อำเภอลอง

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
อำเภอลอง
แผนที่จังหวัดแพร่ เน้นอำเภอลอง
งามพระธาตุล้ำค่า ส้มพุทรารสเลิศ
แหล่งกำเนิดผ้าจก มรดกสวนหิน ถิ่นชาวเมืองลอง
ข้อมูลทั่วไป
อักษรไทย อำเภอลอง
อักษรโรมัน Amphoe Long
จังหวัด แพร่
รหัสทางภูมิศาสตร์ 5403
รหัสไปรษณีย์ 54150
ข้อมูลสถิติ
พื้นที่ 1,447.3 ตร.กม.
ประชากร 55,559 คน (พ.ศ. 2557)
ความหนาแน่น 38.38 คน/ตร.กม.
ที่ว่าการอำเภอ
ที่ตั้ง ที่ว่าการอำเภอลอง เลขที่ 166
หมู่ที่ 6 ตำบลห้วยอ้อ อำเภอลอง จังหวัดแพร่ 54150
พิกัด 18°4′30″N 99°49′54″E / 18.07500°N 99.83167°E / 18.07500; 99.83167
หมายเลขโทรศัพท์ 0 5458 1599
หมายเลขโทรสาร 0 5458 1618

สารานุกรมประเทศไทย ส่วนหนึ่งของสารานุกรมประเทศไทย

อำเภอลอง (คำเมือง: Lanna-Long.png) เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดแพร่

ประวัติ[แก้]

อำเภอลองเป็นเมืองเก่ามาแต่ก่อนพุทธกาล ไม่สามารถว่าชนชั้นใดปกครองจับเอาความได้ว่าเริ่มสมัยชนชาติละว้า (ลัวะ) เข้ามามีอำนาจในดินแดนสุวรรณภูมิ ตามตำนานพระธาตุแหลมลี่กล่าวว่า เมื่อสมัยพระพุทธเจ้ามีพระชนมายุ 65 พรรษาได้เสด็จมาเมื่องนี้พร้อมด้วยพระอรหันต์ และตรัสว่าเมืองนี้ตั้งแต่เดิมชื่อว่า "กุกุฎไก่เอิก" (เมืองไก่ขัน) ต่อมาราวปีพุทธศักราช 1078 พระนางจามเทวีพระราชธิดากษัตริย์ผู้ครองเมืองละโว้ซึ่งเป็นพระมเหสี ของพระยารามัญผู้ครองเมืองอยุธยา (เมืองรามบุรี) ได้เสด็จมาครองเมืองหริภุญชัย (ลำพูน)ได้นำพระบรมสารีริกธาตุเสด็จมาทางชลมารค (ทางน้ำ) แต่แทนที่จะตามลำน้ำปิงขึ้นไปกลับมาทางแยกขึ้นตามลำน้ำยมมาขึ้นบกที่บ้านปากลอง (หมู่ที่ 5 ต.ปากกาง) และเหตุที่หลงทางได้ถกเถียงกันในเรื่องเส้นทางไปเมืองหริภุญชัยจึงขนานนามเมืองนี้ว่า "เมืองเววาภาสิต" และ จากการที่พระนางจามเทวีทรงตรัสว่า "ลองขึ้นไปก่อนเถอะ" คำว่า "ลอง" ที่พระนางจามเทวีทรงตรัสขึ้นมานั้นถูกนำมาเรียกชื่อเมืองใหม่ว่า "เมืองลอง" อีกชื่อหนึ่งอำเภอลองในยุคแรกๆ จึงตั้งอยู่ตำบลปากกางเดี๋ยวนี้ในขณะเดียวกันนี้พระนางจามเทวีได้สร้างพระเจดีย์ขึ้นที่บริเวณ ห้วยอ้อ ซึ่งเป็น วัดศรีดอนคำ ในปัจจุบันต่อมา ในราวประมาณปีพุทธศักราช 1824 พระเจ้าเม็งรายมหาราช ผู้ครองเมืองเชียงรายได้ทำสงคราม รบชนะเมืองต่างๆ ในล้านนาไทยจนถึงเมืองลองและได้เมืองลองป็นเมืองขึ้นทรงเปลี่ยนชื่อเมืองลองใหม่เป็นชื่อ "เมืองเชียงชื่น" (สันนิษฐานว่าเนื่องจากมีแร่เหล็กและแร่ตะกั่ว ซึ่งชาวบ้านในท้องถิ่นเรียกว่า"จีน" มาก) และได้ตั้งพระยาเชิญเมือง เป็นผู้ครองนครขึ้นของเขลางค์นคร (ลำปาง) มีผู้ครองนครสืบต่อมาคือ พระยาหูหิ้นพระยายุธิฐิระมาหมื่นดังนคร พระยาหัวเมืองแก้ว ราวปีพุทธศักราช 2020 สงครามสงบพระยาหัวเมืองแก้วได้พาผู้คนย้ายจากเมืองเชียงชื่นมาตั้งใหม่ที่บ้านนาบ้านก่อน(บริเวณโรงเรียนห้วยอ้อปัจจุบัน) ราวปีพุทธศักราช 2030 ก็ได้ ย้ายเมืองใหม่อีกครั้งหนึ่ง มาตั้งที่เหล่าเวียง (ปัจจุบันคือบริเวณลำห้วยแม่กางบ้านนาจอมขวัญ) ได้เปลี่ยนชื่อเมืองใหม่กลับมาใช้ชื่อ "เมืองลอง" เหมือนเดิมต่อนั้นมามีผู้ครองนคร คือ พระยาช้างแก้ว พระยาฟ้าป้อม พระยาฟ้าใหม่ ราวจนปี พุทธศักราช 2134 พม่าได้ยกทัพมาตีเมืองเชียงใหม่ ลำปาง และเลยมาถึงเมืองลอง พระยาฟ้าป้อมและพระยาฟ้าใหม่ตายในสนามรบ เมืองลองแตกและว่างผู้ครองนครอยู่ระยะหนึ่ง ราวปี พุทธศักราช 2140 ผู้ครองนครลำปางได้ตั้งบุรุษผู้หนึ่งซึ่งอาสาจับช้างลายเสือนำไปถวายเจ้าเมืองลำปาง และตั้งให้เป็นเจ้าเมืองลองให้ชื่อว่า พระยาช้างปาน ครองเมืองลอง ต่อมาราวปี พุทธศักราช 2160 ได้มีเจ้าผู้ครองนครสืบต่อมาคือ พระยาครุธราช พระยาจอมหัวค่ำ พระยาขุนท่า พระยาชัย พระยาคำลิ่มราวปี พุทธศักราช 2318 พระยาคำลิ่มถึงแก่อสัญกรรม ไม่มีผู้ปกครองลำปาง จึงให้พระยาชื่นสมบัติมาครองเมืองโดยมีผู้ครองนครสืบต่อกันมาตลอด เพราะเป็นเมืองหน้าด่านของอาณาจักรล้านนาจนตกเป็นเมืองประเทศราชของอาณาจักรกรุงศรีอยุธยา จนถึงกรุงรัตนโกสินทร์ตลอดจนสืบมา จนกระทั่งปีพ.ศ. 2445 พญาขัณฑสีมาโลหะกิจ เมืองลองคนสุดท้าย ถูกพวกเงี้ยวฟันจนถึงแก่พิราลัยถือเป็นอันสิ้นสุดการปกครองแบบเจ้าเมือง เดิมอำเภอเมืองลองขึ้นกับนครลำปาง จนกระทั่งวันที่ 25 พฤศจิกายน พุทธศักราช 2474 โอนอำเภอลองเข้ามาเป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดแพร่จนถึงปัจจุบัน โดยมี ร.ต.อ.วิชิตชนบทวิบูลย์ (ทัศ สุชาเนนย์) เป็นนายอำเภอคนแรก[1]

