ปฏิทินไทเดิม

ปฏิทินแบบไทดั้งเดิม เป็นปฏทินทางจันทรคติ ที่อาศัยการสังเกตลักษณะรูปร่างของดวงจันทร์ในตอนกลางคืนเพื่อการนับเวลา มีลักษณะคล้ายคลึงกับปฏิทินของชาติต่างในทวีปเอเชีย ปฏิทินไทเดิมนั้นใช้คำแบบโบราณดั้งเดิม ซึ่งบางอย่างยังคงตกทอดมาถึงปัจจุบันในทางโหราศาสตร์ และศาสนา แต่อย่างไรก็ตาม ปฏิทินแบบนี้ยังคงใช้กันในหมู่คนไทกลุ่มอื่นๆ เช่น ลาว ล้านนา ไทใหญ่ ไทลื้อ เป็นต้น

การนับวันที่

การนับวันที่ใช้การสังเกตรูปร่างของดวงจันทร์ที่เปลี่ยนแปลงไป โดยดวงจันทร์จะมีทั้งเต็มดวง(เดือนเพ็ญ)และจะค่อยๆเหลือเป็นเสี้ยวเล็กลงไปจนกระทั่งมองไม่เห็น(เดือนมืด)เรียกว่าข้างแรม และเพิ่มขึ้นอีกจนกระทั่งเต็มดวงอีกครั้งเรียกว่าข้างขึ้น ซึ่งใช้เวลาประมาณ 30 วันหรือเท่ากับ 1 เดือน การนับวันที่แบบไทเดิมในรอบ 1 เดือนมีดังนี้

วันแรม ๑ ค่ำ

วันแรม ๒ ค่ำ

วันแรม ๓ ค่ำ

วันแรม ๔ ค่ำ

วันแรม ๕ ค่ำ

วันแรม ๖ ค่ำ

วันแรม ๗ ค่ำ

วันแรม ๘ ค่ำ

วันแรม ๙ ค่ำ

วันแรม ๑๐ ค่ำ

วันแรม ๑๑ ค่ำ

วันแรม ๑๒ ค่ำ

วันแรม ๑๓ ค่ำ

วันแรม ๑๔ ค่ำ

วันแรม ๑๕ ค่ำ

วันขึ้น ๑๕ ค่ำ

วันขึ้น ๑ ค่ำ

วันขึ้น ๒ ค่ำ

วันขึ้น ๓ ค่ำ

วันขึ้น ๔ ค่ำ

วันขึ้น ๕ ค่ำ

วันขึ้น ๖ ค่ำ

วันขึ้น ๗ ค่ำ

วันขึ้น ๘ ค่ำ

วันขึ้น ๙ ค่ำ

วันขึ้น ๑๐ ค่ำ

วันขึ้น ๑๑ ค่ำ

วันขึ้น ๑๒ ค่ำ

วันขึ้น ๑๓ ค่ำ

วันขึ้น ๑๔ ค่ำ

วันขึ้น ๑๕ ค่ำ

การนับเดือน

การนับเดือน นับตามตัวเลขทั้ง 12 เดือน ซึ่งปัจจุบันก็ยังคงใช้กันอยู่ ดังนี้

เดือนอ้าย ตรงกับช่วงเดือนธันวาคม(ล้านนาและลาวใช้เดือนเกี๋ยง)

เดือนญี่(เดือนยี่) ตรงกับช่วงเดือนมกราคม

เดือนสาม ตรงกับช่วงเดือนกุมภาพันธ์

เดือนสี่ ตรงกับช่วงเดือนมีนาคม

เดือนห้า ตรงกับช่วงเดือนเมษายนซึ่งถือเป็นวันขึ้นปีใหม่ของคนไท

เดือนหก ตรงกับช่วงเดือนพฤษภาคม

เดือนเจ็ด ตรงกับช่วงเดือนมิถุนายน

เดือนแปด ตรงกับช่วงเดือนกรกฎาคม

เดือนเก้า ตรงกับช่วงเดือนสิงหาคม

เดือนสิบ ตรงกับช่วงเดือนกันยายน

เดือนสิบเอ็ด ตรงกับช่วงเดือนตุลาคม

เดือนสิบสอง ตรงกับช่วงเดือนพฤศจิกายน

การนับปี

การนับปีของไทเดิม นับตามลำดับปีของราชวงศ์ของพระมหากษัตริย์ เจ้ามหาชีวิต หรือเจ้าฟ้ามาตั้งแต่สมัยโบราณ เช่น

ปีที่ ๙ แห่งราชวงศ์เชียงราย

ปีนักษัตร

ปีนักษัตรของไทคล้ายคลึงกับจีน ญี่ปุ่น และชาติอื่นๆในเอเชีย คือ ใช้สัตว์ 12 ชนิดเป็นสัญลักษณ์ ใช้คำไทเดิมซึ่งชาวล้านนา ล้านช้าง ไทใหญ่ยังใช้อยู่ แต่ในปัจจุบันไทยใช้คำเขมรดังนี้

ปีไจ้ คือ ปีชวด

ปีเป้า คือ ปีฉลู

ปียี คือ ปีขาล

ปีเหม้า คือ ปีเถาะ

ปีสี คือ ปีมะโรง

ปีไส้ คือ ปีมะเส็ง

ปีสะง้า คือ ปีมะเมีย

ปีเม็ด คือ ปีมะแม

ปีสัน คือ ปีวอก

ปีเล้า คือ ปีระกา

ปีเส็ด คือ ปีจอ

ปีไก้ คือ ปีกุน