ข้ามไปเนื้อหา

หน่วยอนุกรมวิธานเดี่ยว

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
อาร์ดวาร์ก คือตัวอย่างของชนิดที่เป็นสมาชิกที่ยังมีอยู่เพียงชนิดเดียวของสกุล วงศ์ และอันดับของมัน

ในทางชีววิทยา หน่วยอนุกรมวิธานเดี่ยว หรือ หน่วยอนุกรมวิธานแบบโมโนไทป์ (อังกฤษ: monotypic taxon) คือกลุ่มจำแนกทางอนุกรมวิธาน (หน่วยอนุกรมวิธาน) ซึ่งมีเพียงหน่วยอนุกรมวิธานย่อยเดียวที่อยู่ในลำดับถัดไปโดยตรงเท่านั้น[1] ชนิดแบบโมโนไทป์ (monotypic species) คือชนิดที่ไม่มีการแบ่งออกเป็นชนิดย่อย หรือระดับย่อยอื่น ๆ ที่เล็กกว่า และสำหรับในกรณีของสกุล บางครั้งอาจใช้ในรูปคำว่า "ยูนิสปีชีส์ (unispecific)" หรือ "โมโนสปีชีส์ (monospecific)" แทน ในระบบการเรียกชื่อสิ่งมีชีวิตทางพฤกษศาสตร์ (botanical nomenclature) สกุลแบบโมโนไทป์ (monotypic genus) คือกรณีเฉพาะที่มีการบรรยายสกุลและชนิดเพียงชนิดเดียวพร้อมกันในคราวเดียวกัน[2]

ผลกระทบต่อการอนุรักษ์

[แก้]

ชนิดในสกุลโมโนไทป์มีแนวโน้มที่จะถูกคุกคามจากการสูญพันธุ์มากกว่าชนิดอื่น ๆ โดยเฉลี่ย โดยจากการศึกษาพบว่า รูปแบบนี้เด่นชัดเป็นพิเศษในสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกซึ่งราวร้อยละ 6.56 ของสกุลโมโนไทป์นั้นใกล้สูญพันธุ์ขั้นวิกฤต เมื่อเทียบกับนกและสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ซึ่งราวร้อยละ 4.54 และ 4.02 ของสกุลโมโนไทป์นั้นใกล้สูญพันธุ์ขั้นวิกฤต ตามลำดับ[3]

การศึกษาพบว่าการสูญพันธุ์ของสกุลโมโนไทป์มีความเกี่ยวข้องกับชนิดบนเกาะโดยเฉพาะ โดยจากสกุลโมโนไทป์ที่สูญพันธุ์ไปแล้ว 25 สกุลที่ศึกษา มี 22 สกุลที่ปรากฏบนเกาะ ซึ่งสัตว์ที่บินไม่ได้จะมีความเสี่ยงต่อการถูกมนุษย์โจมตีเป็นพิเศษ[3]

ตัวอย่าง

[แก้]

เช่นเดียวกับรูปคำว่าโมโนไทป์ ที่ใช้เพื่ออธิบายหน่วยอนุกรมวิธานที่มีหน่วยย่อยเพียงหนึ่งหน่วย คำนี้ยังสามารถใช้เรียกหน่วยอนุกรมวิธานที่อยู่ภายในกลุ่มหน่วยอนุกรมวิธานที่สูงกว่าได้ว่าเป็น โมโนไทป์ ภายในกลุ่มนั้น เช่น สกุลที่เป็นโมโนไทป์ภายในวงศ์ โดยตัวอย่างของกลุ่มแบบโมโนไทป์ ได้แก่

พืช

[แก้]
  • ในอันดับ Amborellales มีเพียงวงศ์เดียวคือ Amborellaceae และในวงศ์นี้มีเพียงสกุลเดียวคือ Amborella ซึ่งในสกุลนี้ก็มีเพียงชนิดเดียวคือ Amborella trichopoda
  • พืชดอกชนิด Breonadia salicina เป็นชนิดเดียวในสกุลโมโนไทป์ Breonadia
  • วงศ์ Cephalotaceae มีเพียงสกุลเดียวคือ Cephalotus และในสกุลนี้มีเพียงชนิดเดียวคือ Cephalotus follicularis หรือที่รู้จักในชื่อกระเป๋าจิงโจ้
  • หมวด Ginkgophyta เป็นแบบโมโนไทป์เช่นกัน โดยมีเพียงชั้นเดียวคือ Ginkgoopsida ซึ่งชั้นนั้นก็เป็นแบบโมโนไทป์เช่นกัน โดยมีอันดับเดียวคือ Ginkgoales[4]

