โพแทช
โพแทช (อังกฤษ: Potash, แปลตรงตัว 'เถ้าหม้อ') เป็นเกลือจากการทำเหมืองและการผลิต ซึ่งมีโพแทสเซียมในรูปละลายน้ำได้ คำว่า potash มาจากคำว่า pot ash หมายถึงเถ้าพืชหรือเถ้าไม้ที่แช่ในน้ำในหม้อ (pot) ซึ่งเป็นวิธีผลิตหลักในยุคก่อนปฏิวัติอุตสาหกรรม คำว่า โพแทสเซียม มาจากคำว่า โพแทช [1]
ในปี 2021 การผลิตโพแทชทั่วโลกมีปริมาณเกิน 71.9 ล้านตัน (เทียบเท่า K2O ประมาณ 45.4 ล้านตัน)[4] โดยแคนาดาเป็นผู้ผลิตโพแทชเพื่อใช้เป็นปุ๋ยรายใหญ่ที่สุด[5] โพแทชถูกสกัดครั้งแรกใน ค.ศ. 1807 (พ.ศ. 2350) ด้วยการแยกสลายด้วยไฟฟ้า (electrolysis) จากโซดาไฟโพแทช (โพแทสเซียมไฮดรอกไซด์) [6]
ศัพท์เฉพาะ
[แก้]คำว่า โพแทช หมายถึง สารประกอบของโพแทสเซียมและวัสดุที่มีโพแทสเซียมเป็นองค์ประกอบ โดยทั่วไปคือโพแทสเซียมคาร์บอเนต การใช้คำว่า โพแทช มีมาตั้งแต่ปี ค.ศ. 1477 และมาจากคำในภาษาดัตช์ยุคกลางว่า potaschen ซึ่งหมายถึงเถ้าหม้อ[7] วิธีผลิตโพแทสเซียมคาร์บอเนต (K
2CO
3) แบบดั้งเดิม ทำได้โดยการเก็บหรือเผาไม้จนเป็นเถ้าไม้ (อาชีพของคนเผาเถ้า) จากนั้นชะละลาย (leaching) เถ้าด้วยสารเคมี แล้วระเหยสารละลายที่ได้ในหม้อเหล็กขนาดใหญ่ ซึ่งจะได้กากสีขาวที่เรียกว่า "เถ้าหม้อ" (pot ash)[8] เถ้าไม้จะสามารถสกัดออกมาเป็นโพแทชได้ประมาณ 10% ของน้ำหนัก[9][10]
ต่อมา คำว่า โพแทช ใช้เรียกครอบคลุมถึงแร่ธาตุที่มีเกลือโพแทสเซียมและผลิตภัณฑ์เชิงพาณิชย์ที่สังเคราะห์จากเกลือนั้น ตารางนี้ระบุสารประกอบโพแทสเซียมแปด (8) ชนิดที่มีคำว่า โพแทช ในชื่อดั้งเดิม:
| ชื่อสามัญ | ชื่อทางเคมี (สูตร) | |
|---|---|---|
| ปุ๋ยโพแทช (Potash fertilizer) | ก่อนศตวรรษที่ 20: โพแทสเซียมคาร์บอเนต (K₂CO₃); ช่วงปลายศตวรรษที่ 19: สารประกอบโพแทสเซียมคลอไรด์ (KCl), โพแทสเซียมซัลเฟต (K₂SO₄) หรือ โพแทสเซียมไนเตรต (KNO₃) อย่างน้อยหนึ่งชนิด[11][12] ไม่ประกอบด้วยโพแทสเซียมออกไซด์ (K₂O) ซึ่งพืชไม่สามารถดูดซึมได้[13] ปริมาณโพแทสเซียมจะรายงานเป็นค่าเทียบเท่า K₂O (คือ ถ้าอยู่ในรูป K₂O) เพื่อให้สามารถเปรียบเทียบโดยตรงระหว่างปุ๋ยต่าง ๆ ที่ใช้โพแทสเซียมประเภทต่าง ๆ ได้ | |
| โพแทชไฟ (Caustic potash/potash lye) | โพแทสเซียมไฮดรอกไซด์ (KOH) | |
| คาร์บอเนตโพแทช (Carbonate of potash / Pearl ash) | โพแทสเซียมคาร์บอเนต (K₂CO₃) | |
| คลอเรตโพแทช (Chlorate of potash) | โพแทสเซียมคลอเรต (KClO3) | |
| มูเรียตโพแทช (Muriate of potash - MOP) | โพแทสเซียมคลอไรด์ (KCl:NaCl = 95:5 หรือสูงกว่า) | |
| ไนเตรตโพแทช (Nitrate of potash) | โพแทสเซียมไนเตรต (KNO₃) | |
| ซัลเฟตโพแทช (Sulfate of potash - SOP) | โพแทสเซียมซัลเฟต (K₂SO₄) | |
| ด่างทับทิม (Permanganate of potash) | โพแทสเซียมเปอร์แมงกาเนต (KMnO₄) | |
ดูเพิ่มเติม
[แก้]อ้างอิง