ที่ตั้งและอาณาเขต[แก้]

อำเภอลองตั้งอยู่ห่างจากตัวจังหวัดแพร่ไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ไปตามทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1023 เป็นระยะทาง 40 กิโลเมตร มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้

การแบ่งเขตการปกครอง[แก้]

การปกครองส่วนภูมิภาค[แก้]

อำเภอลองแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 9 ตำบล 93 หมู่บ้าน ได้แก่

ที่ ชื่ออำเภอ ตัวเมือง อักษรโรมัน จำนวนตำบล จำนวนหลังคาเรือน จำนวนประชากร[2]
1. ห้วยอ้อ LN-Tambon-Huai O.png Huai O 18 4,283 12,398
2. บ้านปิน LN-Tambon-Ban Pin.png Ban Pin 13 2,599 7,833
3. ต้าผามอก LN-Tambon-Ta Pha Mok.png Ta Pha Mok 8 1,456 4,698
4. เวียงต้า LN-Tambon-Wiang Ta.png Wiang Ta 10 2,172 6,677
5. ปากกาง LN-Tambon-Pak Kang.png Pak Kang 9 1,372 4,258
6. หัวทุ่ง LN-Tambon-Hua Thung.png Hua Thung 9 1,760 5,925
7. ทุ่งแล้ง LN-Tambon-Thung Laeng.png Thung Laeng 12 2,460 7,265
8. บ่อเหล็กลอง LN-Tambon-Bo Lek Long.png Bo Lek Long 9 1,378 4,204
9. แม่ปาน LN-Tambon-Mae Pan.png Mae Pan 5 1,039 3,082

