมือนของเซบาสเตียน

เป็นหญิงสาวจากตระกูลร่ำรวยในเมืองเมสซาลีน หลังจากที่เรือแตกเธอปลอมตัวเป็นผู้ชายใช้ชื่อว่าซีซาริโอ

• ออซิโน (Orsino) ดยูคแห่งเมืองอิลลีเรีย

ผู้ปกครองสูงศักดิ์แห่งเมืองอิลลีเรียที่อยู่ในห้วงรักรำพันให้โอลิเวีย

• โอลิเวีย (Olivia) เคาท์เตส หญิงสาวสูงศักดิ์แห่งเมืองอิลลีเรีย

โอลิเวียเศร้าโศกกับการตายของพี่ชายและพ่อ เธอจึงตัดสินใจจะไว้อาลัยเป็นเวลาเจ็ดปี ระหว่างนี้ก็ถูกเกี้ยวขอความรักโดยออซิโน

• เซบาสเตียน (Sebastian) แฝดเหมือนของวิโอล่า

ถูกช่วยเหลือขึ้นมาจากเรือแตก ภายหลังได้แต่งงานกับโอลิเวียเนื่องจากเธอเข้าใจผิดคิดว่าเขาเป็นซีซาริโอหรือวิโอล่าในร่างเด็กชาย

• มาเรีย (Maria) คนรับใช้สาวของโอลิเวีย

มาเรียเป็นคนรับใช้ที่มีไหวพริบ เธอเป็นคนคิดแผนการหลอกให้มาลโวลิโอติดกับดักจดหมาย

• เซอร์ โทบี้ เบลจ์ (Sir Toby Belch) ญาติของโอลิเวีย

อัศวินขี้เมา นามสกุลเบลจ์ (Belch) ของเขาเองแปลว่าเรอ (เนื่องจากดื่มหนักเกินไป)

• เซอร์ แอนดรู อกูชีค (Sir Andrew Aguecheek) เพื่อนอัศวินของเซอร์ โทบี้

อัศวินขี้ขลาดและร่ำรวยเพื่อนของเซอร์ โทบี้ ผู้หวังจะมาพิชิตรักโอลิเวีย

• มาลโวลิโอ (Malvolio) หัวหน้าพ่อบ้านคนรับใช้ของโอลิเวีย

เป็นคนหยิ่งยะโส เคร่งครึมตลอดเวลาทำให้มาเรีย เฟสตี้ เฟเบียนและเซอร์ โทบี้เกลียดชัง

• เฟสตี้ (Feste) ตัวตลกของโอลิเวีย

แม้ว่าจะไม่มีความสำคัญกับโครงเรื่อง แต่ตัวตลกเฟสตี้เป็นตัวชูโรงให้บทละครเรื่องนี้และเรียกเสียงหัวเราะด้วยมุขจากไหวพริบมากมาย

• เฟเบียน (Fabian) ตัวละครที่มักมาพร้อมๆกับคนรับใช้ของโอลิเวีย

เป็นตัวละครที่คอยอยู่เคียงข้างเซอร์ โทบี้

• อันโตนิโอ (Antonio) กัปตันเรือผู้ช่วยชีวิตเซบาสเตียน

ผู้ซื่อสัตย์จงรักภักดีต่อเซบาสเตียน

• วาเลนไทน์ และ คูริโอ (Valentine and Curio) คนรับใช้ของออซิโน
• บาทหลวง ผู้ทำพิธีแต่งงานให้กับโอลิเวียและเซบาสเตียน
• คนรับใช้ทั่วๆไป ตัวละครย่อยคอยรับใช้ที่บ้านโอลิเวีย
• นักดนตรี, กะลาสี, เจ้าหน้าที่

แหล่งข้อมูลอื่น

• ราตรีที่สิบสอง คู่มือแนะนำการอ่าน
• ราตรีที่สิบสอง จาก imdb