ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้

ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้

Southern Border Provinces Administration Center
ภาพรวมศูนย์อำนวยการ
ก่อตั้ง	20 มกราคม พ.ศ. 2524 (2524-01-20)
ประเภท	หน่วยงานของรัฐ
เขตอำนาจ	ครอบคลุมจังหวัดนราธิวาส จังหวัดปัตตานี และจังหวัดยะลา
สำนักงานใหญ่	เลขที่ 60 ถนนสุขยางค์ ตำบลสะเตง อำเภอเมืองยะลา จังหวัดยะลา 95000
งบประมาณต่อปี	1,475,948,000 บาท (ปีงบประมาณ 2569)
ฝ่ายบริหารศูนย์อำนวยการ	ปิยะศิริ วัฒนวรางกูร, เลขาธิการ ชนธัญ แสงพุ่ม, รองเลขาธิการ นันทพงศ์ สุวรรณรัตน์, รองเลขาธิการ ว่าง, รองเลขาธิการ ว่าง, รองเลขาธิการ
ต้นสังกัดศูนย์อำนวยการ	สำนักนายกรัฐมนตรี
เว็บไซต์	เว็บไซต์ของศูนย์อำนวยการ

ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ (อังกฤษ: Southern Border Provinces Administrative Center) หรือเรียกโดยย่อว่า ศอ.บต. (อังกฤษ: SBPAC) เป็นองค์กรพิเศษที่รัฐบาลพลเอก เปรม ติณสูลานนท์ ก่อตั้งขึ้นในปี พุทธศักราช 2524 ต่อมาได้รับการยกฐานะเป็นนิติบุคคล อยู่ในบังคับบัญชาของสำนักนายกรัฐมนตรี ตามพระราชบัญญัติการบริหารราชการจังหวัดชายแดนภาคใต้ พุทธศักราช 2553

ประวัติ

ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ ก่อตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2524 เพื่อแก้ปัญหาความขัดแย้งในจังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยรัฐบาลในสมัยนั้นวิเคราะห์ว่า ในการแก้ปัญหาภัยคุกคามจะใช้การปราบปรามอย่างเดียวไม่ได้ แต่ต้องใช้การพัฒนานำการปราบปราม และมีนโยบายการแก้ปัญหา เป็น 2 ด้านคือ การพัฒนา และ การปราบปราม โดยตั้ง ศอ.บต. ขึ้นอยู่กับรองปลัดกระทรวงมหาดไทย ดูแลเรื่องการพัฒนา และตั้ง พตท.43 หรือกองบัญชาการผสมพลเรือน ตำรวจ ทหารที่ 43 ขึ้นอยู่กับแม่ทัพภาคที่ 4 ดูแลเรื่องการปราบปราม

ในปี พ.ศ. 2539 บรรหาร ศิลปอาชา นายกรัฐมนตรี ได้แต่งตั้งคณะกรรมการอำนวยการแก้ไขปัญหาความมั่นคงจังหวัดชายแดนภาคใต้ซึ่งมีรองนายกรัฐมนตรีเป็นประธานเป็นองค์กรในระดับนโยบาย โดย ศอ.บต. อยู่ภายใต้การกำกับดูแลของปลัดกระทรวงมหาดไทย และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย รับผิดชอบงานภารกิจงานด้านฝ่ายพลเรือนและตำรวจ

การยุบ ศอ.บต.

ต่อมาเมื่อวันที่ 30 เมษายน พ.ศ. 2545 รัฐบาลทักษิณ ชินวัตร ได้ปรับยุทธศาสตร์ในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยมีคำสั่งสำนักนายกรัฐมนตรีที่ 123/2545 ยุบ ศอ.บต. คณะกรรมการอำนวยการแก้ไขปัญหาความมั่นคงจังหวัดชายแดนภาคใต้ สำนักงานคณะกรรมการอำนวยการแก้ไขปัญหาความมั่นคงจังหวัดชายแดนภาคใต้ และ พตท.43 ตามคำเสนอแนะของพลตำรวจเอก สันต์ ศรุตานนท์ ผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ เมื่อวันที่ 30 มีนาคม พ.ศ. 2545 และให้โอนอำนาจของคณะกรรมการการอำนวยการแก้ไขปัญหาความมั่นคงจังหวัดชายแดนภาคใต้ ไปเป็นของสภาความมั่นคงแห่งชาติ อำนาจของ ศอ.บต. เป็นของกระทรวงมหาดไทย และอำนาจของ พตท.43 เป็นของกองทัพภาคที่ 4 / กอ.รมน.ภาค 4

การจัดตั้งหน่วยงานใหม่

ในปี พ.ศ. 2547 ได้มีคำสั่งสำนักนายกรัฐมนตรี ที่ 69/2547 ลงวันที่ 24 มีนาคม พ.ศ. 2547 ลงนามโดยพลเอก ชวลิต ยงใจยุทธ รองนายกรัฐมนตรี ผู้ปฏิบัติราชการแทนนายกรัฐมนตรีให้กองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายใน จัดตั้งกองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายใน ส่วนหน้าใช้ชื่อว่า “กองอำนวยการเสริมสร้างสันติสุขจังหวัดชายแดนภาคใต้” (กอ.สสส.จชต.) เป็นศูนย์ควบคุมและแกนหลักในการประสาน การปฏิบัติงานในจังหวัดชายแดนภาคใต้ และต่อมาได้มีคำสั่งสำนักนายกรัฐมนตรี ที่ 200/2548 ลงวันที่ 31 พฤษภาคม พ.ศ. 2548 จัดตั้งคณะกรรมการนโยบายเสริมสร้างสันติสุขจังหวัดชายแดนภาคใต้ (กสชต.) ขึ้นตรงต่อนายกรัฐมนตรี