การปกครองส่วนท้องถิ่น[แก้]

ท้องที่อำเภอลองประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 11 แห่ง ได้แก่

  • เทศบาลตำบลบ้านปิน ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลบ้านปิน
  • เทศบาลตำบลห้วยอ้อ ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลห้วยอ้อ
  • เทศบาลตำบลแม่ปาน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่ปานทั้งตำบล
  • เทศบาลตำบลแม่ลานนา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลห้วยอ้อ (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลห้วยอ้อ)
  • เทศบาลตำบลเวียงต้า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเวียงต้าทั้งตำบล
  • เทศบาลตำบลปากกาง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปากกางทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านปิน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านปิน (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลบ้านปิน)
  • องค์การบริหารส่วนตำบลต้าผามอก ครอบคลุมพื้นที่ตำบลต้าผามอกทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลหัวทุ่ง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหัวทุ่งทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลทุ่งแล้ง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลทุ่งแล้งทั้งตำบล
  • องค์การบริหารส่วนตำบลบ่อเหล็กลอง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ่อเหล็กลองทั้งตำบล

การเดินทาง[แก้]

การเดินทางสู่อำเภอลองสามารถทำได้ 2 วิธี คือ

  1. ใช้ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1023 (ต่อเขตเทศบาลเมืองแพร่ควบคุม-วังชิ้น) ตรงจากตัวจังหวัดแพร่ หรือเดินทางด้วยทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 11 (อินทร์บุรี-เชียงใหม่) จากจังหวัดลำปางหรืออุตรดิตถ์ก่อนที่จะเลี้ยวเข้าสู่ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1023 ที่บ้านแม่แขม ตำบลบ่อเหล็กลอง อำเภอลอง
  2. เดินทางโดยรถไฟสายเหนือ ลงที่สถานีบ้านปิน ตำบลบ้านปิน แล้วนั่งรถโดยสารต่อเข้ามายังตัวอำเภอเป็นระยะทางประมาณ 5 กิโลเมตร

แหล่งท่องเที่ยว[แก้]

  • วัดและสถานที่สำคัญ
  1. วัดศรีดอนคำ (พระธาตุห้วยอ้อ) , วัดสะแล่ง ตั้งอยู่ตำบลห้วยอ้อ
  2. พิพิธภัณฑ์โกมลผ้าโบราณ
  3. วัดพระธาตุไฮสร้อย , วัดพระธาตุแหลมลี่ ตั้งอยู่ตำบลปากกาง
  4. วัดพระธาตุปูตั๊บ ตั้งอยู่ตำบลทุ่งแล้ง
  5. พุทธสถานถ้ำจักรพรรดิ ตั้งอยู่ตำบลต้าผามอก


  • แหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ
  1. อุทยานแห่งชาติดอยผากลอง มีที่ตั้งอยู่ที่ตำบลต้าผามอก บนทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1023 ในเขตอุทยานมีแหล่งท่องเที่ยวที่น่าสนใจ คือ สวนหินมหาราช ที่มีหินจำนวนมากมายผุดขึ้นมาจากพื้นดินในบริเวณเดียวกัน , ภูเขาหินปะการัง ,ถ้ำเสรีไทย ,ถ้ำแอร์ ,น้ำตกแม่อิม และเมืองโบราณ
  2. แก่งหลวงและถ้ำเอราวัณ ตั้งอยู่ที่บ้านแก่งหลวง ตำบลแม่ปาน โดยนักท่องเที่ยวสามารถเดินทางโดยรถไฟลงที่สถานีแก่งหลวง หรือเดินทางโดยรถยนต์โดยทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 11 แล้วเลี้ยวเข้าถนนเข้าสู่บ้านแก่งหลวง แม่น้ำยมจะกั้นถ้ำเอราวัณออกจากตัวหมู่บ้าน ซึ่งการเดินทางไปชมถ้ำนั้นจะต้องข้ามแม่น้ำยมไปโดยทางแพหรือทางสะพานคนเดินที่สร้างไว้เพื่อความสะดวกของนักท่องเที่ยว ภายในถ้ำจะมีหินงอกหินย้อย ซึ่งข้างในสุดจะมีหินที่มีลักษณะคล้ายเศียรช้างเอราวัณที่เป็นที่มาของชื่อถ้ำ

บุคคลสำคัญ[แก้]

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]


  1. ส.ภ.ลอง .ความเป็นมาอำเภอลอง
  2. จำนวนประชากรและบ้าน จำแนกเป็นรายอำเภอ และรายตำบล จังหวัดแพร่ ณ เดือนธันวาคม พ.ศ. 2553, สำนักบริหารทะเบียน กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย