เจ้าไชยสงคราม (สมพมิตร ณ เชียงใหม่)

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
เจ้าไชยสงคราม
(สมพมิตร ณ เชียงใหม่)
เจ้าไชยสงครามสมพมิตร.jpg

เจ้าไชยสงคราม (สมพมิตร ณ เชียงใหม่) ปฏิบัติหน้าที่ควาญช้างพระที่นั่ง
ผู้กำกับการตำรวจภูธรจังหวัดเชียงใหม่[1]
เกิด พ.ศ. 2408
เสียชีวิต 12 สิงหาคม พ.ศ. 2474
บิดา เจ้าน้อยรศ ณ เชียงใหม่
มารดา เจ้าเอื้องผึ้ง ณ เชียงใหม่
ภรรยา เจ้าศรีนวล ณ เชียงใหม่
หม่อมคำใส ณ เชียงใหม่
หม่อมอุษา ณ เชียงใหม่

นายพันตำรวจเอก เจ้าไชยสงคราม (สมพมิตร ณ เชียงใหม่) (คำเมือง: LN-Chao Chaisongkhram.png) (พ.ศ. 2403-พ.ศ. 2473)[2] เจ้านายฝ่ายเหนือ ดำรงตำแหน่งผู้บัญชาการตำรวจมณฑลพายัพ สืบสายโลหิตจากพระยาธรรมลังกา ผู้จับดาบตะลุยทั่วสิบทิศ เพื่อความสงบสุขของมหาชนชาวนครเชียงใหม่ เป็นเจ้านายมือปราบนาม เจ้าไชยสงคราม ซึ่งโจรผู้ร้ายสยองเพียงได้ยินชื่อ[3]

พระประวัติ[แก้]

เจ้าไชยสงคราม (สมพมิตร ณ เชียงใหม่) เกิดปี พ.ศ. 2408[1] เป็นโอรสในเจ้าน้อยรศ ณ เชียงใหม่ (โอรสใน เจ้าอุปราช (หน่อคำ ณ เชียงใหม่), เจ้าอุปราชนครเชียงใหม่ และ เจ้าหญิงบุนนาค)กับเจ้าเอื้องผึ้ง ณ เชียงใหม่ และมีศักดิ์เป็นราชปนัดดา (เหลน-ปู่ทวด) ในเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่องค์ที่ 5

ประวัติการรับราชการ[แก้]

  • พ.ศ. 2445 - เริ่มรับราชการเป็นเสนา ตำแหน่งทหารจังหวัดเชียงใหม่
  • พ.ศ. 2446 - รับพระราชทานสัญญาบัตรยศนายร้อยตำรวจเอก ตำแหน่งผู้บังคับกองตำรวจภูธรจังหวัดเชียงใหม่
  • พ.ศ. 2448 - รับพระราชทานสัญญาบัตรบรรดาศักดิ์เป็นเจ้าไชยสงคราม
  • พ.ศ. 2449 - เลื่อนยศเป็นนายพันตำรวจตรี
  • พ.ศ. 2451 - ดำรงตำแหน่งเป็นผู้บังคับการตำรวจภูธรจังหวัดลำพูน
  • พ.ศ. 2454 - เลื่อนยศเป็นนายพันตำรวจโท
  • พ.ศ. 2455 - ดำรงตำแหน่งเป็นผู้ช่วยผู้บังคับการตำรวจภูธรมณฑลพายัพ
  • พ.ศ. 2459 - ดำรงตำแหน่งเป็นผู้บังคับการตำรวจภูธรจังหวัดเชียงราย
  • พ.ศ. 2465 - ดำรงตำแหน่งเป็นผู้กำกับการตำรวจภูธรจังหวัดเชียงใหม่
  • พ.ศ. 2466 - เลื่อนยศเป็นนายพันตำรวจเอก
  • พ.ศ. 2472 - ออกจากราชการรับพระราชทานบำนาญ

การปฏิบัติภารกิจ[แก้]

เจ้าไชยสงคราม (สมพมิตร ณ เชียงใหม่) ได้รับฉายาว่าเป็น "มือปราบแห่งเวียงพิงค์" เป็นเจ้านายผู้มีบทบาทสำคัญในการปราบปรามโจรผู้ร้ายในมณฑลฝ่ายเหนือและรับราชการสนองพระเดชพระคุณถวายความปลอดภัยแก่เจ้าอินทวโรรสสุริยวงษ์ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่องค์ที่ 8 และเจ้าแก้วนวรัฐ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่องค์ที่ 9 ตลอดสองรัชสมัย

เจ้าไชยสงคราม (สมพมิตร ณ เชียงใหม่) ได้รับความไว้วางพระทัยจากเจ้าแก้วนวรัฐ และเจ้านายฝ่ายเหนือ ให้ปฏิบัติหน้าที่ควาญช้างพระที่นั่งและถวายความปลอดภัยแก่พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี ในคราวเสด็จพระราชดำเนินประพาสหัวเมืองฝ่ายเหนือ และจากการปฏิบัติภารกิจรับใช้สนองเบื้องพระยุคลบาทดังกล่าว เป็นที่ต้องพระราชหฤทัยในพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวยิ่งนัก ต่อมาจึงมีพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าฯ รับโอรสของเจ้าไชยสงคราม (สมพมิตร ณ เชียงใหม่) ไว้ในพระบรมราชูปถัมภ์ ให้ได้รับการศึกษาในกรุงเทพมหานคร โดยโปรดฯ ให้พำนักในวังศุโขทัย