สัตว์

[แก้]
  • อาร์ดวาร์ก เป็นสมาชิกที่ยังมีชีวิตอยู่เพียงชนิดเดียวในสกุล Orycteropus วงศ์ Orycteropodidae และอันดับ Tubulidentata[5]
  • ผีเสื้อมาโดรน (madrone butterfly) เป็นชนิดเดียวในสกุลแบบโมโนไทป์ Eucheira อย่างไรก็ตาม ผีเสื้อนี้มีสองชนิดย่อย ได้แก่ E. socialis socialis และ E. socialis westwoodi ซึ่งหมายความว่าชนิด E. socialis ไม่ถือว่าเป็นแบบโมโนไทป์[6]
  • Erithacus rubecula หรือนกโรบินยุโรป เป็นสมาชิกที่ยังมีชีวิตอยู่เพียงชนิดเดียวในสกุล[7]
  • Delphinapterus leucas หรือวาฬเบลูกา เป็นสมาชิกเพียงชนิดเดียวในสกุลที่จัดอยู่ และไม่มีชนิดย่อย[8]
  • Dugong dugon หรือพะยูน เป็นชนิดเดียวในสกุลแบบโมโนไทป์ Dugong[9]
  • Homo sapiens (มนุษย์) ถือเป็นชนิดแบบโมโนไทป์ เนื่องจากมีความหลากหลายทางพันธุกรรมต่ำเกินกว่าจะมีชนิดย่อยที่ยังมีชีวิตอยู่ได้[10]
  • วาฬนาร์วาล เป็นสัตว์จำพวกวาฬขนาดกลางที่เป็นสมาชิกเพียงชนิดเดียวในสกุลแบบโมโนไทป์ Monodonis[11]
  • Dulus dominicus (palmchat) เป็นสมาชิกเพียงชนิดเดียวของสกุล Dulus และเป็นเพียงสมาชิกเดียวของวงศ์ Dulidae[12]
  • ตุ่นปากเป็ด เป็นสมาชิกเพียงชนิดเดียวในสกุลแบบโมโนไทป์ Ornithorhynchus
  • ปลาซาลาแมนเดอร์ (Lepidogalaxias salamandroides) เป็นสมาชิกเพียงชนิดเดียวของอันดับ Lepidogalaxiiformes ซึ่งเป็นกลุ่มพี่น้องกับปลากลุ่ม Euteleostei ที่เหลือทั้งหมด[13]
  • Ozichthys albimaculosus (cream-spotted cardinalfish) ซึ่งพบในเขตร้อนของออสเตรเลียและนิวกินีตอนใต้ เป็นชนิดต้นแบบของสกุลแบบโมโนไทป์ Ozichthys[14]
  • นก bearded reedling เป็นชนิดเดียวในสกุลแบบโมโนไทป์ Panurus ซึ่งเป็นสกุลเดียวในวงศ์แบบโมโนไทป์ Panuridae[15]
  • Caninae เป็นวงศ์ย่อยเดียวที่ยังมีชีวิตอยู่ในวงศ์ของสุนัข Canidae

อื่น ๆ

[แก้]
  • Picomonas judraskeda เป็นเพียงชนิดเดียวในไฟลัม Picozoa[16]

