สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ามั่ง กรมพระยาเดชาดิศร

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ามั่ง กรมพระยาเดชาดิศร
กรมพระยาเดชาดิศร.jpg

พระนาม สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเดชาดิศร
พระอิสริยยศ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ
ฐานันดรศักดิ์ พระองค์เจ้าชั้นเอก
ราชวงศ์ ราชวงศ์จักรี
ข้อมูลส่วนพระองค์
ประสูติ 11 พฤษภาคม พ.ศ. 2336
สิ้นพระชนม์ 4 กันยายน พ.ศ. 2402
พระบิดา พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
พระมารดา เจ้าจอมมารดานิ่ม

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ามั่ง กรมพระยาเดชาดิศร พระนามเดิมว่า พระองค์เจ้าชายมั่ง พระโอรสใน พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ประสูติแต่ เจ้าจอมมารดานิ่มซึ่งเป็นธิดาของเจ้าพระยาพระคลัง (หน) ประสูติเมื่อวันเสาร์ ขึ้น 2 ค่ำ เดือน 7 ปีฉลู ตรงกับวันที่ 11 พฤษภาคม พ.ศ. 2336 เวลา 5 ทุ่มเศษ [1]

พระประวัติ[แก้]

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอฯ กรมพระยาเดชาดิศร ประสูติเมื่อวันเสาร์ ขึ้น 2 ค่ำ เดือน 7 ปีฉลู ตรงกับวันที่ 11 พฤษภาคม พ.ศ. 2336 เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 15 ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย กับเจ้าจอมมารดานิ่ม

ในรัชกาลที่ 2 ทรงสถาปนาเป็นพระเจ้าลูกเธอ กรมหมื่นเดชอดิศร ในรัชกาลที่ 3 เมื่อเดือน 6 แรม 11 ค่ำ ปีมะโรง จัตวาศก จ.ศ. 1194 ตรงกับวันศุกร์ที่ 25 พฤษภาคม พ.ศ. 2375 เลื่อนเป็นพระเจ้าน้องยาเธอ กรมขุนเดชอดิศร ในรัชกาลที่ 4 เมื่อวันจันทร์ เดือน 9 แรม 13 ค่ำ ปีกุน ตรีศก จ.ศ. 1213 ตรงกับวันที่ 25 สิงหาคม พ.ศ. 2394 เลื่อนเป็น กรมสมเด็จพระเดชาดิศร เทพยนิกรปิยานุรักษ์ บวรศักดิพิเศษ บรมเชษฐวราธิวงศ์ พงศานุพงศ์ปดิษฐา สุนทรปรีชานุภาพ ศุภกาพยปฏิภาณ สุตไพศาลอรรถ ธรรมสาตร ธรรมิกนาถบพิตร เจ้ากรมเป็นพระยา มีคำประกาศเฉลิมพระยศ แสดงพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ไว้ดังนี้

"พระเจ้าพี่ยาเธอ กรมขุนเดชอดิศร เป็นพระบรมวงศ์ผู้ใหญ่ยิ่ง ควรจะเป็นที่คำนับแก่พระบรมวงศานุวงค์ทั้งปวง ให้เลื่อนพระนามตามจารึกไว้ในพระสุพรรณบัฏ (ว่า) กรมสมเด็จพระเดชาดิศร เทพยนิกรปิยานุรักษ บวรศักดิพิเศษ บรมเชษฐวราธิวงศ์ พงศานุพงศ์ประดิษฐา สุนทรปรีชานุภาพ ศุภกาพยปฏิภาณ สุตไพศาลอรรถธรรมศาสตร ธรรมิกนาถบพิตร นาคนาม จงเจริญพระชนมายุสม วรรณ สุข พล สิริสวัสดิ์"

พระองค์ทรงกำกับกรมอาลักษณ์ (กรมที่เกี่ยวกับการหนังสือ) ตั้งแต่ในรัชกาลที่ 2 จนตลอดพระชนมายุ ต่อมา สมัยรัชกาลที่ 3 โปรดเกล้าให้พระเจ้าน้องยาเธอ กรมขุนเดชอดิศร รวบรวมโคลงโลกนิติ ซึ่งปราชญ์อินเดียแต่งไว้แต่โบราณ มาชำระแก้ไขใหม่เพื่อจารึกลงในแผ่นดินไว้ ณ วัดพระเชตุพน นับเป็นงานชิ้นเอกของท่าน นอกจากนี้ยังทรงนิพนธ์โคลงนิราศเสด็จไปทัพเมืองเวียงจันทน์ และคำฉันท์กล่อมพระโอรส ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 4 พระองค์ได้กำกับกรมนา

พระองค์สิ้นพระชนม์ลงในสมัยรัชกาลที่ 4 เมื่อวันจันทร์ ขึ้น 8 ค่ำ เดือน 10 ปีมะแม ตรงกับวันที่ 4 กันยายน พ.ศ. 2402 พระชนมายุ 67 ปี พระราชทานเพลิง ณ พระเมรุ ท้องสนามหลวง วันที่ 9 เมษายน พ.ศ. 2403 ทรงเป็นต้นราชสกุล เดชาติวงศ์

พระโอรส-ธิดา[แก้]

  1. พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้านฤมลมณีรัตน์
  2. หม่อมเจ้าพันแสง เดชาติวงศ์
  3. หม่อมเจ้าสำลี เดชาติวงศ์ (พ.ศ. 2368 - 18 มกราคม พ.ศ. 2431)
  4. หม่อมเจ้าสวัสดิ์ เดชาติวงศ์ (พ.ศ. 2370 - 1 เมษายน พ.ศ. 2434)
  5. หม่อมเจ้าวิไลย เดชาติวงศ์ (พ.ศ. 2370 - 26 ตุลาคม พ.ศ. 2431)
  6. หม่อมเจ้าจิต เดชาติวงศ์
  7. หม่อมเจ้าวงกต เดชาติวงศ์
  8. หม่อมเจ้าอัน เดชาติวงศ์

พระนิพนธ์[แก้]

  • โคลงโลกนิติ
  • โคลงภาพต่างภาษา
  • โคลงนิราศเสด็จไปทัพเวียงจันทน์
  • ฉันท์ต่าง ๆ ในประชุมดุษฏีสังเวย

พระอิสริยยศ[แก้]

พงศาวลี[แก้]

อ้างอิง[แก้]

  • ศุภวัฒย์ เกษมศรี, พลตรี หม่อมราชวงศ์, และรัชนี ทรัพย์วิจิตร. พระอนุวงศ์ชั้นหม่อมเจ้าในพระราชวงศ์จักรี. กรุงเทพ : สำนักพิมพ์บรรณกิจ, พิมพ์ครั้งที่ 3 พ.ศ. 2549. 360 หน้า. หน้า หน้าที่. ISBN 974-221-818-8
  • หนังสือ53 พระมหากษัตริย์ไทย ธ ทรงครองใจไทยทั้งชาติ
  • แม่เล่าให้ฟัง พระราชประวัติสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ,พระนิพนธ์ในสมเด็จพระพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์
  1. ธำรงศักดิ์ อายุวัฒนะ. ราชสกุลจักรีวงศ์ และราชสกุลสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช. กรุงเทพ : สำนักพิมพ์บรรณกิจ, พิมพ์ครั้งที่ 3 พ.ศ. 2544. 490 หน้า. หน้า หน้าที่. ISBN 974-222-648-2