[แก้]- ↑ Davy, Humphry (1808). "On Some New Phenomena of Chemical Changes Produced by Electricity, in Particular the Decomposition of the Fixed Alkalies, and the Exhibition of the New Substances that Constitute their Bases; and on the General Nature of Alkaline Bodies". Philosophical Transactions of the Royal Society of London. 98: 32. doi:10.1098/rstl.1808.0001.
- ↑ "Production and Use of Potassium Chloride" (PDF). International Potash Institute. p. 17.
- ↑ "Production and Use of Potassium" (PDF). Better Crops. 82 (3): 6. 1998. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2023-09-06. สืบค้นเมื่อ 2023-09-06 – โดยทาง International Plant Nutrition Institute.
- ↑ Chemically pure KCl (96% of world potash capacity)[2] contains 63.17% K2O equivalent)[3]
- ↑ "Potash facts". natural-resources.canada.ca. 2018-01-23. สืบค้นเมื่อ 2023-09-06.
- ↑ Knight, David (1992). Humphry Davy: Science and Power. Oxford: Blackwell. pp. 66. ISBN 9780631168164.
- ↑ van der Sijs i.a., Nicoline (2010). "POTAS (SCHEIKUNDIG ELEMENT)". Etymologiebank (ภาษาดัตช์). สืบค้นเมื่อ 14 August 2016.
- ↑ Harper, Douglas. "potash". Online Etymology Dictionary.
- ↑ Stephen M. Jasinski. "Potash". USGS. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2018-12-12. สืบค้นเมื่อ 2009-02-20.
- ↑ "Potash". The Canadian Encyclopedia. March 4, 2015. สืบค้นเมื่อ August 31, 2019.
- ↑ Dennis Kostick (September 2006). "Potash" (PDF). 2005 Minerals Handbook. United States Geological Survey. p. 58.1. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 2011-06-08. สืบค้นเมื่อ 2011-01-29.
- ↑ J. W. Turrentine (1934). "Composition of Potash Fertilizer Salts for Sale on the American Market". Industrial & Engineering Chemistry. American Chemical Society. 26 (11): 1224–1225. doi:10.1021/ie50299a022.
- ↑ Joseph R. Heckman (17 January 2002). "Potash Terminology and Facts" (PDF). Plant & Pest Advisory. Rutgers University. 7 (13): 3. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิม (PDF)เมื่อ 19 July 2011. สืบค้นเมื่อ 29 January 2011. Reprinted from Agri-Briefs, of the Agronomists of the Potash & Phosphate Institute, Winter 2001–2002, No.7
อ่านเพิ่มเติม
[แก้]- Seaver, Frederick J. (1918) "Historical Sketches of Franklin County And Its Several Towns", J.B Lyons Company, Albany, NY, Section "Making Potash" pp. 27–29
แหล่งข้อมูลอื่น
[แก้]- They Burned the Woods and Sold the Ashes
- Henry M. Paynter, The First Patent, Invention & Technology, Fall 1990
- The First U.S. Patent เก็บถาวร 2016-04-15 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน, issued for a method of potash production
- World Agriculture and Fertilizer Markets Map
- Russia reaps rich harvest with potash
| นานาชาติ | |
|---|---|
| อื่น ๆ | |