เชิงอรรถและอ้างอิง

[แก้]
  1. ↑ Mayr E, Ashlock PD. (1991). Principles of Systematic Zoology (2nd ed.). McGraw-Hill. ISBN 0-07-041144-1
  2. ↑ McNeill, J.; Barrie, F.R.; Buck, W.R.; Demoulin, V.; Greuter, W.; Hawksworth, D.L.; Herendeen, P.S.; Knapp, S.; Marhold, K.; Prado, J.; Reine, W.F.P.h.V.; Smith, G.F.; Wiersema, J.H.; Turland, N.J. (2012). "Article 38". International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (Melbourne Code) adopted by the Eighteenth International Botanical Congress Melbourne, Australia, July 2011. Vol. Regnum Vegetabile 154. A.R.G. Gantner Verlag KG. ISBN 978-3-87429-425-6.
  3. 1 2 Vargas, Pablo (2023). "Exploring 'endangered living fossils' (ELFs) among monotypic genera of plants and animals of the world". Frontiers in Ecology and Evolution. 11: e1100503. doi:10.3389/fevo.2023.1100503. hdl:10261/353582.
  4. ↑ Wu, Chung-Shien; Chaw, Shu-Miaw; Huang, Ya-Yi (2013). "Chloroplast Phylogenomics Indicates that Ginkgo biloba Is Sister to Cycads". Genome Biology and Evolution. 5 (1): 243–254. doi:10.1093/gbe/evt001. PMC 3595029. PMID 23315384.
  5. ↑ Schlitter, D. A. (2005). "Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed.)". Johns Hopkins University Press: 86. ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.
  6. ↑ Kevan, P. G.; Bye, R. A. (1991). "The natural history, sociobiology, and ethnobiology of Eucheira socialis Westwood (Lepidoptera: Pieridae), a unique and little-known butterfly from Mexico". Entomologist. 110: 146–165.
  7. ↑ "Glossary American Museum of Natural History".
  8. ↑ Designatable Units for Beluga Whales (Delphinapterus leucas) in Canada (PDF) (Report). Committee on the Status of Endangered Wildlife in Canada. 2016.
  9. ↑ Jefferson, Thomas A.; Webber, Marc A.; Pitman, Robert L. (2015). "Taxonomic Groupings Above the Species Level". Marine Mammals of the World. pp. 17–23. doi:10.1016/B978-0-12-409542-7.50003-2. ISBN 978-0-12-409542-7.
  10. ↑ Premo, L. S.; Hublin, J.-J. (6 January 2009). "Culture, population structure, and low genetic diversity in Pleistocene hominins". Proceedings of the National Academy of Sciences. 106 (1): 33–37. Bibcode:2009PNAS..106...33P. doi:10.1073/pnas.0809194105. PMC 2629215. PMID 19104042.
  11. ↑ COSEWIC assessment and update status report on the narwhal Monodon monoceros in Canada (PDF) (Report). Committee on the Status of Endangered Wildlife in Canada. 2004.
  12. ↑ BirdLife International (2016). "Dulus dominicus". IUCN Red List of Threatened Species. 2016: e.T22708129A94150155. doi:10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22708129A94150155.en. สืบค้นเมื่อ 12 November 2021.
  13. ↑ A phylogenomic approach to reconstruct interrelationships of main clupeocephalan lineages with a critical discussion of morphological apomorphies
  14. ↑ Fraser, Thomas H. (14 August 2014). "A new genus of cardinalfish from tropical Australia and southern New Guinea (Percomorpha: Apogonidae)". Zootaxa. 3852 (2): 283–293. doi:10.11646/zootaxa.3852.2.7. PMID 25284398.
  15. ↑ "ITIS - Report: Panurus biarmicus".
  16. ↑ Seenivasan R, Sausen N, Medlin LK, Melkonian M (2013). Waller RF (บ.ก.). "Picomonas judraskeda gen. et sp. nov.: the first identified member of the Picozoa phylum nov., a widespread group of picoeukaryotes, formerly known as 'picobiliphytes'". PLOS ONE. 8 (3): e59565. Bibcode:2013PLoSO...859565S. doi:10.1371/journal.pone.0059565. PMC 3608682. PMID 23555709.

แหล่งข้อมูลอื่น

[แก้]
  • นิยามแบบพจนานุกรมของ monotypic ที่วิกิพจนานุกรม
เข้าถึงจาก "https://th.wikipedia.org/w/index.php?title=หน่วยอนุกรมวิธานเดี่ยว&oldid=12291185"