สารานุกรม หรือปทานุกรมเชิงเหตุผลว่าด้วยวิทยาศาสตร์ ศิลปศาสตร์ และงานช่าง

สารานุกรม หรือปทานุกรมเชิงเหตุผลว่าด้วยวิทยาศาสตร์ ศิลปศาสตร์ และงานช่าง

หน้าแรกของ "สารานุกรมฯ" (Encyclopédie)
ผู้ประพันธ์	จำนวนมาก, ปรับปรุงและรวบรวมโดยดีเดอโรและดาล็องแบร์
ประเทศ	ประเทศฝรั่งเศส
ภาษา	ภาษาฝรั่งเศส
หัวเรื่อง	ทั่วไป
ประเภท	สารานุกรมเพื่อการอ้างอิง
ผู้พิมพ์	André Le Breton, Michel-Antoine David, Laurent Durand และ Antoine-Claude Briasson
วันที่พิมพ์	ค.ศ. 1751–72

สารานุกรม หรือปทานุกรมเชิงเหตุผลว่าด้วยวิทยาศาสตร์ ศิลปศาสตร์ และงานช่าง (ฝรั่งเศส: Encyclopédie, ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers) หรือมักเรียกโดยย่อว่า "สารานุกรมฯ" (ฝรั่งเศส: Encyclopédie; "อองซีโกฺลเปดี") เป็นชื่อของสารานุกรมสามัญ ซึ่งเผยแพร่ในประเทศฝรั่งเศส ระหว่าง ค.ศ. 1751–1772 และต่อมาได้มีการเพิ่มเติมเนื้อหา ปรับปรุง และแปลเพิ่มขึ้นอีกหลายครั้ง จัดทำขึ้นโดยมีบรรณาธิการหลักสองคน ได้แก่ เดอนี ดีเดอโร และฌ็อง เลอ รง ดาล็องแบร์ โดยรวบรวมองค์ความรู้จากหลากหลายสาขา ทั้งวิทยาศาสตร์ ปรัชญา ศิลปศาสตร์ และงานช่างเข้าไว้ในระบบเดียวกัน

สารานุกรมมีเนื้อหามหาศาลถึง 28 เล่ม แบ่งเป็นเล่มข้อความ 17 เล่ม และเล่มภาพประกอบ 11 เล่ม เนื้อหาประกอบด้วยบทความประมาณ 72,000 บทความ พร้อมภาพแกะสลักและแผ่นภาพประกอบมากกว่า 2,500 แผ่น ครอบคลุมตั้งแต่วิทยาศาสตร์ คณิตศาสตร์ ปรัชญา ศาสนา การเมือง ภาษา ศิลปศาสตร์ ไปจนถึงรายละเอียดของเครื่องมือ เครื่องจักร และกระบวนการทำงานของช่างฝีมือ สารานุกรมฉบับนี้ถูกจัดทำบนแนวคิดซึ่งมองว่าองค์ความรู้ควรได้รับการจัดระเบียบ ตรวจสอบด้วยเหตุผล และเผยแพร่สู่สาธารณะ แทนที่จะจำกัดอยู่ในหมู่นักบวช ราชสำนัก หรือผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้าน นอกจากนี้ การให้พื้นที่อย่างกว้างขวางแก่งานช่างและความรู้เชิงปฏิบัติยังสะท้อนการยกสถานะของแรงงานฝีมือให้เป็นส่วนหนึ่งขององค์ความรู้ของมนุษย์ บทความจำนวนมากในสารานุกรมนี้ยังมีเนื้อหาวิพากษ์ศาสนจักร สมบูรณาญาสิทธิราชย์ และความเชื่อดั้งเดิม พร้อมสนับสนุนเหตุผล เสรีภาพทางความคิด และความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์

ชื่อเต็มของสารานุกรมนี้ คือ "สารานุกรม หรือปทานุกรมเชิงเหตุผลว่าด้วยวิทยาศาสตร์ ศิลปศาสตร์ และงานช่าง โดยสมาคมชาวอักษรศาสตร์ จัดระเบียบโดยนายดีเดอโร จากสถาบันวิทยาศาสตร์และวิจิตรศิลป์แห่งปรัสเซีย และในส่วนคณิตศาสตร์ โดยนายดาล็องแบร์ จากราชบัณฑิตยสภาวิทยาศาสตร์แห่งปารีส จากราชบัณฑิตยสภาวิทยาศาสตร์แห่งปรัสเซีย และราชสมาคมแห่งลอนดอน" (ฝรั่งเศส: Encyclopédie, ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers, par une société de gens de lettres, mis en ordre par M. Diderot de l'Académie des Sciences et Belles-Lettres de Prusse, et quant à la partie mathématique, par M. d'Alembert de l'Académie royale des Sciences de Paris, de celle de Prusse et de la Société royale de Londres)

แหล่งข้อมูลอื่น

• สารานุกรมฯ ฉบับออนไลน์ (ต้นฉบับภาษาฝรั่งเศส)
• On-line version with an English interface and the dates of publication เก็บถาวร 2019-08-08 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
• Encyclopédie collaborative translation project, currently contains a rather small but growing collection of articles translated into English (1,217 articles as of January 17, 2011).
• The Encyclopedie, discussion on the BBC Radio 4 programme In Our Time, broadcast on October 26, 2006. With Judith Hawley, Senior Lecturer in English at Royal Holloway, University of London, Caroline Warman, Fellow and Tutor in French at Jesus College, Oxford, David Wootton, Anniversary Professor of History at the University of York, and presented by Melvyn Bragg.
• สารานุกรมหรือพจนานุกรมอันเป็นระบบ ว่าด้วยวิทยาศาสตร์ ศิลปกรรม และหัตถกรรม ที่วิกิซอร์ซภาษาฝรั่งเศส