เสด็จกอน
| พระชัยเชษฐาธิราชรามาธิบดี ( พระเสด็จกอน ) | |
|---|---|
 พระบรมรูปพระเสด็จกอน | |
| พระมหากษัตริย์กัมพูชา (โดยปราบดาภิเษก) | |
| ครองราชย์ | ค.ศ. 1512 – 1525 |
| ก่อนหน้า | พระศรีสุคนธบท |
| ถัดไป | สมเด็จพระบรมราชาที่ 2 (พญาจันทน์) |
| ประสูติ | ราว ค.ศ. 1483 ศรีสันธร ประเทศกัมพูชา |
| สวรรคต | ค.ศ. 1529 (พระชนมายุ 46 พรรษา) ป่า Jerngkor จังหวัดตะโบงคมุม ประเทศกัมพูชา |
| ฝังพระศพ | อำเภอศรีสันธร |
| มเหสี | เจีย เลง (Chea Leng) |
| พระราชบิดา | พระพิชัยนาค |
| พระราชมารดา | นักพระมารดาบาล |
| ศาสนา | พุทธเถรวาท เดิมฮินดู |
เจ้ากอง หรือ ขุนหลวงพระเสด็จกอน เดิมคือ ขุนหลวงกอง มีพระนามในภาษาเขมรว่า เสด็จกอน (เขมร: ស្ដេចកន) ยังมีอีกพระนามว่า ศรีเชษฐาที่ 2 (ព្រះស្រីជេដ្ឋាទី២, Srījeṭṭhādī) หรือ ศรีเชษฐาธิราชรามาธิบดี (ស្រីជេដ្ឋាធិរាជរាមាធិបតី, Srījeṭṭhādhirājarāmādhipatī) เป็นพระมหากษัตริย์กัมพูชาใน ค.ศ. 1512 – 1525 เสด็จกอนโค่นล้มกษัตริย์และพยายามสถาปนาราชวงศ์ใหม่ แม้ว่าจะไม่ค่อยมีข้อมูลเกี่ยวกับพระชนม์ชีพของพระองค์มากนัก เนื่องจากหลักฐานจากกัมพูชาในคริสต์ศตวรรษที่ 15 และ 16 มีอยู่น้อย แต่เสด็จกอนก็ยังคงเป็นบุคคลที่เป็นที่ถกเถียงในประวัติศาสตร์กัมพูชา[1] แม้ว่าพระองค์จะได้รับการยกย่องว่าเป็นทหารผู้กล้าหาญที่โค่นล้มกษัตริย์ผู้โหดร้าย แต่ก็อาจถูกมองว่าเป็นเพียงหนึ่งในสามผู้แย่งชิงบัลลังก์ของกัมพูชาเช่นกัน
ประวัติ
[แก้]พระชนม์ชีพของเสด็จกอนได้รับการบันทึกในราชพงศาวดารกัมพูชาได้รับการอธิบายครั้งแรกในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 โดยนักชาติพันธุ์วิทยา อาเดมาร์ เลอแกลร์ เป็นภาษาฝรั่งเศส[2] ในขณะที่ ชุดเอกสารเกี่ยวกับชีวิตของวีรบุรุษเขมร ที่รวบรวมใน ค.ศ. 1959 โดย Ang Seng ให้รายละเอียดเพิ่มเติม โดยเฉพาะอย่างยิ่งความฝันที่สำคัญที่กำหนดชีวิตของพระองค์[3] เอกสารฉบับหลังนี้เป็นแหล่งอ้างอิงสำหรับตำราเรียนประวัติศาสตร์เขมรระดับมัธยมปลายที่พิมพ์โดยกระทรวงศึกษาธิการและเยาวชนแห่งราชอาณาจักรกัมพูชา[4]
ปฐมวัย (ค.ศ. 1483–1508)
[แก้]เกิดเป็นสามัญชนใน ค.ศ. 1483 เนียยกอนเป็นบุตรของพระพิชัยนาค กับนักพระมารดาบาล ภรรยาของท่าน กอนติดตามพี่สาวของตนคือนางเปียนเข้าสู่พระราชวังเมื่อนางกลายเป็นสนมของพระศรีสุคนธบท เมื่อกอนกลายเป็นคนโปรดของพระศรีสุคนธบท ก็สร้างความไม่พอใจแก่พระอนุชาต่างมารดาของพระศรีสุคนธบทคือพญายาต ผู้หวังจะได้ครองราชสมบัติต่อจากพระศรีสุคนธบท แต่ต้องหนีไปทางตะวันตกสู่อาณาจักรอยุธยาโดยความช่วยเหลือของแม่ทัพผู้หนึ่งชื่อตาเมือง (តាមឿង) ใน ค.