เจ้าน้อยสรรพมิตร เคยได้เข้าเฝ้าถวายเครื่องบรรณาการ พร้อมกับเจ้าอินทวโรรสสุริยวงศ์ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ พร้อมกับเจ้าราชภาคินัย เจ้าน้อยเลาแก้ว เจ้าน้อยเมืองชื่น และเจ้าน้อยวุฒิวงษ์ ในวันที่ 6 ตุลาคม พ.ศ. 2447[4] ตามราชประเพณีที่ประเทศราชต้องส่งต้นไม้เงินต้นไม้ทอง และเครื่องราชบรรณาการไปยังกรุงเทพฯ ทุกๆ 3 ปี หรือทุกปี เพื่อแสดงความสวามิภักดิ์และการยอมเป็นเมืองขึ้น[5] ซึ่งนับเป็นการถวายเครื่องราชบรรณาการครั้งสุดท้าย[6]

เจ้าไชยสงคราม (สมพมิตร ณ เชียงใหม่) ป่วยเป็นลม ถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 12 สิงหาคม พ.ศ. 2474 สิริอายุได้ 66 ปี[1]

ครอบครัว[แก้]

เจ้าไชยสงคราม มีชายา 1 ท่าน และหม่อม 3 ท่าน มีบุตรรวมทั้งหมด 11 คน ดังนี้

เจ้าศรีนวล ณ เชียงใหม่

ได้รับพระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 9 ชั้นที่ 4 เมื่อปี พ.ศ. 2509[7]

  1. เจ้าหน่อคำ ณ เชียงใหม่
  2. เจ้าจันทรโสภา ณ เชียงใหม่
หม่อมคำใส ณ เชียงใหม่
  1. เจ้าข่ายแก้ว ณ เชียงใหม่
  2. เจ้าไชยมงคล ณ เชียงใหม่
  3. เจ้าไชยณรงค์ ณ เชียงใหม่ อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดเชียงใหม่ ในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรไทยเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2495[8]
  4. เจ้าไชยสุริวงศ์ ณ เชียงใหม่ คหบดีผู้บุกเบิกกิจการโรงภาพยนตร์และโรงแรมในจังหวัดเชียงใหม่ เป็นเจ้าบิดาในเจ้าธวัชวงศ์ ณ เชียงใหม่ อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการคลัง การต่างประเทศ และสาธารณสุข
  5. เจ้าไชยชนะ ณ เชียงใหม่
หม่อมอุษา ณ เชียงใหม่
  1. เจ้าน้อยอินทร์ ณ เชียงใหม่
  2. เจ้าน้อยหมอก ณ เชียงใหม่
  3. เจ้าจันทร์ทิพย์ ระมิงค์วงศ์ (เป็นเจ้ายายของทักษิณ ชินวัตรและยิ่งลักษณ์ ชินวัตร)

เครื่องราชอิสริยาภรณ์[แก้]

ราชตระกูล[แก้]

อ้างอิง[แก้]

  1. 1.0 1.1 1.2 ราชกิจจานุเบกษา, ข่าวตาย, เล่ม ๔๘, ตอน ง, ๓๐ สิงหาคม ๒๔๗๔, หน้า ๑๘๙๒-๓
  2. ย่านท่าแพ
  3. คัมภีร์ คัมภีรญาณนนท์ , นาวาอากาศเอก. เจ้านายฝ่ายเหนือ.
  4. เจ้าประเทศราชเฝ้าถวายเครื่องราชบรรณาการ เจ้านครเชียงใหม่ เฝ้าถวายต้นไม้ทองเงินเครื่องราชบรรณาการราชกิจจานุเบกษา เล่ม 21 ตอนที่ 28 วันที่ 9 ตุลาคม พ.ศ. 2447
  5. ต้นไม้ทอง ต้นไม้เงินสมัยรัตนโกสินทร์จาก ศาลาเครื่องราชอิสริยยศ
  6. วรชาติ มีชูบท, เจ้านายฝ่ายเหนือ และตำนานรักมะเมียะ, กรุงเทพฯ : สร้างสรรค์บุ๊คส์, หน้า 35
  7. ราชกิจจานุเบกษา, แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์
  8. ย่านท่าแพ
  9. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๒๘, วันที่ ๒๘ มกราคม ๒๔๕๔, หน้า ๒๓๘๕

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]

  • ปราณี ศิริธร ณ พัทลุง. เพ็ชร์ล้านนา. (ครั้งที่ 2) เชียงใหม่ :ผู้จัดการ ศูนย์ภาคเหนือ, 2538.
  • คัมภีร์ คัมภีรญาณนนท์ , นาวาอากาศเอก. เจ้านายฝ่ายเหนือ. [1]
  • อนุ เนินหาด, พันตำรวจโท. สังคมเมืองเชียงใหม่: ย่านถนนเจริญเมือง (๑๙). [2]