รถไฟฟ้ามหานคร

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
"MRT" เปลี่ยนทางมาที่นี่ สำหรับความหมายอื่น ดูที่ MRT (แก้ความกำกวม)
รถไฟฟ้ามหานคร
ข้อมูลทั่วไป
ที่ตั้งกรุงเทพมหานครและปริมณฑล
ประเภทรถไฟลอยฟ้าและรถไฟใต้ดิน
จำนวนสายเปิดให้บริการ 2
กำลังก่อสร้าง 4
โครงการ 1
จำนวนสถานี46
ผู้โดยสารต่อวัน287,000[1]
การให้บริการ
เริ่มดำเนินงาน3 กรกฎาคม พ.ศ. 2547
เจ้าของการรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย
จำนวนขบวนซีเมนส์ โมดูลาร์เมโทร (EMU-IBL)
จำนวน 57 ตู้ : ขบวนละ 3 ตู้
ซีเมนส์ โบซันคาย่า (EMU-BLE)
จำนวน 105 ตู้ : ขบวนละ 3 ตู้
เจเทรค ซัสติน่า (S24-EMU)
จำนวน 63 ตู้ : ขบวนละ 3 ตู้
ข้อมูลทางเทคนิค
ระยะทาง60.7 กิโลเมตร (37.7 ไมล์)
รางกว้าง1,435 มม. (4 ฟุต 8 12 นิ้ว) สแตนดาร์ดเกจ
การจ่ายไฟฟ้ารางที่สาม
ความเร็วสูงสุด80 กม./ชม. (50 ไมล์/ชม.)

รถไฟฟ้ามหานคร (อังกฤษ: Metropolitan Rapid Transit, MRT) เป็นระบบรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนในกรุงเทพมหานครและปริมณฑล ที่ดำเนินการโดยการรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย (รฟม.) เป็นส่วนหนึ่งของโครงข่ายระบบขนส่งมวลชนทางราง ในกรุงเทพมหานครและปริมณฑลนอกเหนือไปจากระบบรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนอื่น ได้แก่ ระบบขนส่งมวลชนกรุงเทพมหานคร (รถไฟฟ้าบีทีเอส) ของกรุงเทพมหานคร (กทม.) และโครงการระบบรถไฟชานเมือง (สายสีแดง) ของการรถไฟแห่งประเทศไทย (รฟท.) ในปี พ.ศ. 2562 รถไฟฟ้ามหานครได้นำรถแบบใหม่มาให้บริการ ซึ่งเป็นขบวนรถไฟฟ้าที่ประกอบและติดตั้งระบบที่โรงงานในกรุงเวียนนา ประเทศออสเตรีย [2][3] โดยแสดงสถานะขบวนรถ (Dynamic Route Map) แบบ จอภาพผลึกเหลว (LCD-DRM) เป็นภาษาไทยและภาษาอังกฤษ

รถไฟฟ้ามหานครที่เปิดให้บริการแล้วในปัจจุบันได้แก่ รถไฟฟ้ามหานคร สายเฉลิมรัชมงคล และสายฉลองรัชธรรม

โครงการรถไฟฟ้ามหานครที่ดำเนินงานในปัจจุบัน[แก้]

เส้นทาง เปิดให้บริการ สถานีปลายทาง ระยะทาง (กิโลเมตร) จำนวนสถานี
 สายเฉลิมรัชมงคล 
(รถไฟรางหนัก)
2547 สถานีเตาปูน
(บางซื่อ)
สถานีหลักสอง
(บางแค)
37.1 กิโลเมตร (23.1 ไมล์) 30
 สายฉลองรัชธรรม 
(รถไฟรางหนัก)
2559 สถานีคลองบางไผ่
(อ.บางบัวทอง)
สถานีเตาปูน
(บางซื่อ)
23.6 กิโลเมตร (14.7 ไมล์) 16
รวม 60.7 กิโลเมตร (37.7 ไมล์) 46
หมายเหตุ
  • นับสถานีเชื่อมต่อ (เตาปูน/ท่าพระ) เป็นสถานีเดียว

รถไฟฟ้ามหานคร สายเฉลิมรัชมงคล[แก้]

