ข้ามไปเนื้อหา

แพลทินัม

แก้ไขลิงก์
จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
(เปลี่ยนทางจาก แพลตินัม)
แพลทินัม, 78Pt
แพลทินัม
การออกเสียงในภาษาอังกฤษ/ˈplætənəm/ ⓘ ​(PLAT-ən-əm)
ลักษณะปรากฏสีขาวเงิน
น้ำหนักอะตอมมาตรฐาน Ar°(Pt)
แพลทินัมในตารางธาตุ
Hydrogen Helium
Lithium Beryllium Boron Carbon Nitrogen Oxygen Fluorine Neon
Sodium Magnesium Aluminium Silicon Phosphorus Sulfur Chlorine Argon
Potassium Calcium Scandium Titanium Vanadium Chromium Manganese Iron Cobalt Nickel Copper Zinc Gallium Germanium Arsenic Selenium Bromine Krypton
Rubidium Strontium Yttrium Zirconium Niobium Molybdenum Technetium Ruthenium Rhodium Palladium Silver Cadmium Indium Tin Antimony Tellurium Iodine Xenon
Caesium Barium Lanthanum Cerium Praseodymium Neodymium Promethium Samarium Europium Gadolinium Terbium Dysprosium Holmium Erbium Thulium Ytterbium Lutetium Hafnium Tantalum Tungsten Rhenium Osmium Iridium Platinum Gold Mercury (element) Thallium Lead Bismuth Polonium Astatine Radon
Francium Radium Actinium Thorium Protactinium Uranium Neptunium Plutonium Americium Curium Berkelium Californium Einsteinium Fermium Mendelevium Nobelium Lawrencium Rutherfordium Dubnium Seaborgium Bohrium Hassium Meitnerium Darmstadtium Roentgenium Copernicium Nihonium Flerovium Moscovium Livermorium Tennessine Oganesson
Pd
↑
Pt
↓
Ds
อิริเดียม ← แพลทินัม → ทองคำ
เลขอะตอม (Z)78
หมู่10
คาบคาบที่ 6
บล็อก บล็อก-d
การจัดเรียงอิเล็กตรอน[Xe] 4f14 5d9 6s1
อิเล็กตรอนต่อระดับพลังงาน2, 8, 18, 32, 17, 1
สมบัติทางกายภาพ
สถานะ ที่ STPของแข็ง
จุดหลอมเหลว2041.4 K ​(1768.3 °C, ​3214.9 °F)
จุดเดือด4098 K ​(3825 °C, ​6917 °F)
ความหนาแน่น (ที่ 20° ซ.)21.452 ก./ซม.3 [3]
ขณะเป็นของเหลว (ที่จุดหลอมเหลว)19.77 g/cm3
ความร้อนของการหลอมเหลว22.17 kJ/mol
ความร้อนของการกลายเป็นไอ510 kJ/mol
ความจุความร้อนจำเพาะเชิงโมล25.86 J/(mol·K)
ความดันไอ
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T (K) 2330 (2550) 2815 3143 3556 4094
สมบัติของอะตอม
สถานะออกซิเดชันทั่วไป: +2, +4
−3,[4] −2,[5] −1,[6] 0[7] +1,[8] +3,[9] +5,[10] +6[10]
อิเล็กโทรเนกาติวิตีสเกลเพาลิง: 2.28
พลังงานไอออไนเซชัน
  • ลำดับที่ 1: 870 kJ/mol
  • ลำดับที่ 2: 1791 kJ/mol
รัศมีอะตอมจากการทดลอง: 139 pm
รัศมีโควาเลนต์136±5 pm
รัศมีแวนเดอร์วาลส์175 pm
Color lines in a spectral range
เส้นสเปกตรัมของแพลทินัม
สมบัติอื่น ๆ
โครงสร้างผลึก ​face-centered cubic (fcc) (cF4)
ค่าคงที่แลตทิซ
Face-centered cubic โครงสร้างผลึกสำหรับแพลทินัม
a = 392.36 pm (ที่ 20 °ซ.)[3]
การขยายตัวจากความร้อน8.93×10−6/K (ที่ 20 °ซ.)[3]
การนำความร้อน71.6 W/(m⋅K)
สภาพต้านทานไฟฟ้า105 nΩ⋅m (ที่ 20 °C)
สมบัติแม่เหล็กพาราแมกเนติก
สภาพรับไว้ได้ทางแม่เหล็กเชิงโมล+201.9 × 10−6 cm3/mol (290 เคลวิน)[11]
ความต้านทานแรงดึง125–240 MPa
มอดุลัสของยัง168 GPa
มอดุลัสเฉือน61 GPa
มอดุลัสเชิงปริมาตร230 GPa
ความเร็วเสียง แท่งโลหะบาง2800 m/s (ที่ ร.ท.)
อัตราส่วนปัวซง0.38
ความแข็งโมส3.5
ความแข็งวิกเกอร์ส400–550 MPa
ความแข็งบริเนล300–500 MPa
เลขทะเบียน CAS7440-06-4
ประวัติ
การตั้งชื่อจากภาษาสเปน platina ซึ่งเป็นรูปย่อของ plata แปลว่า "เงิน" เนื่องจากมีลักษณะภายนอกคล้ายคลึงกัน
การค้นพบอันโตนิโอ เด อุลโลอา (1735)
ไอโซโทปของแพลทินัม
ไม่มีหน้า แม่แบบ:กล่องข้อมูลไอโซโทปของแพลทินัม
หมวดหมู่ หมวดหมู่: แพลทินัม
| แหล่งอ้างอิง

