นกเค้าแมว

นกเค้าแมว ช่วงเวลาที่มีชีวิตอยู่: พาลีโอซีนตอนปลาย-ปัจจุบัน
นกเค้าโมง (Glaucidium cuculoides) ที่อำเภอแม่วงก์ ประเทศไทย
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร:	Animalia
ไฟลัม:	Chordata
ชั้น:	Aves
อันดับ:	Strigiformes Wagler, 1830
วงศ์
Strigidae Tytonidae Ogygoptyngidae (fossil) Palaeoglaucidae (fossil) Protostrigidae (fossil) Sophiornithidae (fossil)
ชื่อพ้อง
Strigidae sensu Sibley & Ahlquist

นกเค้าแมว หรือ นกฮูก หรือ นกเค้า (อังกฤษ: Owl) เป็นนกที่อยู่ในอันดับ Strigiformes มีหน้าตาคล้ายแมว ชอบจับสัตว์เล็ก ๆ กิน จัดเป็นนกล่าเหยื่อจำพวกหนึ่งเหมือนเหยี่ยว, อินทรี และแร้ง ที่หากินในเวลากลางวัน ส่วนนกเค้าแมวนั้นมักหากินในเวลากลางคืน ทำให้มีเล็บโค้งแหลมและมีปากงุ้มแหลมสำหรับจับสัตว์กิน

เนื่องจากเป็นสัตว์ที่หากินในเวลากลางคืน จึงมีดวงตาโตกว่าเหยี่ยวและอินทรีมาก ดวงตาสามารถหันไปข้างหน้า หัวหมุนได้รอบตัว หูของนกเค้าแมวก็ไวมากเป็นพิเศษ นกเค้าแมวมีขนปีกอ่อนนุ่ม บินได้เงียบเพื่อไม่ให้เหยื่อรู้ตัว ใคร ๆ มักจะกลัวนกเค้าแมวคล้ายกับเด็กกลัวผี เพราะนอกจากมันจะหากินกลางคืน ๆ แล้ว บางชนิดมีเสียงร้องคล้ายเสียงผีหรือเสียงแม่มดทำให้ยิ่งน่ากลัวมากขึ้น ตัวเมียมีขนาดโตกว่าตัวผู้ ตัวเมียเป็นตัวที่กกไข่ ตัวผู้ไม่กกไข่ โพรงรังนกเค้าแมวมีอยู่ที่ไหนเรามักพบก้อนที่มันสำรอกคายออกทิ้งลงมาที่พื้นเบื้องล่าง เพราะนกเค้าแมวมักกลืนเหยื่อเข้าไปทั้งตัว กระดูกและขนที่ไม่ย่อยก็สำรอกออกมาเป็นก้อนทิ้งที่หลัง สำหรับในประเทศไทยมีนกเค้าแมวถึง 19 ชนิด

• นกแสก
• นกแสกแดง
• นกเค้าเหยี่ยว
• นกเค้าหน้าผากขาว
• นกเค้าแดง
• นกเค้าภูเขาหูยาว
• นกเค้าหูยาวเล็ก
• นกเค้ากู่
• นกเค้าแคระ
• นกเค้าโมง นกนี้มีขนาดเล็ก มีลายขาว ๆ ขวางแทบทั่วตัว ชอบอยู่ในโพรงไม้ ตามต้นไม้ที่ร่มครึ้มในเมือง ร้องได้หลายทำนอง ร้องเป็นครั้งคราวในเวลากลางคืนคล้ายกับจะบอกโมงยาม ใคร ๆ จึงเรียกว่านกเค้าโมง ชอบกินหนูตามบ้าน จึงมีประโยชน์มาก
• นกเค้าจุด ขนาดเล็กมาก เป็นสีเทามีลายเป็นจุดขาว ๆ ชอบอยู่ตามโพรงไม้และตามซอกหลังคาตึก ชอบกินแมลง กบ เขียด และหนูตามบ้าน
• นกเค้าป่าหลังจุด
• นกเค้าป่าสีน้ำตาล
• นกเค้าแมวหูสั้น
• นกเค้าใหญ่พันธุ์เนปาล
• นกเค้าใหญ่พันธุ์สุมาตรา
• นกเค้าใหญ่สีคล้ำ
• นกทึดทือพันธุ์เหนือ ตัวใหญ่ มีขนคิ้วสูง ร้องเสียงดัง ”ฮูก ๆ” บางคนจึงเรียกว่านกฮูก ชอบหากินปลา กบ เขียด ปู ตามริมน้ำ บึง หนอง
• นกทึดทือมลายู