โครงการรถไฟฟ้ามหานคร สายเฉลิมรัชมงคล เป็นโครงการรถไฟฟ้าวงแหวนที่มีเส้นทางทั้งบนดิน และใต้ดิน ระยะทางรวมทั้งโครงการอยู่ที่ 55 กิโลเมตร มีจุดเริ่มต้นของโครงการที่สถานีพุทธมณฑลสาย 4 ซึ่งเป็นสถานียกระดับในพื้นที่ จ.สมุทรสาคร จากนั้นเข้าสู่เขตกรุงเทพมหานคร ฝั่งธนบุรี และมาเชื่อมต่อกับรถไฟฟ้าบีทีเอส สายสีลม ที่สถานีบางหว้า ก่อนจะมาเจอกับสถานีท่าพระ ซึ่งเป็นสถานีใหญ่รวมเส้นทางของสายเฉลิมรัชมงคลเข้าด้วยกัน หลังจากผ่านสถานีท่าพระ เส้นทางจะเปลี่ยนเป็นเส้นทางใต้ดินที่สถานีอิสรภาพ ก่อนจะวิ่งลอดใต้แม่น้ำเจ้าพระยาที่ความลึกกว่า 25 เมตร เพื่อเข้าสู่ฝั่งพระนคร รวมเส้นทางกับรถไฟฟ้ามหานคร สายฉลองรัชธรรมส่วนต่อขยายเตาปูน-ราษฎร์บูรณะ ที่สถานีสามยอด และเข้าสู่สถานีหัวลำโพงซึ่งเป็นสถานีเชื่อมต่อกับโครงการรถไฟฟ้าชานเมืองสายสีแดงอ่อนด้วย เชื่อมต่อกับรถไฟฟ้าบีทีเอส อีกครั้งที่สถานีสีลม และสถานีสุขุมวิท ก่อนจะเชื่อมต่อกับรถไฟฟ้าเชื่อมท่าอากาศยานสุวรรณภูมิ และรถไฟฟ้าชานเมืองสายสีแดงอ่อนอีกครั้งที่สถานีเพชรบุรี รวมเส้นทางกับรถไฟฟ้ามหานคร สายสีส้ม ที่สถานีศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย เชื่อมต่อกับรถไฟฟ้าสายสีเหลือง ที่สถานีลาดพร้าว และเชื่อมต่อกับรถไฟฟ้าบีทีเอส สายสุขุมวิท อีกครั้งที่สถานีพหลโยธิน และสถานีสวนจตุจักร ก่อนเข้าสู่สถานีกลางบางซื่อเพื่อเชื่อมต่อกับโครงการรถไฟฟ้าชานเมือง หลังออกจากสถานีบางซื่อ เส้นทางจะเปลี่ยนเป็นรถไฟฟ้ายกระดับอีกครั้ง และรวมเส้นทางกับรถไฟฟ้ามหานคร สายฉลองรัชธรรมส่วนเหนือที่สถานีเตาปูน ข้ามแม่น้ำเจ้าพระยาไปฝั่งธนบุรีอีกครั้งที่สถานีบางโพ เชื่อมต่อกับรถไฟฟ้าชานเมืองสายสีแดงอ่อน และรวมเส้นทางกับสายสีส้มอีกครั้งที่สถานีบางขุนนนท์ ก่อนจะสิ้นสุดเส้นทางของทั้งโครงการที่สถานีท่าพระ จากนั้นรถไฟฟ้าจะตีรถกลับและวิ่งเส้นทางเดิม