ศ. 1508 พระศรีสุคนธบททรงพระสุบินอันเป็นลางร้ายว่ามีมังกรผู้ทรงพลังไล่พระองค์ออกจากราชอาณาจักรและหนีไปทางตะวันออกพร้อมเครื่องราชกกุธภัณฑ์ ส่วนอีกสำนวนหนึ่งเล่าว่าพระศรีสุคนธบททรงเห็นกอนมีมังกรสองตัวบินวนรอบพระเศียร เมื่อทรงปรึกษาโหราจารย์ พระศรีสุคนธบทก็ทรงทราบว่าพระองค์จะถูกเสด็จกอนผู้ยังหนุ่มโค่นล้ม เพื่อป้องกันมิให้เหตุการณ์นั้นเกิดขึ้น พระศรีสุคนธบทวางแผนสั่งให้เสด็จกอนไปซ่อมแหจับปลา แล้วจะโยนแหอีกผืนหนึ่งลงไปจมน้ำเสด็จกอนในแม่น้ำ แต่นางเปียน ที่ได้ยินแผนการนี้มาก่อนก็รีบไปบอกเสด็จกอนล่วงหน้า ด้วยเหตุนี้เสด็จกอนจึงสามารถว่ายน้ำหนีไปได้ไกลและรอดชีวิตไปทางตะวันออก ขณะที่พระศรีสุคนธบททรงเข้าใจว่ากอนจมน้ำตายไปแล้ว
การขึ้นสู่อำนาจ (ค.ศ. 1508–1513)
[แก้]ใน ค.ศ. 1508 กอนประกาศตนเป็นกษัตริย์ในพระนามรัชกาลว่าศรีเชษฐาธิราชรามาธิบดี โดยไม่เคยครอบครองเครื่องราชกกุธภัณฑ์หรือวัตถุศักดิ์สิทธิ์ประจำแผ่นดินที่จำเป็นคือพระขรรค์ราช (ព្រះខ័នរាជ្យ) เลย พระองค์ตั้งเมืองหลวงที่สรลบพิไชยบันทายเปรยโนกอร์ ซึ่งภายหลังรู้จักกันในชื่อบันทายเปรยโนกอร์ ป้อมปราการแห่งเปรยโนกอร์ ปัจจุบันตั้งอยู่ในหมู่บ้านนครคนง ตำบลโดงเต็ยอำเภอพญาแกรก จังหวัดตะโบงคมุม ใน ค.ศ. 1512 เสด็จกอนนำการก่อกบฏต่อต้านพระศรีสุคนธบทจากเมืองหลวงใหม่ของตนที่ตูลบาสาณ (อำเภอศรีสันธร) และเข้ายึดครองหัวเมืองทางใต้และตะวันออกของกัมพูชา พระศรีสุคนธบทไม่มีทางเลือกอื่นนอกจากหนีไปยังกำปงสวาย เสด็จกอนตั้งค่ายที่พนมสันตุก ขณะที่พระศรีสุคนธบทพยายามหนีไปยังโพธิสัตว์ แม่ทัพคนหนึ่งของเสด็จกอนชื่อ Meun Sorintkeo ตามจับพระองค์ได้ที่แม่น้ำสตึงแสนบริเวณเมืองกำปงธม (จังหวัดกำปงธมในปัจจุบัน) และปลงพระชนม์พระศรีสุคนธบท เมื่อได้ชัยชนะ เสด็จกอนบังคับให้กองทัพหลวงทั้งหมดภายใต้การบังคับบัญชาของแม่ทัพ Kaw สาบานตนภักดีต่อพระองค์[4]
การล่มสลายของผู้แย่งชิงราชบัลลังก์ (ค.ศ. 1514–1525)
[แก้]การขยายอาณาเขตของเสด็จกอน
[แก้]ใน ค.ศ. 1514 เสด็จกอน ซึ่งครองราชย์ในพระนามศรีเชษฐาธิราชรามาธิบดี ทรงขยายอาณาเขตไปทางเหนือจรดจำปาศักดิ์ ทางตะวันออกจรดอาณาจักรจาม ทางใต้จรดชายฝั่งทะเล และทางตะวันตกเผชิญหน้ากับอาณาจักรราชสีมา (រាជសីមា) พระเมตตาของพระองค์นำสันติสุขและความรุ่งเรืองกลับคืนสู่ราชอาณาจักร เนื่องจากทรงลดภาษีและอากรเพื่อเอาใจราษฎร
พระสุบินและฆลังเมือง
