สวรรค์กับนรก (ภาพยนตร์ พ.ศ. 2506)

สวรรค์กับนรก
กำกับ	อากิระ คูโรซาวะ
บทภาพยนตร์	ฮิเดโอะ โอกูนิ รีวโซ คิคูชิมะ เอจิโร ฮิไซตะ อากิระ คูโรซาวะ
สร้างจาก	King's Ransom โดย อีแวน ฮันเตอร์
อำนวยการสร้าง	รีวโซ คิคูชิมะ โทโมยูกิ ทานากะ
นักแสดงนำ	โทชิโร มิฟูเนะ ทัตสึยะ นาคาได เคียวโกะ คากาวะ ทัตสึยะ มิฮาชิ
ตัดต่อ	อากิระ คูโรซาวะ
ดนตรีประกอบ	มาซารุ ซาโตะ
บริษัทผู้สร้าง	คูโรซาวะฟิมส์ โตโฮ
ผู้จัดจำหน่าย	โตโฮ
วันฉาย	1 มีนาคม ค.ศ. 1963 (1963-03-01) (ญี่ปุ่น)
ความยาว	143 นาที
ประเทศ	ญี่ปุ่น
ภาษา	ญี่ปุ่น
ทุนสร้าง	230 ล้านเยน
ทำเงิน	460.2 ล้านเยน

สวรรค์กับนรก (ญี่ปุ่น: 天国と地獄) เป็นภาพยนตร์สืบสวนสอบสวนของญี่ปุ่นใน ค.ศ. 1963 กำกับโดย อากิระ คูโรซาวะ และเขียนบทโดยคูโรซาวะ, ฮิเดโอะ โอกูนิ, เอจิโร ฮิไซตะ และรีวโซ คิคูชิมะ โดยดัดแปลงมาจากนวนิยายเรื่อง King's Ransom ค.ศ. 1959 ของอีแวน ฮันเตอร์ นำแสดงโดย โทชิโร มิฟูเนะ, ทัตสึยะ นาคาได, เคียวโกะ คากาวะ และทัตสึยะ มิฮาชิ ภาพยนตร์เล่าเรื่องราวของนักธุรกิจชาวญี่ปุ่นชื่อ คิงโกะ กนโด (แสดงโดยมิฟูเนะ) ที่พยายามควบคุมบริษัทรองเท้าขนาดใหญ่ที่เขาดำรงตำแหน่งกรรมการอยู่ เขาวางแผนซื้อกิจการบริษัทโดยใช้เงินเก็บทั้งชีวิต แต่แล้วคนร้ายก็ลักพาตัวลูกชายของคนขับรถของเขาไปโดยเข้าใจผิด และเรียกค่าไถ่เป็นเงิน 30 ล้านเยน ภาพยนตร์เรื่องนี้ได้รับการยกย่องว่ามีอิทธิพลต่อภาพยนตร์แนวสืบสวนสอบสวน และมีการสร้างใหม่หลายครั้งในระดับนานาชาติ

ภาพยนตร์เรื่องนี้สร้างโดยโตโฮ ซึ่งซื้อลิขสิทธิ์นวนิยายของฮันเตอร์ในปี ค.ศ. 1961 เป็นเงิน 5,000 ดอลลาร์สหรัฐ การถ่ายทำเริ่มขึ้นเมื่อวันที่ 2 กันยายน ค.ศ. 1962 ด้วยทุนสร้าง 230 ล้านเยน ถ่ายทำทั้งในสถานที่จริงที่โยโกฮามะและในโตโฮสตูดิโอส์ ฉากการส่งมอบเงินค่าไถ่สามารถถ่ายทำได้เพียงครั้งเดียวเท่านั้น การถ่ายทำฉากดังกล่าวต้องใช้ช่างภาพหลายคนพร้อมกัน ส่งผลให้กองถ่ายภาพยนตร์เรื่องอื่น ๆ ต้องหยุดการทำงานในวันนั้น การถ่ายทำเสร็จสิ้นเมื่อวันที่ 30 มกราคม ค.ศ. 1963 คูโรซาวะร่วมงานกับมาซารุ ซาโตะในการประพันธ์ดนตรีประกอบ ซึ่งเป็นความร่วมมือกันครั้งที่แปดของทั้งสอง ดนตรีประกอบภาพยนตร์ได้รับอิทธิพลหลากหลายแนว ได้แก่ แมมโบ ดนตรีคลาสสิก และดนตรีร่วมสมัย ขั้นตอนหลังการถ่ายทำใช้เวลาน้อยกว่าหนึ่งเดือน และหลังการฉายรอบทดลองในช่วงกลางเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1963 ภาพยนตร์ก็ได้รับการจัดจำหน่ายในวงกว้าง

สวรรค์กับนรก ออกฉายในประเทศญี่ปุ่นเมื่อวันที่ 1 มีนาคม ค.ศ. 1963 และกลายเป็นภาพยนตร์ที่ทำรายได้สูงสุดในบ็อกซ์ออฟฟิศญี่ปุ่นประจำปีนั้น ภาพยนตร์ได้รับคำวิจารณ์ในเชิงบวกโดยทั่วไป ทั้งในประเทศและต่างประเทศ ในเดือนกันยายน ค.ศ. 1963 ภาพยนตร์ได้รับคัดเลือกเข้าสายการประกวดอย่างเป็นทางการในเทศกาลภาพยนตร์นานาชาติเวนิส การออกฉายในสหรัฐอเมริกาแบบจำกัดโรงช่วงปลายเดือนพฤศจิกายนปีเดียวกัน เกิดขึ้นในช่วงเวลาใกล้เคียงกับการลอบสังหารประธานาธิบดีจอห์น เอฟ. เคนเนดี ซึ่งส่งผลให้รายได้ช่วงแรกซบเซา ภาพยนตร์ได้รับการเสนอชื่อเข้าชิงรางวัลลูกโลกทองคำ สาขาภาพยนตร์ภาษาต่างประเทศยอดเยี่ยมประจำปี ค.ศ. 1964 กระแสการประเมินเชิงวิจารณ์ต่อภาพยนตร์ยังคงอยู่ในระดับสูง โดยบทวิเคราะห์จำนวนมากมุ่งเน้นไปที่แนวคิดมนุษยนิยมของคูโรซาวะในการนำเสนอประเด็นความเหลื่อมล้ำทางชนชั้นที่เพิ่มขึ้น การเติบโตของวัฒนธรรมบริโภคนิยมระดับนานาชาติ ตลอดจนการใช้โครงสร้างเรื่องเพื่อสำรวจคำถามด้านศีลธรรมและความแบ่งแยกทางสังคม