จุดประสงค์ของโครงการรถไฟฟ้ามหานคร สายเฉลิมรัชมงคล ตามแผนแม่บทนั้น คือเป็นเส้นทางสำหรับใช้เดินทางระยะสั้น เพื่อเชื่อมต่อกับโครงการรถไฟฟ้าอีกระบบหนึ่ง ซึ่งสายเฉลิมรัชมงคลเมื่อเปิดให้บริการทั้งโครงการ จะมีสถานีเชื่อมต่อกับโครงการรถไฟฟ้าสายอื่นๆ ทั้งหมด 15 สถานี ซึ่งถือว่ามากที่สุดในแผนแม่บท โดยปัจจุบันสายเฉลิมรัชมงคล เปิดให้บริการในเส้นทางท่าพระ-เตาปูน โดยเป็นเส้นทางยกระดับบริเวณสถานีท่าพระ จากนนั้นเปลี่ยนเป็นเส้นทางใต้ดินในช่วงอิสรภาพ-บางซื่อ และเปลี่ยนเป็นเส้นทางยกระดับอีกครั้งที่สถานีเตาปูน ให้บริการโดย บริษัท ทางด่วนและรถไฟฟ้ากรุงเทพ จำกัด (มหาชน) และกำลังก่อสร้างส่วนต่อขยายเพิ่มเติมจนถึงสถานีท่าพระ และสถานีหลักสอง ซึ่งมีกำหนดเปิดใช้งานในปี พ.ศ. 2562 และ พ.ศ. 2563 ตามลำดับ โดยโครงการฯ ได้เปิดให้บริการในช่วงหัวลำโพง-ท่าพระ ในวันที่ 29 กรกฎาคม พ.ศ. 2562 ช่วงท่าพระ-บางหว้า ในวันที่ 24 สิงหาคม พ.ศ. 2562 ช่วงบางหว้า-หลักสอง ในวันที่ 21 กันยายน พ.ศ. 2562 และจะเปิดให้บริการในช่วงเตาปูน-ท่าพระ ในวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2563 และจะเปิดให้บริการเต็มรูปแบบภายในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2563 อีกทั้งยังมีแผนขยายเส้นทางไปยังสถานีพุทธมณฑลสาย 4 ต่อในปี พ.ศ. 2566 อีกด้วย

รถไฟฟ้ามหานคร สายฉลองรัชธรรม[แก้]

โครงการรถไฟฟ้ามหานคร สายฉลองรัชธรรม เป็นโครงการรถไฟฟ้าที่มีเส้นทางในแนวทิศตะวันตกเฉียงเหนือ-ทิศใต้ของกรุงเทพฯ มีโครงสร้างทั้งบนดิน และใต้ดิน ระยะทางรวมทั้งโครงการอยู่ที่ 43 กิโลเมตร มีจุดเริ่มต้นของโครงการจากชานเมืองที่ สถานีคลองบางไผ่ บนถนนกาญจนาภิเษก ในพื้นที่ อ.บางบัวทอง จ.นนทบุรี จากนั้นตีโค้งเข้าถนนรัตนาธิเบศร์ ข้ามแม่น้ำเจ้าพระยาบริเวณสะพานพระนั่งเกล้า 3 ที่สถานีไทรม้า-สะพานพระนั่งเกล้า เชื่อมต่อกับรถไฟฟ้าสายสีชมพู และรถไฟฟ้าสายสีน้ำตาลที่สถานีศูนย์ราชการนนทบุรี จากนั้นเข้าสู่เขตกรุงเทพมหานครฝั่งพระนคร เชื่อมต่อกับรถไฟฟ้าชานเมืองสายสีแดงอ่อนที่สถานีบางซ่อน และเชื่อมต่อกับรถไฟฟ้ามหานคร สายเฉลิมรัชมงคลที่สถานีเตาปูน จากนั้นเส้นทางของส่วนต่อขยายส่วนใต้จะลดระดับเป็นเส้นทางใต้ดินที่สถานีรัฐสภา ใกล้กับรัฐสภาแห่งใหม่ เส้นทางจะเข้าสู่เขตกรุงเก่า เชื่อมต่อกับรถไฟฟ้าชานเมืองสายสีแดงอ่อนอีกครั้งที่สถานีสามเสน เชื่อมต่อกับรถไฟฟ้ามหานคร สายสีส้มส่วนตะวันตกที่สถานีอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย และรวมเส้นทางกับรถไฟฟ้ามหานคร สายเฉลิมรัชมงคลส่วนใต้อีกครั้งที่สถานีสามยอด ก่อนลอดใต้แม่น้ำเจ้าพระยาในแนวขนานกับสะพานพระปกเกล้า เข้าสู่ฝั่งธนบุรีที่สถานีสะพานพุทธ เชื่อมต่อกับรถไฟฟ้าชานเมืองสายสีแดงเข้มที่สถานีวงเวียนใหญ่ จากนั้นเส้นทางจะเปลี่ยนเป็นรถไฟฟ้ายกระดับอีกครั้ง และสิ้นสุดทั้งโครงการที่สถานีครุใน บริเวณใต้สะพานกาญจนาภิเษก

