โพลิส

โพลิส (กรีกโบราณ: Πόλις) เป็นคำในภาษากรีกโบราณที่หมายถึง "เมือง" คำว่า โพลิส ในสมัยโบราณมีนัยทางสังคมและการเมืองที่ไม่เหมือนกับการใช้คำว่า "เมือง" ในปัจจุบัน ยกตัวอย่างเช่น ในภาษากรีกสมัยใหม่ คำว่า πόλη (polē) หมายถึงเมืองที่ตั้งอยู่ภายใน χώρα (khôra) หรือ "ประเทศ" ซึ่งเป็น πατρίδα (patrida) หรือ "มาตุภูมิ/บ้านเกิดเมืองนอน" สำหรับประชาชน แต่ในกรีซสมัยโบราณ โพลิสเองก็คือมาตุภูมิ ไม่มีสิ่งอื่นนอกเหนือจากนั้น โพลิสมีรัฐธรรมนูญและต้องการความภักดีสูงสุดจากพลเมือง ส่วน χώρα (khôra) ในสมัยโบราณหมายถึงเพียงชนบท ไม่ใช่ประเทศ กรีซโบราณไม่ใช่ประเทศอธิปไตย แต่เป็นดินแดนที่ชาวเฮลเลนอาศัยอยู่ โดยชาวเฮลเลนเหล่านี้ถือว่าภาษาพื้นถิ่นของตนเองเป็นภาษากรีกโบราณในรูปแบบหนึ่ง

โพลิสไม่ได้มีอยู่เฉพาะในพื้นที่ของประเทศกรีซปัจจุบันเท่านั้น การศึกษาเชิงร่วมมือโดย Copenhagen Polis Centre ระหว่างปี ค.ศ. 1993 ถึง 2003 ได้จัดจำแนกชุมชนประมาณ 1,500 แห่งของประชากรที่พูดภาษากรีกโบราณในยุคอาร์เคอิกและคลาสสิกว่าเป็นโพลิส ชุมชนเหล่านี้กระจายตั้งแต่ภูมิภาคคอเคซัสไปจนถึงตอนใต้ของสเปน และจากตอนใต้ของรัสเซียไปจนถึงตอนเหนือของอียิปต์ ครอบคลุมไปตามชายฝั่งทะเลเมดิเตอร์เรเนียนและทะเลดำ โพลิสเหล่านี้ถูกเรียกว่าเป็นเครือข่ายของจุลรัฐ หลายเมืองในบรรดานั้นยังคงมีอยู่จนถึงปัจจุบัน เช่น มาร์แซย์ ซีรากูซา และอะเล็กซานเดรีย แต่ไม่ใช่เมืองของกรีกหรือจุลรัฐอีกต่อไปแล้ว หากแต่กลายเป็นส่วนหนึ่งของประเทศอื่น ๆ แทน

โลกกรีกโบราณถูกแบ่งออกเป็นภูมิภาคมาตุภูมิและอาณานิคม โดยในโพลิสหนึ่ง มักจะมีการส่งประชาชนออกไปตั้งอาณานิคมใหม่ ๆ เพื่อบรรเทาปัญหาประชากรล้น แก้ไขวิกฤตทางสังคม หรือเพื่อแสวงหาดินแดนที่อุดมสมบูรณ์กว่า อาณานิคมแบบนี้เรียกว่า เมโทรโพลิส ซึ่งแปลว่า "เมืองแม่" ชาวกรีกให้ความสำคัญอย่างมากที่จะบันทึกและจดจำว่าอาณานิคมใหม่นี้มากจากภูมิภาคมาตุภูมิและเมโทรโพลิสแห่งใด โดยปกติแล้ว เมโทรโพลิสมักจะได้รับความช่วยเหลือทั้งด้านเศรษฐกิจและการทหารจากอาณานิคมของตัวเอง แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าจะได้เสมอไป

ภูมิภาคมาตุภูมิตั้งอยู่บนแผ่นดินใหญ่ของกรีซ แต่ละภูมิภาคมักตั้งชื่อจากกลุ่มชาติพันธุ์หรือเผ่าพันธุ์เพื่อใช้เรียกทั้งประชาชนและโพลิสที่อยู่ในภูมิภาคนั้น เช่น อาคาร์นาเนีย (Acarnania) เป็นที่อยู่ของชาวอาคาร์นาเนียและโพลิสของกลุ่มชาติพันธุ์ของตน ประชาชนที่ถูกส่งออกไปตั้งอาณานิคมที่นั่นจะถูกนับว่าเป็นชาวอาคาร์นาเนียเช่นกัน ไม่ว่าประชาชนเหล่านั้นจะอยู่ไกลจากอาคาร์นาเนียเพียงใดก็ตาม ดังนั้น การตั้งอาณานิคมจึงเป็นวิธีหลักในการเผยแพร่โพลิสและวัฒนธรรมกรีก

ชาวกรีกโบราณไม่ได้จำกัดการใช้คำว่า โพลิส ไว้เฉพาะสำหรับชุมชนที่พูดภาษากรีกเท่านั้น ยกตัวอย่างเช่น การศึกษาของอาริสโตเติลเกี่ยวกับโพลิส ก็ได้รวมเมืองคาร์เธจไว้ด้วย โดยเปรียบเทียบรัฐธรรมนูญของคาร์เธจกับของสปาร์ตา ทั้งที่คาร์เธจเป็นเมืองที่ใช้ภาษาฟินิเชีย นอกจากนี้ อาณานิคมที่ถือว่าเป็นกรีกหลายแห่งก็มีเทศบาลหรือชุมชนที่เป็นผู้ที่ไม่ได้พูดภาษากรีกอยู่ด้วย เช่น ซีรากูซา