ภาษาลาซ

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ภาษาลาซ
Lazuri, ლაზური
ภาษาแม่ใน ตุรกี, จอร์เจีย, เยอรมัน
จำนวนผู้พูด 45,000-500,000 คน (2550)  (date missing)
ตระกูลภาษา
ระบบการเขียน อักษรละติน, อักษรจอร์เจีย
รหัสภาษา
ISO 639-3 lzz

ภาษาลาซ (lazuri, ภาษาลาซ:ლაზური or lazuri nena, ლაზური ნენა ; ภาษาจอร์เจีย: ლაზური, lazuri, or ჭანური, chanuri) เป็นภาษาที่พูดโดยชาวลาซในบริเวณชายฝั่งทางตะวันออกเฉียงใต้ของทะเลดำ มีผู้พูดเป็นภาษาแม่ราว 50,000 - 500,000 คนในตุรกี โดยเฉพาะในบริเวณรอยต่อกับจอร์เจีย และราว 30,000 คน ในจอร์เจีย

ประวัติ[แก้]

ภาษาลาซเป็นภาษาในกลุ่มคอเคซัสใต้ ใกล้เคียงกับภาษาเมเกรเลียและภาษาจอร์เจีย ชุมชนชาวลาซและชาวเมเกรเลียถูกแบ่งแยกออกจากกันด้วยเหตุผลทางศาสนาและการเมืองมาราว 500 ปี ภาษาของทั้งสองกลุ่มยังพอสื่อสารกันได้แต่เข้าใจกันได้น้อย ภาษาลาซและภาษาเมเกรเลียแยกออกจากภาษาจอร์เจียเมื่อราว 457 ปีก่อนพุทธศักราช นักภาษาศาสตร์บางคนกำหนดให้ภาษาก่อนจะแยกเป็นภาษาลาซและเมเกรเลียเรียกว่าภาษาซาน

ราชอาณาจักรโคลซัสซึ่งเป็นอาณาจักรโบราณที่ก่อตั้งในสมัยอิทธิพลของกรีซที่พบในบริเวณที่ชาวลาซอาศัยอยู่ในปัจจุบันอาจจะเป็นบรรพบุรุษของชาวลาซและพูดภาษาดั้งเดิมของภาษาลาซ ปัจจุบันนี้ชาวลาซส่วนใหญ่อยู่ทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือของตุรกี ตามแนวชายฝั่งทะเลดำ มีชุมชนชาวลาซในอนาโตเลียตะวันตกเฉียงเหนือซึ่งอพยพไปเมื่อเกิดสงครามตุรกี-รัสเซียเมื่อ พ.ศ. 2420 – 2421 มีชาวลาซในจอร์เจียจำนวนน้อย มีชาวลาซจำนวนเล็กน้อยที่อพยพไปจากตุรกีเมื่อราว พ.ศ. 2503

สถานะทางสังคมและวัฒนธรรม[แก้]

ภาษาลาซไม่มีสถานะเป็นภาษาราชการทั้งในตุรกีและจอร์เจีย และไม่มีระบบการเขียนที่เป็นมาตรฐาน ชาวลาซจะใช้ภาษาราชการในประเทศที่ตนอยู่เป็นภาษาที่สอง ในจอร์เจีย ภาษาลาซเขียนด้วยอักษรจอร์เจีย ส่วนในตุรกีเขียนด้วยอักษรละติน จำนวนผู้พูดภาษาลาซเริ่มลดลง

ภาษาลาซไม่ได้เป็นภาษาราชการทั้งในตุรกีและจอร์เจีย ไม่มีมาตรฐานในการเขียน ใช้เป็นภาษาในครอบครัวและการสื่อสารระหว่างคนกลุ่มเดียวกัน การใช้ทางธุรกิจ การศึกษาจะใช้ภาษาตุรกีหรือภาษาจอร์เจียขึ้นกับประเทศที่อาศัย ภาษาลาซเป็นภาษาที่มีลักษณะพิเศษสำหรับกลุ่มภาษาคอเคซัสใต้ที่ผู้พูดภาษานี้ส่วนใหญ่อยู่ในตุรกีมากกว่าจอร์เจีย เนื่องจากไม่มีภาษามาตรฐานระหว่างภาษาลาซสำเนียงต่างๆ ผู้พูดภาษานี้ที่มาจากต่างบริเวณกันจะสื่อสารด้วยภาษาตุรกี ระหว่าง พ.ศ. 2473 – 2481 ซาน (ลาซและเมเกรเลีย) เป็นเขตปกครองตนเองในจอร์เจียและใช้ภาษาซาน แต่ไม่มีการกำหนดภาษามาตรฐาน ความพยายามในการสร้างภาษาเขียนในซานล้มเหลว