แพลทินัม (อังกฤษ: platinum) เป็นธาตุเคมีที่มีสัญลักษณ์ Pt และมีเลขอะตอม 78 เป็นโลหะทรานซิชันที่มีความหนาแน่นสูง สามารถตีเป็นแผ่นได้ (Malleable) มีความเหนียว (Ductile) ไม่ว่องไวต่อปฏิกิริยาเคมีอย่างยิ่ง และจัดเป็นโลหะมีค่าที่มีสีขาวเงิน ชื่อของมันมีที่มาจากภาษาสเปนว่า platina ซึ่งแปลว่า "เงินน้อย" (มาจากคำว่า plata ที่แปลว่าเงิน)[12]

แพลทินัมเป็นสมาชิกในกลุ่มแพลทินัมและอยู่ในหมู่ 10 ของตารางธาตุ มีไอโซโทปที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ 6 ชนิด จัดว่าเป็นหนึ่งในธาตุที่หายากที่สุดในเปลือกโลก โดยมีความอุดมเฉลี่ยเพียงประมาณ 5 ไมโครกรัมต่อกิโลกรัม[13] มักพบในแร่นิกเกิลและทองแดง รวมถึงในแหล่งสะสมตามธรรมชาติ (Native deposits) แหล่งแร่สำคัญส่วนใหญ่อยู่ในเทือกเขาอูรัลของประเทศรัสเซีย, ประเทศโคลอมเบีย, ลุ่มน้ำซัดเบอรีในประเทศแคนาดา และแหล่งสำรองขนาดใหญ่ในประเทศแอฟริกาใต้ ซึ่งเป็นแหล่งที่ผลิตแพลทินัมรายใหญ่ของโลก[13] เนื่องจากความหายาก จึงมีการผลิตแพลทินัมเพียงไม่กี่ร้อยตันต่อปี ทำให้มันเป็นสินค้าโลหะมีค่าที่มีราคาสูงมาก

คุณสมบัติและการใช้งาน

[แก้]

แพลทินัมไม่เกิดการกัดกร่อนแม้ในอุณหภูมิสูง จึงถูกจัดให้เป็นโลหะเฉื่อย (Noble metal) ด้วยเหตุนี้จึงมักพบแพลทินัมในสภาพบริสุทธิ์ตามธรรมชาติในเม็ดทรายตามลุ่มน้ำ ซึ่งชาวพื้นเมืองในอเมริกาใต้สมัยยุคก่อนโคลัมบัสได้นำมาใช้ทำสิ่งประดิษฐ์ต่างๆ แม้จะมีการอ้างถึงในงานเขียนของยุโรปตั้งแต่ศตวรรษที่ 16 แต่การศึกษาวิจัยทางวิทยาศาสตร์อย่างจริงจังเริ่มต้นขึ้นหลังจาก อันโตนิโอ เด อุลโยอา ตีพิมพ์รายงานเกี่ยวกับโลหะชนิดใหม่จากโคลอมเบียในปี ค.ศ. 1748

ประโยชน์

[แก้]
  • อุตสาหกรรมรถยนต์: ใช้เป็นตัวเร่งปฏิกิริยาในเครื่องฟอกไอเสียเชิงเร่งปฏิกิริยา (Catalytic converter) เพื่อลดมลพิษจากไอเสีย
  • ห้องปฏิบัติการและอุตสาหกรรม: ใช้ทำอุปกรณ์ห้องแล็บ หน้าสัมผัสทางไฟฟ้า และอิเล็กโทรด เนื่องจากทนความร้อนและเคมีได้ดี
  • การแพทย์: ใช้ในอุปกรณ์ทันตกรรม และเป็นส่วนประกอบสำคัญในยารักษามะเร็ง (เช่น ซิสพลาติน, ออกซาลิพลาติน และคาร์โบพลาติน) สำหรับใช้ในเคมีบำบัด[14]
  • อัญมณี: นิยมนำมาทำเครื่องประดับเนื่องจากมีความสวยงามและไม่หมองง่าย

