สมองกลีบขมับ

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
สมองกลีบขมับ
(Temporal lobe)
Lobes of the brain NL.svg
กลีบขมับ
(Temporal lobe)
กลีบข้าง
(Parietal lobe)
ร่อง (fissure) ที่สำคัญและกลีบของซีรีบรัม มองจากด้านข้าง (สมองกลีบขมับเป็นสีเขียว)
Gray730.png
ภาพตัดของสมองแสดงผิวด้านบนของสมองกลีบขมับ
ละติน lobus temporalis
Gray's subject #189 823
เป็นส่วนของ ซีรีบรัม
หลอดเลือดแดง หลอดเลือดแดงมิดเดิลซีรีบรัล (Middle cerebral artery)
หลอดเลือดแดงโพสทีเรียร์ซีรีบรัล (Posterior cerebral artery)
NeuroNames hier-107
MeSH Temporal+Lobe

ในทางประสาทกายวิภาคศาสตร์ สมองกลีบขมับ (อังกฤษ: Temporal lobe, ละติน: lobus temporalis) เป็นส่วนของเปลือกสมองในซีรีบรัม อยู่บริเวณด้านข้างของสมอง ใต้ร่องด้านข้าง (lateral fissure) หรือร่องซิลเวียน (Sylvian fissure) ในซีกสมองทั้งสองข้างของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม[1] หากมองสมองของมนุษย์ให้เหมือนนวมนักมวย สมองกลีบขมับเป็นส่วนของนิ้วโป้ง

สมองกลีบขมับมีหน้าที่เกี่ยวข้องกับระบบความทรงจำทางการเห็น การประมวลความรู้สึกคือการเห็น การเข้าใจในภาษา การบันทึกความทรงจำใหม่ๆ อารมณ์ความรู้สึก และการเข้าใจความหมาย[2]:21

นอกจากนั้นแล้ว สมองกลีบขมับยังมีหน้าที่เกี่ยวข้องกับการได้ยิน เป็นที่อยู่ของคอร์เทกซ์การได้ยินปฐมภูมิ และสมองส่วนนี้ยังเกี่ยวข้องกับการเรียนรู้ความหมาย (semantics) ทั้งในการพูดและการมองเห็น

หน้าที่[แก้]

ความทรงจำทางการเห็น[แก้]

สมองกลีบขมับมีส่วนประกอบคือฮิปโปแคมปัสที่มีบทบาทสำคัญในการสร้างความทรงจำระยะยาวแบบชัดแจ้ง (explicit long-term memory) โดยมีอะมิกดะลาเป็นตัวควบคุม.[2]:349

การประมวลสัญญาณความรู้สึก[แก้]

การได้ยิน[แก้]

ส่วนที่ติดกันของส่วนบน ส่วนล่าง และส่วนข้างของสมองกลีบขมับมีบทบาทในการประมวลผลของการได้ยินระดับสูง สมองกลีบขมับมีความเกี่ยวข้องในการได้ยินปฐมภูมิ และประกอบด้วยคอร์เทกซ์การได้ยินปฐมภูมิ (primary auditory cortex)[3]

คอร์เทกซ์การได้ยินปฐมภูมิรับข้อมูลความรู้สึกมาจากหูทั้งสองข้าง และคอร์เทกซ์การได้ยินทุติยภูมิประมวลข้อมูลต่อไปให้เป็นหน่วยที่เข้าใจได้เช่นคำพูด[3] รอยนูนกลีบขมับบน (superior temporal gyrus) มีเขตภายในร่องด้านข้างที่สัญญาณเสียงจากหูชั้นในรูปหอยโข่ง (cochlea) เดินทางมาถึงเป็นส่วนแรกในเปลือกสมอง แล้วคอร์เทกซ์การได้ยินปฐมภูมิของสมองกลีบขมับซีกซ้ายก็ประมวลสัญญาณนั้นต่อไป[ต้องการอ้างอิง]

การเห็น[แก้]

