อำเภอสว่างแดนดิน

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
อำเภอสว่างแดนดิน
แผนที่จังหวัดสกลนคร เน้นอำเภอสว่างแดนดิน
คำขวัญ: แดนดินถิ่นไทย้อ พบพ้อแหล่งโบราณ
สืบสานประเพณี มีหนองคูคู่บ้าน
ตำนานแดนเมืองเก่า ศาลเจ้าดอนปู่ตา
ปราสาทขอมล้ำค่า ถิ่นคนกล้าวีรชน
พิกัดภูมิศาสตร์: 17°28′30″N 103°27′30″E / 17.47500°N 103.45833°E / 17.47500; 103.45833
อักษรไทยอำเภอสว่างแดนดิน
อักษรโรมันAmphoe Sawang Daen Din
จังหวัดสกลนคร
พื้นที่
 • ทั้งหมด970.0 ตร.กม. (374.5 ตร.ไมล์)
ประชากร (2562)
 • ทั้งหมด151,605
 • ความหนาแน่น156.29 คน/ตร.กม. (404.8 คน/ตร.ไมล์)
รหัสไปรษณีย์47110,
47240 (เฉพาะตำบลแวง ตำบลตาลโกน ตำบลตาลเนิ้ง ตำบลพันนา และตำบลธาตุทอง)
รหัสภูมิศาสตร์4712
ที่อยู่
ที่ว่าการ
ที่ว่าการอำเภอสว่างแดนดิน หมู่ที่ 11 ถนนนิตโย ตำบลสว่างแดนดิน อำเภอสว่างแดนดิน จังหวัดสกลนคร 47110
สารานุกรมประเทศไทย ส่วนหนึ่งของสารานุกรมประเทศไทย

สว่างแดนดิน เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดสกลนคร เดิมมาจากเมืองสว่างแดนดิน จึงเปลี่ยนชื่อมาเป็น อำเภอสว่างแดนดิน และปี พ.ศ. 2482 ได้ย้ายที่ว่าการอำเภอมาจากบ้านหัน มาตั้ง ณ หมู่ที่ 11 ตำบลสว่างแดนดิน ซึ่งเป็นที่ตั้งในปัจจุบัน[1] 

ประวัติ[แก้]

ในปีพุทธศักราช 2406 รัตนโกสินทร์ ศก. 82 พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชการที่ 4 แห่งราชวงศ์จักรี ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าให้ตั้งบ้านภูหว้าฝั่งซ้ายแม่น้ำโขงขึ้นเป็นเมืองภูวดลสอางเมืองหนึ่ง ตั้งบ้านโพธิ์สว่างฝั่งขวาแม่น้ำโขงขึ้นเป็นเมืองสว่างแดนดินเมืองหนึ่ง ตั้งบ้านกุดลิงฝั่งขวาแม่น้ำโขงขึ้นเป็นเมืองวานรนิวาสเมืองหนึ่ง ทั้งสามเมืองเป็นเมืองขึ้นเมืองสกลนคร