ในตุรกี ภาษาลาซใช้เป็นภาษาเขียนตั้งแต่ พ.ศ. 2527 โดยใช้อักษรละตินแบบที่ใช้เขียนภาษาตุรกี แม้ว่าการใช้อักษรจอร์เจียจะเหมาะกับเสียงในภาษาลาซมากกว่า แต่เนื่องจากผู้พูดภาษานี้อยู่ในตุรกี การใช้อักษรจอร์เจียจึงเป็นไปได้ยาก ใน พ.ศ. 2534 มีการตีพิมพ์หนังสือชื่อ Nana-nena (ภาษาแม่) เสนอให้ชาวลาซใช้ทั้งอักษรละตินและอักษรจอร์เจีย พจนานุกรมภาษาลาซ-ตุรกีเล่มแรกตีพิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2542

ผู้พูดภาษาลาซจะได้รับการศึกษาเป็นภาษาตุรกีหรือภาษาจอร์เจียทำให้พุดได้สองภาษา ภาษาตุรกีมีอิทธิพลต่อคำศัพท์ของภาษาลาซมาก การใช้ภาษาลาซส่วนใหญ่จะใช้ในครอบครัวทำให้คนรุ่นใหม่ไม่ได้ใช้ภาษาลาซอย่างเต็มที่ ใน พ.ศ. 2547 Mehmet Bekâroğlu หัวหน้าพรรคเฟลิซีตี (Felicity) ในตุรกีและเป็นผู้ใช้ภาษาลาซเป็นภาษาแม่ เสนอให้มีรายการวิทยุออกอากาศเป็นภาษาลาซ แต่ยังไม่ประสบความสำเร็จ


ลักษณะของภาษา[แก้]

ภาษาลาซเป็นภาษาที่มีพยัญชนะมากเช่นเดียวกับภาษากลุ่มคอเคซัสอื่นๆ มีสระเพียงห้าตัว (a,e,i,o,u) ผันคำนามด้วยปัจจัยแบบรูปคำติดต่อเพื่อแสดงหน้าที่ทางไวยากรณ์ (4 to 7 การกขึ้นกับสำเนียง) และจำนวน (เอกพจน์หรือพหูพจน์) แต่ไม่ผันตามเพศ คำกริยาผันโดยใช้ปัจจัยตามบุคคล จำนวนและกาลรวมทั้งจุดมุ่งหมายและมาลา มีคำอุปสรรคสำหรับกริยามากกว่า 50 คำใช้แสดงการจัดเรียงและทิศทาง ปัจจัยสำหรับบุคคลและจำนวนขึ้นกับประธานเช่นเดียวกับกรรมที่เกี่ยวข้องกับการกระทำ เช่น gimpulam = "ฉันซ่อนมันจากคุณ"

ไวยากรณ์[แก้]

ลักษณะทางไวยากรณ์ของภาษาลาซที่ต่างจากภาษาในกลุ่มเดียวกัน ได้แก่

  • มีเสียงพยัญชนะเพิ่มขึ้นสองเสียงคือ /f/ และ /h/
  • คำนามทุกคำลงท้ายด้วยเสียงสระ
  • มีการผันคำกริยาที่ซับซ้อนกว่า ใช้อุปสสรบอกทิศทาง
  • มีรากศัพท์ที่ยืมมาจากภาษากรีกและตุรกี

อ้างอิง[แก้]

  • Kojima, Gôichi (2003) Lazuri grameri Chiviyazıları, Kadıköy, İstanbul, ISBN 975-8663-55-0 (ภาษาอังกฤษและภาษาตุรกี)