เขตต่างๆ ที่มีความเกี่ยวข้องในการเห็นของสมองกลีบขมับ ให้ความหมายกับตัวกระตุ้นทางตา ยังให้เกิดการรู้จำวัตถุ[ต้องการอ้างอิง] ด้านท้อง (ventral) ของคอร์เทกซ์กลีบขมับมีส่วนร่วมกับการประมวลผลระดับสูงของการเห็นตัวกระตุ้นที่ซับซ้อน เช่นรอยนูนรูปกระสวย (fusiform gyrus) มีส่วนในการรับรู้ใบหน้า[4] และรอยนูนรอบฮิปโปแคมปัส มีส่วนในการรับรู้ทิวทัศน์[5] ด้านหน้าของสมองกลีบขมับ ซึ่งเป็นส่วนของทางสัญญาณด้านล่าง (ventral stream) ของระบบประมวลผลสายตา มีส่วนร่วมในการรับรู้ (perception) และการรู้จำ (recognition) วัตถุ[3]

ภาพเคลื่อนที่ของสมองกลีบขมับซีกซ้ายของมนุษย์

การเข้าใจภาษา[แก้]

สมองกลีบขมับซีกซ้ายประกอบด้วยคอร์เทกซ์การได้ยินปฐมภูมิ (primary auditory cortex) ซึ่งเป็นส่วนสำคัญในการประมวลความหมาย (semantics) ทั้งในคำพูดและในการเห็น ของมนุษย์[ต้องการอ้างอิง] เขตเวอร์นิเกที่แผ่ขยายไปทั้งในสมองกลีบขมับและสมองกลีบข้าง มีบทบาทสำคัญในการเข้าใจคำพูด โดยทำงานร่วมกับเขตโบรคา (Broca's area) ในสมองกลีบหน้า[6]

กิจหน้าที่ของสมองกลีบขมับซีกซ้ายไม่จำกัดเพียงแค่การรับรู้ระดับต่ำเท่านั้น แต่ยังรวมไปถึงการรับรู้ระดับที่สูงยิ่งขึ้นไปเช่น การเข้าใจ การเรียกชื่อ และระบบความทรงจำคำพูด (verbal memory)[ต้องการอ้างอิง]

ความทรงจำใหม่[แก้]

สมองกลีบขมับส่วนใน (medial temporal lobe) ใกล้ระนาบแบ่งซ้ายขวา (sagittal plane) ได้รับการสันนิษฐานว่ามีส่วนร่วมในการเข้ารหัส[7]ความทรงจำระยะยาวเชิงประกาศ[8] (declarative long term memory)[2]:194–199

สมองกลีบขมับส่วนในประกอบด้วยฮิปโปแคมปัส ซึ่งเป็นส่วนที่ขาดไม่ได้ในการบันทึกความทรงจำ ดังนั้น ความเสียหายที่เกิดขึ้นในบริเวณนี้อาจทำให้เกิดความเสียหายในการสร้างความทรงจำใหม่ๆ และอาจนำไปสู่ภาวะเสียความจำภายหน้า (anterograde amnesia[9]) โดยชั่วคราวหรือโดยถาวร[2]:194–199

สมองกลีบขมับส่วนใน[แก้]

สมองกลีบขมับส่วนใน (อังกฤษ: medial temporal lobe) หรือ คอร์เทกซ์กลีบขมับส่วนใน ประกอบด้วยโครงสร้างต่างๆ ที่ขาดไม่ได้ในความทรงจำระยะยาว หรือความทรงจำเชิงประกาศ (Declarative memory[8]) ความทรงจำเชิงประกาศหรือที่เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า ความทรงจำชัดแจ้ง (Explicit memory) เป็นความทรงจำที่อยู่ใต้อำนาจจิตใจที่แบ่งออกเป็นความทรงจำความหมาย (semantic memory) คือความทรงจำของความจริงต่างๆ และความทรงจำเป็นตอนๆ (episodic memory) คือความทรงจำของเหตุการณ์ต่างๆ[2]:194

โครงสร้างต่างๆ ของสมองกลีบขมับส่วนใน ที่ขาดไม่ได้สำหรับความทรงจำระยะยาว รวมทั้งอะมิกดะลา ก้านสมอง และฮิปโปแคมปัส พร้อมกับเขตสมองรอบๆ คือ perirhinal cortex, รอยนูนรอบฮิปโปแคมปัส, และ Entorhinal cortex[2]:196