เมืองภูวดลสอาง ริมน้ำบั้งไฟ แขวงเมืองมหาชัย ฝั่งซ้ายแม่น้ำโขงนั้น โปรดเกล้าให้แต่งตั้งราชบุตรเหม็นเมืองสกลนคร เป็นพระภูวดลรักษ์เป็นเจ้าเมือง เจ้าเมืองจึงได้พาเอาบุตรภรรยา สมัครพรรคพวกของตนอพยพครอบครัวข้ามโขงไปยังเมืองภูวดลสอาง ตั้งบ้านเรือนทำการรักษาป้องกันราชอาณาเขตมิให้ญวน ซึ่งเป็นศัตรูกรุงสยามล่วงล้ำเข้ามากดขี่ไพร่ราษฎร์ให้ได้รับความเดือดร้อน ส่วนเมืองสว่างแดนดิน นั้น โปรดเกล้าให้ท้าวเทพกัลยา ผู้เป็นหัวหน้าไทยโย้ย (ไทยเผ่าหนึ่ง) คือ พระสิทธิศักดิ์ เป็นเจ้าเมืองยกบ้านโพธิ์สว่าง หาดยาวริมน้ำห้วยปลาหาง ในเขตเมืองสกลนครเป็นเมืองสว่างแดนดิน บ้านโพธิ์สว่างขณะนี้เรียกตำบลสว่างอยู่ในเขตอำเภอพรรณนานิคม โดยพระสิทธิ์ศักดิ์ (หำ พงศ์สิทธิศักดิ์) เป็นเจ้าเมือง 24 พฤษภาคม พ.ศ. 2424 ได้ย้ายเมืองจากบ้านโพธิ์สว่างหาดยาวไปตั้งอยู่บ้านโคกสี (ปัจจุบันเป็นตำบลโคกสี อยู่ในเขตปกครองอำเภอสว่างแดนดิน) ตั้งอยู่บ้านโคกสีเป็นเวลา 14-15 ปี จึงย้ายไปจากบ้านโคกสี ไปตั้งอยู่ที่บ้านหัน (ปัจจุบันบ้านหันอยู่ในเขตปกครองตำบลสว่างแดนดิน) พุทธศักราช 2445 โปรดเกล้าฯ ที่เปลี่ยนระเบียบการปกครองใหม่เปลี่ยนนามเมืองเป็นอำเภอ ให้เจ้าเมืองเป็นนายอำเภอ ราชวงศ์เป็นสมุห์บัญชี ราชบุตรเสมียนตราอำเภอเมืองสว่างแดนดิน เป็นอำเภอบ้านหัน โดยมีพระสิทธิศักดิ์เป็นนายอำเภอคนแรก

จนปีพุทธศักราช 2452 อำเภอบ้านหัน เป็นชื่อเรียกกันมาจนพุทธศักราช 2482 นายสุพัฒน์ วงศ์รัตนะ นายอำเภอขณะนั้น ได้สืบประวัติของนายอำเภอบ้านหันได้ความว่า เดิมชื่อเมืองสว่างแดนดิน ตามที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าฯ พระราชทานนาม จึงได้เปลี่ยนชื่อมาเป็นอำเภอสว่างแดนดิน ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา และ ในปีเดียวกันนี้ได้ย้ายที่ว่าการจากบ้านหัน มาตั้ง ณ หมู่ที่ 11 ตำบลสว่างแดนดิน ที่ตั้งอยู่ในปัจจุบัน

ที่ตั้งและอาณาเขต[แก้]

อำเภอสว่างแดนดินตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้

การแบ่งเขตการปกครอง[แก้]

การปกครองส่วนภูมิภาค[แก้]

อำเภอสว่างแดนดินแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 16 ตำบล 189 หมู่บ้าน ได้แก่

1. สว่างแดนดิน (Sawang Daen Din) 27 หมู่บ้าน 9. ค้อใต้ (Kho Tai) 10 หมู่บ้าน
2. คำสะอาด (Kham Sa-at) 14 หมู่บ้าน 10. พันนา (Phan Na) 12 หมู่บ้าน
3. บ้านต้าย (Ban Tai) 7 หมู่บ้าน 11. แวง (Waeng) 11 หมู่บ้าน
4. บงเหนือ (Bong Nuea) 12 หมู่บ้าน 12. ทรายมูล (Sai Mun) 8 หมู่บ้าน
5. โพนสูง (Phon Sung) 9 หมู่บ้าน 13. ตาลโกน (Tan Kon) 11 หมู่บ้าน
6. โคกสี (Khok Si) 14 หมู่บ้าน 14. ตาลเนิ้ง (Tan Noeng) 9 หมู่บ้าน
7. หนองหลวง (Nong Luang) 12 หมู่บ้าน 15. ธาตุทอง (That Thong) 8 หมู่บ้าน
8. บงใต้ (Bong Tai) 15 หมู่บ้าน 16. บ้านถ่อน (Ban Thon) 10 หมู่บ้าน

การปกครองส่วนท้องถิ่น[แก้]

ท้องที่อำเภอสว่างแดนดินประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 18 แห่ง ได้แก่

สถานศึกษา[แก้]

โรงเรียนรัฐบาล[แก้]

โรงเรียนระดับประถมศึกษา

  • โรงเรียนบ้านง่อนหนองพะเนาว์มิตรภาพที่126
  • โรงเรียนบ้านโนนเสาขวัญ
  • โรงเรียนบงเหนือ
  • โรงเรียนบ้านหวาย
  • โรงเรียนอนุบาลสว่างแดนดิน
  • โรงเรียนบ้านโคกสีไคร
  • โรงเรียนบ้านหนองทุ่ม(พุทธานุเคราะห์) (อ.1-ม.3)