จุดประสงค์ของโครงการรถไฟฟ้ามหานคร สายฉลองรัชธรรมตามแผนแม่บทคือ เป็นเส้นทางสำหรับใช้เชื่อมต่อระหว่าง จ.นนทบุรี และ จ.สมุทรปราการ ให้เข้าสู่เขตใจกลางเมืองในกรุงเทพมหานครได้อย่างรวดเร็ว โดยปัจจุบันสายฉลองรัชธรรมเปิดให้บริการในเส้นทางคลองบางไผ่-เตาปูน โดยบริษัท ทางด่วนและรถไฟฟ้ากรุงเทพ จำกัด (มหาชน) และกำลังอยู่ในระหว่างการดำเนินการประมูลเพื่อก่อสร้างส่วนต่อขยายส่วนใต้ภายในปี พ.ศ. 2561

โครงการรถไฟฟ้ามหานครที่กำลังก่อสร้าง[แก้]

เส้นทาง กำหนดเปิดให้บริการ สถานีปลายทาง ระยะทาง (กิโลเมตร) จำนวนสถานี
 สายเฉลิมรัชมงคล 
(รถไฟรางหนัก)
2562 - 2563 สถานีท่าพระ
(บางกอกใหญ่)
สถานีเตาปูน
(บางซื่อ)
ราว 12 กิโลเมตร (7.5 ไมล์) 7
 สายสุขุมวิท 
(พหลโยธิน)
(รถไฟรางหนัก)
2562 - 2563 สถานีห้าแยกลาดพร้าว
(จตุจักร)
สถานีคูคต
(อ.ลำลูกกา)
19 กิโลเมตร (12 ไมล์) 16
 สายสีชมพู 
(รถไฟฟ้ารางเดี่ยว)
2564 สถานีศูนย์ราชการนนทบุรี
(อ.เมืองนนทบุรี)
สถานีมีนบุรี
(มีนบุรี)
34.5 กิโลเมตร (21.4 ไมล์) 30
 สายสีเหลือง 
(รถไฟฟ้ารางเดี่ยว)
2564 สถานีลาดพร้าว
(จตุจักร)
สถานีสำโรง
(อ.เมืองสมุทรปราการ)
30 กิโลเมตร (19 ไมล์) 23
 สายสีส้ม 
(รถไฟรางหนัก)
2566 สถานีศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย
(ห้วยขวาง)
สถานีสุวินทวงศ์
(มีนบุรี)
23 กิโลเมตร (14 ไมล์) 17

รถไฟฟ้าสายสีเขียว[แก้]

ประกอบไปด้วยโครงการรถไฟฟ้าสายสีเขียวอ่อน ช่วงแบริ่ง-เคหะสมุทรปราการ (ย่านบางปิ้ง) ตามแนวถนนสุขุมวิทใน จ.สมุทรปราการ ระยะทาง 17 กิโลเมตร และโครงการรถไฟฟ้าสายสีเขียวเข้ม ช่วงหมอชิต - สะพานใหม่ - คูคต ระยะทาง 18 กิโลเมตร ทั้งหมดเป็นส่วนต่อขยายจากโครงการระบบขนส่งมวลชนกรุงเทพมหานคร ที่คณะรัฐมนตรีมีมติให้การรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทยรับผิดชอบโครงการนี้แทนกรุงเทพมหานคร เมื่อ พ.ศ. 2552 เนื่องจากเส้นทางในหลายจุดเหลื่อมล้ำไปยังเขตปริมณฑลซึ่งอยู่นอกเหนือพื้นที่เขตความรับผิดชอบของกรุงเทพมหานคร ซึ่งปัจจุบัน โครงการช่วงแบริ่ง-เคหะสมุทรปราการ ได้ดำเนินการก่อสร้างเสร็จสิ้นตั้งแต่ พ.ศ. 2559 และกรุงเทพมหานครได้เปิดใช้งานเต็มรูปแบบเมื่อวันที่ 6 ธันวาคม พ.ศ. 2561 และโครงการช่วงหมอชิต-สะพานใหม่-คูคต ได้ดำเนินการก่อสร้างเสร็จสิ้นใน พ.ศ. 2562 และกรุงเทพมหานครได้เปิดใช้งานเฉพาะสถานีแรก (ห้าแยกลาดพร้าว) เมื่อวันที่ 9 สิงหาคม พ.ศ. 2562