ในทางวัฒนธรรมและความเชื่อ

โดยมากแล้วในทางความเชื่อของมนุษย์ไม่ว่าชนชาติไหน ๆ มักจัดให้นกเค้าแมวเป็นนกปีศาจเช่นเดียวกับแร้ง นำมาซึ่งความโชคร้ายและความตาย เช่น ความเชื่อของคนไทย เชื่อว่าถ้านกเค้าแมวหรือนกแสกบินข้ามหลังคาบ้านใครหรือไปเกาะอยู่ใกล้ ๆ บ้านใคร บ้านนั้นจะต้องมีผู้เสียชีวิต เพราะถือว่าเป็นยมทูตส่งวิญญาณ ซึ่งคตินี้คล้ายคลึงกับคติของชาวโรมันและชาวโรมาเนีย ชาวไอริชเชื่อว่าหากนกเค้าแมวบินเข้าบ้าน ต้องฆ่ามันให้ตายทันที มิเช่นนั้นจะนำพาความโชคดีให้บินไปพร้อมกับตัวนก

สำหรับชาวอินเดียแดงเชื่อว่า นกเค้าแมวเกี่ยวข้องกับเวทมนตร์แห่งปีศาจ การมีขนนกฮูกไว้ในครอบครองแสดงถึงการเล่นเวทมนตร์คาถา สำหรับชาวแอสเทก ชาวมายา และชาวเมโสอเมริกาพื้นเมือง เชื่อว่า นกเค้าแมวเป็นสัญลักษณ์ของการทำลายล้างและความตาย

แต่ก็มีความเชื่อที่แตกต่างออกไปในบางวัฒนธรรม นกเค้าแมวหมายถึง สติปัญญา ในคติของชาวฮินดู นกเค้าแมวเป็นพาหนะของพระแม่ลักษมี มเหสีของพระนารายณ์ ซึ่งถือเป็นหนึ่งในตรีมูรติ เป็นเทพีแห่งความอุดมสมบูรณ์และพรรณข้าว ด้วยเชื่อว่าพระนางจะขี่นกเค้าแมวออกไปตรวจนาข้าวในเวลากลางคืน ซึ่งก็คล้ายคลึงกับคติของกรีกโบราณ ที่นกเค้าแมวขนาดเล็กเป็นสัญลักษณ์ที่เกี่ยวข้องกับ เทพีอธีนา เทพีแห่งสติปัญญาและการสงคราม ดังนั้น ในทางวิทยาศาสตร์ ชื่อสกุลของนกเค้าจุดจึงใช้คำว่า Athene ซึ่งก็หมายถึง เทพีอธีนา นั่นเอง

ในฟุตบอลอังกฤษ มีทีมที่ใช้นกเค้าแมวเป็นสัญลักษณ์ของทีม คือ เชฟฟิลด์ เวนสเดย์ ซึ่งเป็นทีมประจำเมืองเชฟฟิลด์ ก็มีฉายาว่า "นกเค้าแมว" อีกด้วย

นอกจากนี้แล้ว ในวัฒนธรรมสมัยนิยม นกเค้าแมวยังถูกอ้างอิงถึงต่าง ๆ เช่น ในนวนิยายสำหรับเด็กแนวแฟนตาซีชุด แฮร์รี่ พอตเตอร์ ก็มีนกเค้าแมวปรากฏในเรื่อง และในซีรีส์แนวโทคุซัทสึของญี่ปุ่นเรื่อง เจ็ทแมน นกเค้าแมวก็เป็นสัญลักษณ์หนึ่งในบรรดานักสู้เจ็ทแมนด้วย ด้วยการเป็นนักสู้ประจำสีเหลือง ชื่อ เยลโล่ โอว์

อ้างอิง

• บุญส่ง เลขะกุล น.พ., นกสามถิ่น นกสวน นกท้องนา นกป่าดง. กรุงเทพฯ : องค์การค้าของคุรุสภา, 2537.