อักษรจีนพระนางบูเช็กเทียน

อักษรจีนพระนางบูเช็กเทียน (อังกฤษ: Chinese characters of Empress Wu หรือ the Zetian characters; จีน: 則天文字; พินอิน: Zétiān wénzì) เป็นอักษรจีนที่พระนางบูเช็กเทียน ซึ่งเป็นจักรพรรดินีพระองค์แรกและพระองค์เดียวในประวัติศาสตร์จีน ทรงมีพระราชดำริให้สร้างและปรับปรุงใหม่เพื่อแสดงถึงพระราชอำนาจของพระนาง โดยตัวอักษรเหล่านั้นพระนางมิได้เป็นผู้ประดิษฐ์ออกแบบด้วยพระองค์เอง หากแต่มีข้าราชบริพารคนหนึ่งชื่อ จงฉินเค่อ (จีน: 宗秦客; พินอิน: Zōng qín kè) ซึ่งเป็นบุตรของญาติลูกพี่ลูกน้องของพระนางเป็นผู้ประดิษฐ์ขึ้นในเดือนธันวาคม ค.ศ. 689 จำนวนของตัวอักษรทั้งหมดไม่แน่ชัด ข้อมูลแต่ละแหล่งระบุจำนวนต่างกันเช่น 12, 17, 19, หรือ 30 ตัวอักษรเป็นต้น ตัวอักษรใหม่เหล่านี้ถูกบังคับใช้ในรัชกาลพระนางบูเช็กเทียน แต่ยุติลงเมื่อพระนางสวรรคตใน ค.ศ. 705

ตัวอักษรพระนางบูเช็กเทียนนั้น บางส่วนที่ยังใช้อยู่บ้างนั้นอนุรักษ์ใช้เฉพาะเขียนประวัติศาสตร์สมัยพระนางเท่านั้น และตัวอักษรบางตัวที่มีใช้ในยุคปัจจุบันบ้างในความหมายที่ต่างไป เช่นใช้ในภาษาคอมพิวเตอร์ยุคใหม่ หรือในภาษาเฉพาะเท่านั้น

ลักษณะของตัวอักษรแต่ละตัวเองก็มีรูปแบบที่อาจแตกต่างไปตามการใช้งานหรือในเอกสารชนิดต่าง ๆ กัน เช่นคำว่า จ้าว (จีน: 照; พินอิน: zhào) ซึ่งเป็นพระนามของพระนางบูเช็กเทียนนั้น ถูกแทนด้วยตัวอักษรใหม่ คือ 瞾 หรือ 曌 ทั้งนี้เมื่อศึกษาในพจนานุกรมคังซี (Kangxi Dictionary) จึงพบคำอธิยว่าคำที่ถูกต้องควรเป็นคำที่เขียนด้วยอักษรที่ประกอบด้วย 目 ("ตา") 2 ตัวอักษรมากกว่าอักษรคำว่า 明 ("ส่องสว่าง โชติช่วง") เป็นต้น

ประวัติศาสตร์

ตัวอักษรจีนในสมัยพระนางบูเช็กเทียนมิได้มากจากการคิดประดิษฐ์อักษรใหม่จากเริ่มต้นทั้งหมด แต่มาจากการสร้างโดยประกอบหรือยืมตัวอักษรเดิมต่าง ๆ มารวมเข้าด้วยกัน ดังตัวอย่าง

เมื่อราชวงศ์โจวล่มสลายลงพร้อมการสิ้นพระชมน์ของพระนางบูเช็กเทียน จึงนำตัวอักษรแบบดั้งเดิมกลับมาใช้ใหม่อีกครั้ง และในที่สุดผู้คนก็ลืมวิธีการเขียนแบบใหม่นั้นไป คงเหลือตัวอักษรบางตัวที่ถูกนำมาใช้ในประเทศอื่นบ้าง

เกร็ดเกี่ยวกับรัชกาลจักรพรรดินีบูเช็กเทียนสามารถหาอ่านได้ในหนังสือ "คัมภีร์ถัง" (the Book of the Tang)

ตัวอย่าง

ตัวอักษรเดิม	พินอินและความหมาย	ตัวอักษรใหม่	รูปขยาย	Unicode	คำอธิบายความหมาย
照	zhào (จ้าว) "ส่องสว่าง แวววับ มองเห็นได้อย่างชัดเจน "	曌		U+66CC	พระนามของพระนางบูเช็กเทียน 照 นี้ประกอบด้วย ⿱⿰日月空 หรือ "พระอาทิตย์และพระจันทร์เหนือท้องนภา" พระจันทร์และพระอาทิตย์เป็นสัญลักษณ์แห่งความสมดุลของหยินและหยาง
		瞾		U+77BE	อักษรข้างบนบางครั้งมีลักษณะการเขียนรูปแบบนี้ ตามที่ปรากฏอยู่ในพจนานุกรมคังซี บางส่วนเชื่อว่าอักษรนี้เป็นผลจากข้อห้ามเรื่องการระบุชื่อ
天	tiān (เทียน) "ท้องฟ้า สวรรค์"	𠑺		U+2047A	อักษรนี้อิงจากตัวอักษรที่ใช้เป็นตราประทับของคำว่า 天
		𠀑		U+20011	รูปแบบการเขียนที่เส้นบางเส้นลากต่อกันตามลักษณะการเขียนด้วยลายมือ
地	dì (ตี้) "โลก แผ่นดิน"	埊		U+57CA	ตัวอักษรคำว่า "โลก" นี้ประกอบด้วยตัวอักษรคำว่า ภูเขา น้ำ และดิน
日	rì (รื่อ) "พระอาทิตย์ วัน"	𡆠		U+211A0	กล่าวกันว่าเป็นตัวแทนของเทพสุริยะอีกาสามขาในเทพปกรณัมจีน
月	yuè (เยฺว่) "พระจันทร์ เดือน"	囝		U+56DD	กล่าวกันว่าเป็นตัวแทนรูปกระต่าย หรือคางคกบนดวงจันทร์
		𠥱		U+20971	มีลักษณะเช่นเดียวกับด้านบน
星	xīng (ซิง) "ดวงดาว"	〇		U+3007	ลักษณะวงกลมอันว่างเปล่าแสดงถึงคำว่า 'ดวงดาว' ปัจจุบันใช้ในอักษรจีนสมัยใหม่แทนตัวเลขของจีน ในความหมายว่า "ศูนย์" (零)

ดูเพิ่ม

• เทียนชู
• Claudian letters

แหล่งข้อมูลอื่น

• More detailed information on these characters (archive link)