[แก้]คืนหนึ่ง เสด็จกอนทรงพระสุบินว่าดวงจันทร์ขึ้นจากทิศตะวันตกจะทะลุทะลวงพระทัยของพระองค์ ซึ่งโหราจารย์ตีความว่าเป็นลางร้าย คือสมเด็จพระบรมราชาที่ 2 มีพระนามว่า "จันท์" (ចន្ទ) แปลว่า "ดวงจันทร์" ในภาษาบาลี เนื่องจากประสูติในช่วงจันทรุปราคา จะเสด็จกลับจากอยุธยามาแก้แค้นพระองค์ ในความเป็นจริง หลังประทับอยู่ในราชสำนักอยุธยาแปดปีและทรงทราบข่าวการสวรรคตของพระศรีสุคนธบท สมเด็จพระบรมราชาที่ 2 กับพญาอุง (ពញាអុង) ตัดสินพระทัยเสด็จกลับกัมพูชาเพื่อโค่นล้มผู้แย่งชิงราชบัลลังก์ สมเด็จพระบรมราชาที่ 2 ทรงลวงกษัตริย์สยามให้เชื่อว่าพระองค์จะจับช้างเผือกในกัมพูชา เพื่อให้ได้กองทหารสยามสนับสนุนการเดินทัพครั้งนี้ด้วยทหาร 5,000 นาย ทหารช้าง 100 นาย เสบียงอาหาร และอาวุธ รวมถึงพระขรรค์ราช เมื่อกษัตริย์สยามทรงตระหนักถึงความมุ่งหมายที่แท้จริงของการเดินทัพ ในตอนแรกก็ทรงกังขาในความสำเร็จของแผนการนี้ จนกระทั่งทรงทราบว่าสมเด็จพระบรมราชาที่ 2 ทรงครอบครองพระขรรค์ราชอยู่แล้ว ใน ค.ศ. 1516 การเดินทัพจึงเริ่มขึ้น สมเด็จพระบรมราชาที่ 2 ทรงรวบรวมทหารเพิ่มอีก 3,000 นายในพระตะบอง 8,000 นายในเสียมราฐ และอีก 3,000 นายในโพธิสัตว์ ภายใต้การนำของแม่ทัพตาเมือง
สมเด็จพระบรมราชาที่ 2 ทรงแต่งตั้งตาเมือง หรือที่รู้จักกันในนามฆลังเมือง (ឃ្លាំង មឿង) ให้เป็นเจ้าเมืองโพธิสัตว์และให้นำทัพ กองทัพของเสด็จกอนเดินทัพจากลองแวกไปยังป้อมปราการโพธิสัตว์ที่สมเด็จพระบรมราชาที่ 2 ทรงตั้งมั่นอยู่ การล้อมกินเวลานาน 12 เดือน ตามตำนานเล่าว่าแม่ทัพตาเมืองสละชีวิตตนเองเพื่อรวบรวมเหล่าทหารปีศาจจากนรกมาช่วยสมเด็จพระบรมราชาที่ 2 ในการรบกับกองทัพสยามที่มาช่วยเสด็จกอนผู้แย่งชิงราชบัลลังก์ นับแต่นั้นมา สมเด็จพระบรมราชาที่ 2 ก็ทรงได้เปรียบเหนือเสด็จกอนเสมอมา สมเด็จพระบรมราชาที่ 2 ทรงยึดคืนภาคตะวันออกของกัมพูชาได้โดยง่าย
การยอมจำนนครั้งสุดท้ายและการสวรรคต
[แก้]เหล่าทหารของเสด็จกอนยอมจำนนต่อสมเด็จพระบรมราชาที่ 2 ใน ค.ศ. 1516 สมเด็จพระบรมราชาที่ 2 เสด็จขึ้นครองราชบัลลังก์และฟื้นฟูราชวงศ์เขมรขึ้นใหม่พร้อมเครื่องราชกกุธภัณฑ์และความชอบธรรมโดยสมบูรณ์ สมเด็จพระบรมราชาที่ 2 ทรงตั้งเมืองหลวงที่บันทายมีชัยและโพธิสัตว์ ใน ค.ศ. 1517 เสด็จกอนพยายามลอบปลงพระชนม์สมเด็จพระบรมราชาที่ 2 แต่ไม่สำเร็จ ใน ค.ศ. 1525 หลังจากได้ปืนใหญ่มาแล้ว สมเด็จพระบรมราชาที่ 2 ทรงมุ่งกวาดล้างเสด็จกอนและผู้สนับสนุนให้สิ้นซาก โดยแบ่งกำลังออกเป็นสามกลุ่มล้อมป้อมปราการศรีสอร์ชอร์ (อำเภอศรีสันธร) เป็นรูปสามเหลี่ยม แม้ผู้แย่งชิงราชบัลลังก์และแม่ทัพของเขาจะหนีไปยังเมืองใกล้เคียงได้ แต่สมเด็จพระบรมราชาที่ 2 ก็ทรงล้อมจับได้ และหลังการล้อมนาน 3 เดือน สมเด็จพระบรมราชาที่ 2 ทรงสังหารแม่ทัพและตัดพระเศียรผู้แย่งชิงราชบัลลังก์ นับแต่วินาทีที่สิ้นพระชนม์ ศรีเชษฐาจึงเป็นที่รู้จักในนามเสด็จกอน
นโยบาย
[แก้]นอกเหนือจากการปฏิรูปการคลังโดยลดภาษีแล้ว เสด็จกอนยังทรงนำเงินตราแห่งชาติสกุลแรกของราชอาณาจักรกัมพูชาเข้ามาใช้ คือ "สลึง" (ស្លឹង) ซึ่งมีรูปมังกรประทับอยู่ หรือกล่าวให้ถูกต้องกว่านั้นคือรูปหงส์ในตำนาน อันเป็นพาหนะศักดิ์สิทธิ์ของพระพรหม
มรดก
[แก้]วรรณกรรม
[แก้]นักประวัติศาสตร์เขมร ตูจ ฌวง (តូច ឈួង, Tauch Chhuong) ประพันธ์บทละครเรื่อง "เสด็จกอนผู้แย่งชิงราชบัลลังก์" ขึ้นใน ค.ศ. 1995 และจัดพิมพ์โดยสมาคมนักเขียนเขมรพลัดถิ่นซึ่งมีฆีง หุกฑีเป็นผู้นำ[5]
การเมือง
[แก้]เสด็จกอนถูกมองว่าเป็น "ผู้มีบุญ" (អ្នកមានបុណ្យ) ในวัฒนธรรมเขมร และได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้นำทางการเมืองที่มีบารมี[6] เสด็จกอนได้รับความนิยมขึ้นใหม่อีกครั้งนับตั้งแต่นายกรัฐมนตรีฮุน เซนขึ้นสู่อำนาจ ทั้งสองมีความคล้ายคลึงกันหลายประการ ตั้งแต่กำเนิดจากชาวนา การเกิดในปีนักษัตรมังกร (นาค) ไปจนถึงการขึ้นสู่อำนาจ บางฝ่ายมองว่านี่เป็นกลยุทธ์ทางการเมือง
เรื่องเล่าเรื่องเสด็จกัน ถูกเข้าใจเป็นหลักว่าใช้เพื่อให้เหตุผลรองรับเหตุการณ์เดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1997 และความตกต่ำทางการเมืองของนโรดม รณฤทธิ์ และในความหมายที่กว้างกว่านั้น มันยังบั่นทอนความชอบธรรมของบทบาทผู้นำระดับชาติของสมาชิกราชวงศ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งแนวคิดที่ว่าสีหนุทรงเป็นบิดาแห่งการปรองดองแห่งชาติ
— แอสตริด โนเรน-นิลส์สัน (Astrid Noren-Nilsson), Cambodia's Second Kingdom: Nation, Imagination, and Democracy[7]
ฮุน เซนสั่งให้จัดตั้งจังหวัดตะโบงคมุมขึ้นใหม่ ณ บริเวณที่เสด็จกอนเริ่มต้นการก่อกบฏ และยังเขียนคำนำให้แก่ชีวประวัติของเสด็จกอน ซึ่งวิพากษ์วิจารณ์ความลำเอียงของราชพงศาวดารกัมพูชาที่มีต่อกษัตริย์ผู้มีกำเนิดเป็นชาวนา ในคำนำที่เขียนให้แก่ชีวประวัติทางการโดยรส จันทราบุตร ฮุน เซนกล่าวอ้างว่า "เสด็จกอนควรได้รับการยกย่องว่าเป็นวีรบุรุษระดับโลกผู้ยิ่งใหญ่ที่ริเริ่มส่งเสริมและผลักดันแนวคิดเรื่องเสรีภาพและการต่อสู้ทางชนชั้นในหมู่ประชาชนเป็นครั้งแรกในคริสต์ศตวรรษที่ 16"[8]
เสด็จกอนเป็นพระมหากษัตริย์กัมพูชาพระองค์ที่ 39 และครองราชย์ราวหนึ่งทศวรรษก่อนพ่ายแพ้และถูกกล่าวขานเป็นตัวร้ายในพงศาวดารหลวง หนังสือของรส จันทราบุตร ท้าทายเรื่องเล่าดั้งเดิมโดยเสนอภาพเสด็จกอนในฐานะผู้นำที่ชาญฉลาด และคำนำของฮุน เซนยังบรรยายรัชสมัยของพระองค์ว่าเป็น "การปฏิวัติประชาธิปไตยของประชาชนครั้งแรก" ในประวัติศาสตร์กัมพูชา อย่างไรก็ตาม ผู้วิจารณ์ ธุน ธารา (ធុន ធារ៉ា, Thun Theara) ตั้งข้อสังเกตว่าผู้เขียนอ้างอิงพงศาวดารหลวงซึ่งเขียนขึ้นกว่า 400 ปีหลังเหตุการณ์จริงเป็นหลัก อันเป็นการตั้งคำถามต่อความน่าเชื่อถือทางประวัติศาสตร์ เนื่องจากมี "ข้อมูลที่ถูกแต่งเสริมและปั้นแต่งขึ้น" ทว่าผลงานที่มีคุณค่าที่สุดของรส จันทราบุตร คือการวิจัยภาคสนามที่ค้นพบที่ตั้งเมืองหลวงของเสด็จกอน ซึ่งช่วยแก้ไของค์ความรู้เดิมของนักวิชาการฝรั่งเศสยุคอาณานิคม และยืนยันความสำคัญทาง "ภูมิศาสตร์ ประวัติศาสตร์ และวัฒนธรรม" ของพื้นที่ทางตะวันออกของกัมพูชา[8]
อ้างอิง
[แก้]- ↑ Noren-Nilsson, Astrid (2018-08-06). Cambodia's Second Kingdom: Nation, Imagination, and Democracy (ภาษาอังกฤษ). Cornell University Press. น. 39. ISBN 978-1-5017-2594-4.
- ↑ Leclère, Adhémard (1910). "Le Sdech Kan". Bulletin de la Société des Études Indochinoises. 59: 15–55.
- ↑ Soth, Eng (1969). ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ [Documents on the great Khmer heroes] (ภาษาเขมร). เล่มที่ 8–19. Paris: Association culturelle Pierres d'Angkor.
- 1 2 Malen, Dorn. "ប្រវត្ដវិទ្យា ថា្នក់ទី១១ | eLibrary of Cambodia" (ภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน). สืบค้นเมื่อ 2019-11-01.
- ↑ Hoc Dy, Khing (1996). "Review of Stec kan jraek rājy, Sdech Kan l'usurpateur". Bulletin de l'École française d'Extrême-Orient. 83: 417. ISSN 0336-1519. JSTOR 43731433.
- ↑ Hoc Dy, Khing (2008). "Neak mean boun: "être-de-mérites" dans la culture et la littérature du Cambodge". Péninsule (ภาษาฝรั่งเศส). 56: 84.
- ↑ Noren-Nilsson, Astrid (2018-08-06). Cambodia's Second Kingdom: Nation, Imagination, and Democracy (ภาษาอังกฤษ). Cornell University Press. น. 45. ISBN 978-1-5017-2594-4.
- 1 2 Thun, Theara. "ព្រះស្តេចកន - Book review of Preah Sdach Kân, by Ros Chantrabot". Harvard-Yenching Institute (ภาษาอังกฤษ). สืบค้นเมื่อ 2026-09-04.
บรรณานุกรม
[แก้]- Leclère, Adhémard (1910). "Le Sdech Kan". Bulletin de la Société des Études Indochinoises. 59: 15–55.
- Chantrabot, Ros (2007). ព្រះស្តេចកន Preah Sdach Kân. Angkor Bookstore Press. สืบค้นเมื่อ 7 มิถุนายน 2021.
{{cite book}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์) - Thun, Theara (2020-12-03). "Treason and Loyalty to the Royal Court: The Kan Narrative in Nineteenth- and Early-Twentieth-Century Khmer Chronicle Manuscripts". Journal of the Royal Asiatic Society. 31 (2): 343–362. doi:10.1017/s1356186320000632. ISSN 1356-1863. S2CID 229424362.
- ราชพงศาวดารกรุงกัมพูชา แปลโดย พันตรีหลวงเรืองเดชอนันต์ (ทองดี ธนรัชต์). นนทบุรี. สำนักพิมพ์ศรีปัญญา. 2550