อย่างไรก็ตาม โครงการยังอยู่ในระหว่างการเจรจาเรื่องการชำระหนี้สินและการดำเนินการในอนาคต ซึ่งคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ได้มีคำสั่ง คสช. ที่ 3/2562 เรื่องการดำเนินการโครงการรถไฟฟ้าสายสีเขียว โดยให้กระทรวงมหาดไทยจัดตั้งคณะกรรมการขึ้นหนึ่งคณะ ประกอบด้วย ปลัดกระทรวงมหาดไทย ปลัดกระทรวงการคลัง ผู้อำนวยการสำนักงบประมาณ เลขาธิการคณะกรรมการกฤษฎีกา เลขาธิการสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ อัยการสูงสุด ผู้อำนวยการสำนักงานคณะกรรมการนโยบายรัฐวิสาหกิจ และผู้ทรงคุณวุฒิด้านการเงินและระบบรถไฟฟ้าตำแหน่งละ 1 คน เพื่อดำเนินการเจรจาในรายละเอียดหลักเกณฑ์การแบ่งผลประโยชน์จากค่าโดยสาร และหลักเกณฑ์อื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกับผู้รับสัมปทานโครงการรถไฟฟ้าสายสีเขียว โดยผลการเจรจาเบื้องต้นเป็นการขยายสัมปทานโครงการระบบขนส่งมวลชนกรุงเทพมหานคร เป็นระยะเวลา 40 ปี โดยผู้รับสัมปทานจะต้องรับภาระค่าก่อสร้างทั้งหมดของโครงการแทน และกรุงเทพมหานครจะใช้คืนให้เป็นรายปี เช่นเดียวกับโครงการรถไฟฟ้าสายสีเหลืองและสายสีชมพู

รถไฟฟ้าสายสีชมพู[แก้]

ดูบทความหลักที่: รถไฟฟ้าสายสีชมพู

เป็นโครงการระบบรถไฟฟ้ายกระดับแบบรางเดี่ยวช่วงแคราย-มีนบุรี ยกระดับบนถนนติวานนท์, แจ้งวัฒนะ และรามอินทรา ระยะทาง 34.5 กิโลเมตร เป็นระบบขนส่งมวลชนเชื่อมต่อระหว่างชานเมืองด้านทิศเหนือของกรุงเทพมหานครกับ จ.นนทบุรี และชานเมืองด้านทิศตะวันออกที่เขตมีนบุรี รวมทั้งเป็นระบบขนส่งมวลชนที่จะรองรับประชาชนที่จะมาติดต่อกับหน่วยงานราชการภายใน ศูนย์ราชการเฉลิมพระเกียรติ บนถนนแจ้งวัฒนะ ปัจจุบันอยู่ในระหว่างการก่อสร้าง

รถไฟฟ้าสายสีเหลือง[แก้]

ดูบทความหลักที่: รถไฟฟ้าสายสีเหลือง

เป็นโครงการระบบรถไฟฟ้ายกระดับแบบรางเดี่ยวช่วงลาดพร้าว- สำโรง ตามแนวถนนลาดพร้าว และศรีนครินทร์ ผ่านทางแยกพัฒนาการ, ทางแยกสวนหลวง, ทางแยกศรีอุดม, ทางแยกต่างระดับศรีเอี่ยม จนถึงทางแยกศรีเทพา จากนั้นจะเลี้ยวไปตามแนวถนนเทพารักษ์ สิ้นสุดเส้นทางบริเวณสถานีสำโรง โดยเชื่อมต่อกับโครงการรถไฟฟ้าสายสีเขียว ระยะทางรวมประมาณ 30.4 กิโลเมตร ปัจจุบันอยู่ในระหว่างการก่อสร้าง