โรงเรียนระดับมัธยมศึกษา

สถานศึกษาระดับอาชีวศึกษา

โรงเรียนเอกชน[แก้]

  • โรงเรียนอนุบาลสุวรรณเทน
  • โรงเรียนมารีย์พิทักษ์สว่างแดนดิน
  • โรงเรียนการกุศลวัดบูรพา
  • โรงเรียนภูพานหลวง

สถานพยาบาล[แก้]

มีการให้บริการด้านสาธารณสุข โดยมีสถานบริการดังนี้

  • โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชสว่างแดนดิน ขนาด 400 เตียง จำนวน 1 แห่ง
  • สำนักงานสาธารณสุขอำเภอสว่างแดนดิน จำนวน 1 แห่ง
  • โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล จำนวน 16 แห่ง
    • โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลคำสะอาด
    • โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านต้าย
    • โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบงเหนือ
    • โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ่อร้าง
    • โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลโพนสูง
    • โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลโคกสี
    • โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหนองหลวง
    • โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบงใต้
    • โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลค้อใต้
    • โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลพันนา
    • โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านสร้างแป้น
    • โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลทรายมูล
    • โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลตาลเนิ้ง
    • โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลตาลโกน
    • โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลธาตุทอง
    • โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านถ่อน

สถานที่ท่องเที่ยวอื่น ๆ ที่สำคัญ[แก้]

ปราสาทขอมบ้านพันนา หรือ "กู่พันนา" ตั้งอยู่ที่บ้านพันนา ตำบลพันนา อยู่ห่างจากที่ว่าการอำเภอไปทางทิศตะวันออกประมาณ 15 กิโลเมตร และอยู่ห่างจากตัวจังหวัดประมาณ 70 กิโลเมตร ทางถนนสายสกลนคร-อุดรธานี ลักษณะของตัวปราสาทมียอดเดียว ฐานสี่เหลี่ยมผืนผ้า สร้างด้วยศิลาแลง บริเวณใกล้กับตัวปราสาทมีสระน้ำรูปสี่เหลี่ยมจตุรัส ก่อด้วยศิลาแลงเป็นชั้นๆ มีน้ำขังตลอดปี เชื่อว่าสร้างสมัยเดียวกับปราสาทพระธาตุภูเพ็ก ปราสาทบางส่วนยังคงสภาพสมบูรณ์

กู่พันนา เป็นศาสนสถานประจำ สถานพยาบาลเรียกว่า “อโรคยศาล” สร้างขึ้นในราวพุทธศตวรรษที่ 18 สมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 7 แห่งอาณาจักรขอม  ประกอบด้วยปราสาทประธานทรงสี่เหลี่ยมก่อมุข ทางด้านหน้าหรือด้านทิศตะวันออกและวิหารที่ตั้งอยู่ทางด้านทิศตะวันออกเฉียงใต้ ที่มุขด้านหน้าก่อด้วยศิลาแลงและหินทรายล้อมรอบด้วยกำแพงศิลาแลง มีโคปุระหรือประตูซุ้มขนาดใหญ่ทางด้านทิศตะวันออก นอกกำแพงด้านทิศตะวันออกเฉียงใต้มีสระน้ำรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้ากรุด้วย ศิลาแลง 

จากการขุดแต่งในปี 2542 พบโบราณวัตถุที่สำคัญ ได้แก่เศียรพระวัชรธร ชิ้นส่วนพระโพธิสัตว์วัชรปราณีทรงครุฑ พระยมทรงกระบือ พบชิ้นส่วนพระกรพระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร ประติมากรรมเหล่านี้เป็นรูปเคารพ ในพุทธศาสนาลัทธิมหายาน รูปแบบเขมรแบบบายน (ราว พ.ศ. 1720-1780) กรมศิลปากรประกาศ "กู่พันนา" เป็นโบราณสถานของชาติเมื่อ 8  มีนาคม 2478 และประกาศขอบเขต เมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน 2525 พื้นที่ 4 ไร่ 1 งาน 33 ตารางวา[2]