ฮิปโปแคมปัสเป็นส่วนที่ขาดไม่ได้ในการสร้างความทรงจำ (memory formation) ส่วนคอร์เทกซ์กลีบขมับส่วนในที่อยู่รอบๆ เป็นเขตที่สันนิษฐานว่า ขาดไม่ได้ในการบันทึกความทรงจำ (memory storage)[2]:21 นอกจากนั้นแล้วคอร์เทกซ์กลีบหน้าผากส่วนหน้า (prefrontal cortex) และคอร์เทกซ์สายตา ก็มีส่วนร่วมด้วยเกี่ยวกับความทรงจำชัดแจ้ง[2]:21

งานวิจัยแสดงว่า รอยโรคในฮิปโปแคมปัสเขตเดียวของลิงนำไปสู่ความพิการที่จำกัด แต่ว่า รอยโรคอย่างกว้างขวางในทั้งฮิปโปแคมปัสและคอร์เทกซ์กลีบขมับส่วนในนำไปสู่ความพิการที่รุนแรง[10]

ภาพอื่นๆ[แก้]

ดูเพิ่ม[แก้]

หมายเหตุและอ้างอิง[แก้]

  1. "Temporal Lobe". Langbrain. Rice University. สืบค้นเมื่อ 2 January 2011. 
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 Smith; Kosslyn (2007). Cognitive Psychology: Mind and Brain. New Jersey: Prentice Hall. pp. 21, 194–199, 349. 
  3. 3.0 3.1 3.2 Schacter, Daniel L.; Gilbert, Daniel T.; Wegner, Daniel M. (2010). Psychology (2nd ed.). New York: Worth Publishers. ISBN 9781429237192. [page needed]
  4. Sergent J, Ohta S, MacDonald B (1992 Feb). "Functional neuroanatomy of face and object processing. A positron emission tomography study". Brain 115 (1): 15–36. doi:10.1093/brain/115.1.15. PMID 1559150. 
  5. "A cortical representation of the local visual environment : Abstract : Nature". สืบค้นเมื่อ 2009-11-03. 
  6. Poeppel D, Idsardi WJ, van Wassenhove V (March 2008). "Speech perception at the interface of neurobiology and linguistics". Philos. Trans. R. Soc. Lond., B, Biol. Sci. 363 (1493): 1071–86. doi:10.1098/rstb.2007.2160. PMC 2606797. PMID 17890189. 
  7. การเข้ารหัสโดยรวมๆ ก็คือ การแปลงข้อมูลที่อยู่ในรูปแบบหนึ่ง ไปเป็นข้อมูลในอีกรูปแบบหนึ่ง ตัวอย่างเช่น เข้ารหัสเสียงดนตรีไปเป็นหลุมเล็กๆบนซีดีที่ใช้เล่นเพลงนั้นได้
  8. 8.0 8.1 ความทรงจำเชิงประกาศ (Declarative memory) ซึ่งบางครั้งเรียกว่าความทรงจำชัดแจ้ง (explicit memory) เป็นประเภทหนึ่งในสองประเภทของความทรงจำระยะยาวของมนุษย์ เป็นความทรงจำที่สามารถระลึกได้ใต้อำนาจจิตใจเช่นเรื่องราวและความรู้ต่างๆ ส่วนความจำระยะยาวอีกอย่างหนึ่งเรียกว่า ความทรงจำไม่ประกาศ (non-declarative memory) ซึ่งเป็นความทรงจำที่ไม่ได้อยู่ใต้อำนาจจิตใจเช่นทักษะต่างๆ มีการขี่จักรยานเป็นต้น
  9. ภาวะเสียความจำภายหน้า (anterograde amnesia) คือการสูญเสียความสามารถการสร้างความทรงจำใหม่ๆ หลังจากเหตุการณ์ที่เป็นเหตุของภาวะเสียความจำ ซึ่งนำไปสู่ความไม่สามารถระลึกถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเป็นบางส่วนหรือทั้งหมด ในขณะที่ความทรงจำระยะยาวก่อนเหตุการณ์ที่เป็นเหตุของภาวะเสียความจำไม่มีความเสียหายอะไร
  10. Squire, LR; Stark, CE; Clark, RE (2004). "The medial temporal lobe". Annual Review of Neuroscience 27: 279–306. doi:10.1146/annurev.neuro.27.070203.144130. PMID 15217334. 

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]