รถไฟฟ้ามหานคร สายสีส้ม[แก้]

ดูบทความหลักที่: รถไฟฟ้ามหานคร สายสีส้ม

เป็นโครงการรถไฟฟ้าช่วงมีนบุรี-บางขุนนนท์ ในแนวเส้นทางทิศตะวันออก-ตะวันตกของกรุงเทพมหานครจากเขตมีนบุรี บริเวณแยกถนนสุวินทวงศ์เข้าสู่ใจกลางเมือง ผ่าน บางกะปิ, ห้วยขวาง, ดินแดง, ราชปรารภ, ประตูน้ำ, อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย แล้วลอดใต้แม่น้ำเจ้าพระยา ไปยังโรงพยาบาลศิริราช สิ้นสุดเส้นทางที่บางขุนนนท์ เส้นทางเกือบทั้งหมดเป็นอุโมงค์ใต้ดิน ระยะทาง 37.5 กิโลเมตร ปัจจุบันอยู่ในระหว่างการก่อสร้าง ช่วงศูนย์วัฒนธรรมฯ - มีนบุรี ส่วนช่วงบางขุนนนท์-ศูนย์วัฒนธรรม คาดว่าจะเริ่มก่อสร้างได้ในปี พ.ศ. 2563 และสามารถเปิดให้บริการในปี พ.ศ. 2568[4]

โครงการรถไฟฟ้ามหานครในอนาคต[แก้]

เส้นทาง กำหนดเปิดให้บริการ สถานีปลายทาง ระยะทาง (กิโลเมตร) จำนวนสถานี
 สายเฉลิมรัชมงคล 
(รถไฟรางหนัก)
2565 สถานีหลักสอง
(บางแค)
สถานีพุทธมณฑล สาย 4
(อ.กระทุ่มแบน)
8 กิโลเมตร (5.0 ไมล์) 5
 สายสีน้ำตาล 
(รถไฟฟ้ารางเดี่ยว)
2568 สถานีศูนย์ราชการจังหวัดนนทบุรี
(อ.เมืองนนทบุรี)
สถานีสัมมากร
(บางกะปิ)
21 กิโลเมตร (13 ไมล์) 22
 สายสีส้ม 
(รถไฟรางหนัก)
2568 สถานีบางขุนนนท์
(บางกอกน้อย)
สถานีศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย
(ห้วยขวาง)
13 กิโลเมตร (8.1 ไมล์) 13
 สายฉลองรัชธรรม 
(รถไฟรางหนัก)
2568 สถานีเตาปูน
(บางซื่อ)
สถานีครุใน
(อ.พระประแดง)
20 กิโลเมตร (12 ไมล์) 16

รถไฟฟ้าสายสีน้ำตาล[แก้]

ดูบทความหลักที่: รถไฟฟ้าสายสีน้ำตาล

เป็นโครงการรถไฟฟ้าช่วงแคราย-เกษตร-รามคำแหง ยกระดับบนถนนติวานนท์, งามวงศ์วาน, ประเสริฐมนูกิจ และนวมินทร์ ระยะทาง 21 กิโลเมตร เป็นระบบขนส่งมวลชนเชื่อมต่อระหว่างชานเมืองด้านทิศเหนือของกรุงเทพมหานครกับ จ.นนทบุรี และชานเมืองด้านทิศตะวันออกที่เขตมีนบุรี

สถิติผู้ใช้บริการ[แก้]

สถิติผู้ใช้บริการ (ทุกเส้นทาง)[5][แก้]

ปี ยอดผู้โดยสารรวม ยอดผู้โดยสารเฉลี่ยรายวัน
2011 69,024,000 189,083
2012 80,575,000 220,167
2013 86,427,000 236,833
2014 92,403,000 253,417
2015 95,044,000 260,500
2016 100,106,000 273,583
2017 (มกรา - เมษา) 34,422,000 287,000

แผนที่[แก้]

ดูเพิ่ม[แก้]

สมุดภาพ[แก้]

อ้างอิง[แก้]