  • พิพิธภัณฑ์พื้นบ้าน

ตั้งอยู่ที่บ้านพันนา  ตำบลพันนา สร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2545 โดยการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย เพื่อเก็บรักษาโบราณวัตถุ ที่กรมศิลปากรขุดค้นได้จากการขุดบูรณะปราสาทขอมบ้านพันนา ได้แก่ ห่วงคอสัมฤทธิ์ ภาพเขียนสี และอื่นๆอีกมากมาย

  • เจดีย์วัดดอนวังเวิน

ตั้งอยู่ที่บ้านดอนวังเวิน ตำบลสว่างแดนดิน เป็นเจดีย์ที่สร้างครอบสถูปเก่าที่สร้างด้วยศิลาแลง สมัยขอม ยุคเดียวกันกับปราสาทขอมบ้านพันนา

  • ดอนปู่ตา

เป็นที่ดอนมีป่าไม้หนาแน่น เชื่อว่าเป็นที่สิงสถิตของดวงวิญญาณปู่ย่าตายายที่ล่วงลับไปแล้วคอยปกปักรักษาคุ้มครองลูกหลานให้มีความสุข ชาวบ้านที่มีเรื่องทุกข์ร้อนจะพากันมาบนบานเพื่อให้ประสบผลสำเร็จ ในแต่ละปีจะมีการจัดงานเพื่อทำพิธีบวงสรวงในช่วงเดือนเมษายน

  • สวนสมเด็จย่า (สวนสาธารณะหนองคู)

สวนสมเด็จย่า หรือ หนองคู เป็นหนองน้ำสาธารณะ ตั้งอยู่ใจกลางเมืองสว่างแดนดิน มีการปรับปรุงให้เป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจ เป็นลานกีฬาชุมชน เป็นสถานที่ใช้ประกอบกิจกรรมในงานวันลอยกระทงประจำปี

  • วัดโพธิ์ศรี
  • วัดใต้

หน่วยกู้ภัย[แก้]

  • มูลนิธิสว่างแดนดินธรรมสถาน (กู้ภัยสว่างแดนดิน)
  • สมาคมพุทธธรรมสว่างสามัคคี (กู้ภัยสามัคคี)

สถานที่ราชการ และหน่วยงานสำคัญ[แก้]

  • ศาลจังหวัดสว่างแดนดิน
  • สำนักงานอัยการจังหวัดสว่างแดนดิน
  • โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชสว่างแดนดิน
  • สำนักงานสาธารณสุขอำเภอสว่างแดนดิน
  • ที่ว่าการอำเภอสว่างแดนดิน
  • สำนักงานเทศบาลตำบลสว่างแดนดิน
  • สำนักงานสรรพากรพื้นที่ สาขาสว่างแดนดิน
  • สำนักงานสรรพสามิตพื้นที่สกลนคร สาขาสว่างแดนดิน
  • สำนักงานที่ดินจังหวัดสกลนคร สาขาสว่างแดนดิน
  • สถานีตำรวจภูธรสว่างแดนดิน
  • สถานีตำรวจภูธรแวง
  • สถานีตำรวจทางหลวง
  • สถานีขนส่งผู้โดยสารสว่างแดนดิน (บ.ข.ส.สว่างแดนดิน)
  • ที่ทำการไปรษณีย์สว่างแดนดิน รหัสไปรษณีย์ 47110
  • ที่ทำการไปรษณีย์ดอนเขือง รหัสไปรษณีย์ 40290 (เฉพาะตำบลแวง ตำบลตาลโกน ตำบลตาลเนิ้ง ตำบลพันนา และตำบลธาตุทอง)
  • สำนักงานสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสกลนคร เขต 2
  • ศูนย์บริการลูกค้า CAT
  • ศูนย์บริการลูกค้า TOT
  • การประปาส่วนภูมิภาค สาขาสว่างแดนดิน
  • สำนักงานการไฟฟ้าส่วนภูมิภาคอำเภอสว่างแดนดิน
  • การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค อำเภอสว่างแดนดิน
  • สำนักงานขนส่งทางบกจังหวัดสกลนคร สาขาสว่างแดนดิน
  • แขวงทางหลวงสกลนครที่ 2 (สว่างแดนดิน)

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]

อ้างอิง[แก้]