อ้างอิง

[แก้]
  1. ↑ "Standard Atomic Weights: แพลทินัม". CIAAW. 2005.
  2. ↑ Prohaska, Thomas; Irrgeher, Johanna; Benefield, Jacqueline; Böhlke, John K.; Chesson, Lesley A.; Coplen, Tyler B.; Ding, Tiping; Dunn, Philip J. H.; Gröning, Manfred; Holden, Norman E.; Meijer, Harro A. J. (2022-05-04). "Standard atomic weights of the elements 2021 (IUPAC Technical Report)". Pure and Applied Chemistry (ภาษาอังกฤษ). doi:10.1515/pac-2019-0603. ISSN 1365-3075.
  3. 1 2 3 Arblaster, John W. (2018). Selected Values of the Crystallographic Properties of Elements. Materials Park, Ohio: ASM International. ISBN 978-1-62708-155-9.
  4. ↑ Pt(−3) has been observed as dimeric anions [Pt6]2– in La2Pt2In; see Myung-Hwan Whangbo; Changhoon Lee; Jürgen Köhler (2006). "Transition-Metal Anions in Solids and Their Implications on Bonding". Angewandte Chemie International Edition. 45 (44): 7465–7469. doi:10.1002/anie.200602712.
  5. ↑ Pt(−2) has been observed in Cs2Pt, see Karpov, Andrey; Nuss, Jürgen; Wedig, Ulrich; Jansen, Martin (2003-10-13). "Cs2Pt: A Platinide(-II) Exhibiting Complete Charge Separation". Angewandte Chemie International Edition. Wiley. 42 (39): 4818–4821. doi:10.1002/anie.200352314. ISSN 1433-7851..
  6. ↑ Pt(−1) has been observed in BaPt (structure (Ba2+)(1∞[Pt]−)·e−), see Karpov, Andrey; Nuss, Jürgen; Wedig, Ulrich; Jansen, Martin (2004-10-09). "Covalently Bonded 1∞[Pt]- Chains in BaPt:  Extension of the Zintl−Klemm Concept to Anionic Transition Metals?". Journal of the American Chemical Society. 126 (43): 14123–14128. doi:10.1021/ja0401186..
  7. ↑ Pt(0) has been observed in organoplatinum compounds, e. g. (PPh3)2PtC2H4; see Cheng, P.-T.; Nyburg, S. C. (1972). "The Crystal and Molecular Structure of bis(triphenylphosphine)-(ethylene)platinum, (PPh3)2PtC2H4". Canadian Journal of Chemistry. 50 (6): 912–916. doi:10.1139/v72-142.
  8. ↑ Pt(I) has been observed in [Pt2(CO)6]2+; see Xu, Qiang; Heaton, Brian T.; Jacob, Chacko; Mogi, Koichi; Ichihashi, Yuichi; Souma, Yoshie; Kanamori, Kan; Eguchi, Taro (2000). "Hexacarbonyldiplatinum(I). Synthesis, spectroscopy, and density functional calculation of the first homoleptic, dinuclear platinum(I) carbonyl cation, [{Pt(CO)3}2]2+, formed in concentrated sulfuric acid". Journal of the American Chemical Society. 122 (29): 6862–6870. doi:10.1021/ja000716u.
  9. ↑ Pt(III) has been observed; see O'Halloran, Thomas V.; Lippard, Stephen J. (1985). "The Chemistry of Platinum in the +3 Oxidation State". Israel Journal of Chemistry. 25 (2): 130–137. doi:10.1002/ijch.198500021.
  10. 1 2 Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.). Butterworth-Heinemann. p. 28. ISBN 978-0-08-037941-8.
  11. ↑ Weast, Robert (1984). CRC, Handbook of Chemistry and Physics. Boca Raton, Florida: Chemical Rubber Company Publishing. pp. E110. ISBN 0-8493-0464-4.
  12. ↑ "platinum (Pt)". Encyclopædia Britannica. 2012.
  13. 1 2 Sicius, Hermann (2024). Handbook of the Chemical Elements. Springer Berlin Heidelberg. ISBN 978-3-662-68920-2.
  14. ↑ Wheate, N. J. (2010). "The status of platinum anticancer drugs in the clinic and in clinical trials". Dalton Transactions. PMID 20593091.

แหล่งข้อมูลอื่น

[แก้]
เข้าถึงจาก "https://th.wikipedia.org/w/index.php?title=แพลทินัม&oldid=12972443"