ระย่อมน้อย

ระย่อมน้อย
Rauvolfia serpentina
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร:	Plantae
หมวด:	Angiosperms
ชั้น:	Eudicots
อันดับ:	Gentianales
วงศ์:	Apocynaceae
วงศ์ย่อย:	Rauvolfioideae
สกุล:	Rauvolfia
ชนิด:	R. serpentina

ระย่อมน้อย เป็นพืชพื้นบ้านภาคใต้และมีสรรพคุณทางยาหลายประการ ระย่อมน้อย มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Rauvolfia serpentina Benth. ex Kurz หรือชื่ออื่น ๆ ได้แก่ ปลายข้าวสาร (กระบี่) ระย่อมน้อย กะย่อม (ใต้) ย่อมตีนหมา เข็มแดง (เหนือ) คลาน ตูมคลาน มะโอ่งที สะมอดู (กะเหรี่ยง-กาญจนบุรี) กอเหม่ (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน)

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

• ต้น เป็นไม้พุ่มขนาดเล็ก สูง 30-70 เซนติเมตร มียางสีขาว
• ใบ ใบรูปหอกใหญ่ ปลายโตแหลม โคนสอบเรียบแหลม ขอบใบเรียบพริ้วเล็กน้อย ผิวเป็นร่องตามแนวเส้นใบ เรียบมันสีเขียวเข้ม กว้าง 4-8 เซนติเมตร ยาว 7-20 เซนติเมตร
• ดอก ออกเป็นกระจุกที่ปลายกิ่ง คล้ายปะการัง โคนดอกเป็นหลอดสีชมพู ปลายดอกสีขาว มีกระเปาะเล็ก ๆ ตรงกลางหลอด ก้านดอกสีเขียว
• ผล ผลกลมสีเขียว สุกจะเป็นสีดำ

การขยายพันธุ์

ขยายพันธุ์โดยการใช้ เมล็ด สามารถเก็บเมล็ดและขยายพันธุ์ได้ตลอดทั้งปี

การใช้ประโยชน์

• ทางอาหาร ยอดอ่อน ดอกอ่อน ผลอ่อน นำไปทำแกงเลียง แกงส้ม
• ทางยา แก้พิษกาฬ แก้ป้างเพื่อดีและโลหิต ระงับประสาท แก้จุกเสียด บำรุงน้ำนม บดเป็นผง ปั้นเม็ดหรือคั่วให้กรอบ ชงต้มน้ำรับประทาน ช่วยย่อยอาหาร แก้นอนไม่หลับ แก้ปวดศีรษะเนื่องจากความดันโลหิตสูง เจริญอาหาร ขับพยาธิ ขับระดู แก้บิด ขับปัสสาวะ

สรรพคุณ

• รากสด เป็นยารักษาหิด
• รากแห้ง เป็นยาลดความดันโลหิตสูง เป็นยากล่อมประสาททำให้ง่วงนอน และอยากอาหาร
• ดอก แก้โรคตาแดง
• น้ำจากใบ ใช้รักษาโรคตามัว
• เปลือก แก้พิษไข้
• กระพี้ บำรุงโลหิต

องค์ประกอบทางเคมี

"Rauvolfia serpentina" ถูกเรียกกันว่า รากงูอินเดียย (Indian Snakeroot) หรือ "Sarpagandha" มีงสารเคมีที่ออกฤทธิ์ทางชีวภาพ ได้แก่ ajmaline, aricine, corynanthine, rauwolscine lankanescine deserpidine, rescinnamine, reserpine, reserpiline, isoreserpine, isoreserpiline, serpentinine และ yohimbine

อ้างอิง

• เพ็ญนภา ทรัพย์เจริญ และคณะ. 2547. ผักพื้นบ้านภาคใต้. พิมพ์ครั้งที่ 2. ศูนย์พัฒนาตำราการแพทย์แผนไทย. นนทบุรี. ISBN 974-92580-5-3
• iWisdom corporation. 2551. สมุนไพรไทย ระย่อมน้อย. 1 กุมภาพันธ์ 2554.