ปัญจตันตระ

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
หน้าจากหนังสือกาลิกา วา ดิมนา ภาคภาษาอาหรับอายุราว พ.ศ. 1753 แสดงรูปของราชาแห่งกากับที่ปรึกษา
หน้าจากหนังสือKelileh o Demneh อายุราว พ.ศ. 1972 จากเฮรัต ซึ่งเป็นปัญจตันตระที่แปลเป็นภาษาเปอร์เซีย โดยแปลมาจากฉบับภาษาอาหรับ Kalila wa Dimna อีกต่อหนึ่ง แสดงเรื่องตอนที่สุนัขจิ้งจอกชักนำสิงโตเข้าสู่สงคราม
รูปสลักเกี่ยวกับปัญจตันตระที่วิหารเมนดุต ชวากลาง อินโดนีเซีย

ปัญจตันตระ (อังกฤษ: Pancatantra[1][2][3][4]; ภาษาสันสกฤต: पञ्चतन्त्र) เป็นนิทานโบราณของอินเดีย คาดว่ามีต้นกำเนิดที่แคชเมียร์เมื่อ พ.ศ. 343 เขียนด้วยภาษาสันสกฤต ได้รับอิทธิพลจากนิทานชาดกของพุทธศาสนา มีการแปลเป็นภาษาต่างๆมาตั้งแต่สมัยโบราณ เช่น แปลเป็นภาษาอาหรับเมื่อราว พ.ศ. 1400 ต่อมาจึงแปลไปเป็นภาษาละติน ภาษาฮีบรู ภาษากรีก และภาษาอื่นๆในยุโรป ส่วนฉบับภาษาอังกฤษนั้นตั้งชื่อใหม่ว่า นิทานของปิลเป (Pilpay's Fable) ส่วนปัญจตันตระฉบับภาษาไทยแปลจากฉบับภาษาอังกฤษโดยศักดา วิมลจันทร์

รูปแบบอื่นๆของปัญจตันตระ ได้แก่ Tantrākhyāyikā[5] (สันสกฤต: तन्त्राख्यायिका) หรือKalīlah wa Dimnah (อาหรับ: كليلة و دمنة‎) หรือ Kalila and Dimna[6] (เปอร์เซีย: کلیله و دمنه) Kalīleh o Demneh หรือ Anvār-e Soheylī[7][8][9] (เปอร์เซีย: انوار سهیلی, 'The Lights of Canopus') หรือ Kalilag and Damnag[10] (ภาษาซีเรียค) หรือ Kalīlah wa Dimnah[11][12] หรือ The Fables of Bidpai[13][14] (หรือปอลไปในภาษาในยุโรปหลายภาษา) หรือ The Morall Philosophie of Doni [15]

นิทานปัญจตันตระเป็นนิทานซ้อนนิทานซึ่งเป็นลักษณะที่พบบ่อยในวรรณคดีภาษาสันสกฤต ลักษณะเดียวกับนิทานเวตาลและกถาสริตสาคร เนื้อหาของปัญจตันตระคล้ายหิโตปเทศ โดยหิโตปเทศแบ่งย่อยเป็นสี่เล่ม ส่วนปัญจตันตระแบ่งย่อยเป็น 5 เล่ม โครงเรื่องหลักคือเป็นการรวบรวมเรื่องราวเพื่อให้เจ้าชายที่โง่เขลาได้เรียนรู้ให้เข้าใจโดยรวดเร็ว เรื่องย่อยของปัญจตันตระ ได้แก่

  • มิตฺรเภท (Mitra Bhedha) หรือการแตกมิตร - เนื้อเรื่องหลักคือการแตกมิตรระหว่างสิงโตกับโค โดยมีสุนัขจิ้งจอกเป็นผู้ยุยง
  • มิตฺรลาภ (Mitra Laabha หรือ Mitra Samprāpti) หรือการผูกมิตร - เนื้อเรื่องหลักคือการคบหาเป็นมิตรระหว่างหนู กา เต่า กวาง
  • กาโกลูกียมฺ (Kākolūkīyam) หรือ สงคราม - เนื้อเรื่องหลักคือการทำสงครามระหว่างกากับนกเค้าแมว
  • ลาพฺธาปรฺญาศมฺ (Labdhapraṇāśam) หรือ ลาภหาย - เนื้อเรื่องหลักเป็นเรื่องระหว่างลิงกับจระเข้
  • อปรีกษิตการากํ (Aparīkṣitakārakaṃ) หรือ สันติภาพ - ไม่มีเนื้อเรื่องหลักที่ชัดเจน

อย่างไรก็ตาม เมื่อดูตามหลักฐานบทแปลที่เก่าแก่ที่สุดที่เหลืออยู่ นิทานปัญจตันตระเคยมีถึง 12 เล่ม เมื่อมีการแก้ไขตัดตอนกันต่อๆมาจึงเหลือเท่าที่มีในปัจจุบัน

อ้างอิง[แก้]

  1. Rajan 1993
  2. Ryder 1925
  3. Olivelle 1997
  4. Dharma 2004
  5. Hertel 1915
  6. Wood 2008
  7. Eastwick 1854
  8. Wollaston 1877
  9. Wilkinson 1930
  10. Falconer 1885
  11. Knatchbull 1819
  12. (English, 2008)
  13. Jacobs 1888
  14. The Fables of Pilpay, facsimile reprint of the 1775 edition, Dwarf Publishers, London 1987
  15. (English, 1570)
  • ปัญจตันตระ ๑:การแตกมิตร. แปลโดย ศักดา วิมลจันทร์. กทม. ไอเดียเมกเกอร์. 2544

อ่านเพิ่มเติม[แก้]

  • Ibn al-Muqaffa, Abdallah. Kalilah et Dimnah. Ed. P. Louis Cheiko. 3 ed. Beirut: Imprimerie Catholique, 1947.
  • Ibn al-Muqaffa, Abd'allah. Calila e Dimna. Eds. Juan Manuel Cacho Blecua and María Jesus Lacarra. Madrid: Editorial Castalia, 1984.
  • Keller, John Esten, and Robert White Linker. El libro de Calila e Digna. Madrid Consejo Superior de Investigaciones Cientificas, 1967.
  • Latham, J.D. "Ibn al-Muqaffa` and Early `Abbasid Prose." `Abbasid Belles-Lettres. Eds. Julia Ashtiany, et al. Cambridge: Cambridge UP, 1989. 48-77.
  • Parker, Margaret. The Didactic Structure and Content of El libro de Calila e Digna. Miami, FL: Ediciones Universal, 1978.
  • Penzol, Pedro. Las traducciones del "Calila e Dimna". Madrid,: Impr. de Ramona Velasco, viuda de P. Perez,, 1931.
  • Wacks, David A. "The Performativity of Ibn al-Muqaffas Kalîla wa-Dimna and Al-Maqamat al-Luzumiyya of al-Saraqusti." Journal of Arabic Literature 34.1-2 (2003): 178-89.

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]