ในปี พ.ศ. 2549 สืบเนื่องจากสถานการณ์ความไม่สงบในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้เกิดขึ้นและดำเนินการอย่างต่อเนื่องและความรุนแรงของการก่อเหตุในช่วงแรกยังอยู่ในระดับต่ำ แต่สันนิษฐานว่า การปลูกฝังอุดมการณ์การปรับเปลี่ยน และการเตรียมจัดตั้งองค์กรใหม่ น่าจะอยู่ในช่วงแห่งการฝังตัว จนเมื่อวันที่ 4 มกราคม พ.ศ. 2547 ได้เกิดเหตุปล้นกองพันพัฒนาที่ 4 อำเภอเจาะไอร้อง และเกิดเหตุการณ์กรือเซะ เมื่อวันที่ 28 เมษายน พ.ศ. 2547 มีผู้เสียชีวิต 108 คน รวมทั้งเหตุการณ์ที่ตากใบ เมื่อวันที่ 25 ตุลาคม พ.ศ. 2547 มีผู้เสียชีวิต 85 คน ในวันที่ 1 พฤศจิกายน พ.ศ. 2549 จึงได้มีคำสั่งสำนักนายกรัฐมนตรี ที่ 207/2549 ในรัฐบาลของพลเอก สุรยุทธ จุลานนท์ จัดตั้งหน่วยงาน ศอ.บต. ขึ้นอีกครั้ง และได้แต่งตั้งให้พระนาย สุวรรณรัฐ ดำรงตำแหน่ง ผอ.ศอ.บต.

เมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2552 คณะรัฐมนตรี มีมติเห็นชอบให้ภาณุ อุทัยรัตน์ ผู้ว่าราชการจังหวัดนครศรีธรรมราช เป็นรองปลัดกระทรวงมหาดไทย และผู้อำนวยการศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ (ผอ.ศอ.บต.)

ในปี พ.ศ. 2553 ได้มีพระราชบัญญัติการบริหารราชการจังหวัดชายแดนภาคใต้ พ.ศ. 2553 กำหนดให้มีคณะกรรมการยุทธศาสตร์ด้านการพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ (กพต.) โดยมีนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน และมีหน่วยงานสำนักงานคือ ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ (ศอ.บต.) เป็นนิติบุคคล ไม่ขึ้นต่อสำนักนายกรัฐมนตรีกระทรวงทบวง กรม อยู่ในบังคับบัญชาของนายกรัฐมนตรี

ต่อมาวันที่ 10 สิงหาคม พ.ศ. 2557 มีการประชุม คณะกรรมการที่ปรึกษาการบริหารและการพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ตามคำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติที่ 14/2559 เรื่อง คณะกรรมการที่ปรึกษาการบริหารและการพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยมีพลเอก กิตติ อินทสร เป็นประธานกรรมการ บัญญัติ จันทน์เสนะ เป็นรองประธานกรรมการ พลโท เรืองศักดิ์ สุวรรณนาคะ เป็นรองประธานกรรมการ ศุภณัฐ สิรันทวิเนติ เป็นกรรมการและเลขานุการ สนั่น สนธิเมือง เป็นผู้ช่วยเลขานุการ

วันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2559 ศุภณัฐ สิรันทวิเนติ ดำรงตำแหน่งเป็นผู้อำนวยการศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ รวมทั้งเป็นกรรมการและเลขานุการในคณะกรรมการที่ปรึกษาการบริหารและการพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ตามคำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติที่ 14/2559 นับเป็นผอ.ศอ.บต.คนแรกที่เป็นกรรมการและเลขานุการในคณะกรรมการที่เกี่ยวข้องกับการแก้ไขปัญหาความไม่สงบในชายแดนภาคใต้ของประเทศไทย

รายนามผู้บริหาร ศอ.บต.

รายนามผู้อำนวยการ ศอ.บต.

ลำดับ	รูป	รายนาม	เริ่มวาระ	สิ้นสุดวาระ
1		เจริญจิตต์ ณ สงขลา	พ.ศ. 2524	พ.ศ. 2525
2		อนันต์ อนันตกูล	พ.ศ. 2525	พ.ศ. 2528
3		ประกิต อุตตะโมต	พ.ศ. 2528	พ.ศ. 2532
4		วิโรจน์ ราชรักษ์	พ.ศ. 2532	พ.ศ. 2534
5		นิพันธ์ บุญญภัทโร	พ.ศ. 2534	พ.ศ. 2536
6		วิสุทธิ์ สิงห์ขจรกุล	พ.ศ. 2536	พ.ศ. 2540
7		ไพฑูรย์ บุญวัฒน์	1 ตุลาคม พ.ศ. 2540	28 ธันวาคม พ.ศ. 2540
8		พลากร สุวรรณรัฐ	29 ธันวาคม พ.ศ. 2540	พ.ศ. 2544
9		บัญญัติ จันทน์เสนะ	พ.ศ. 2544	พ.ศ. 2545
10		พระนาย สุวรรณรัฐ	1 พฤศจิกายน พ.ศ. 2549	5 พฤศจิกายน พ.ศ. 2552
11 (1)		ภาณุ อุทัยรัตน์	6 พฤศจิกายน พ.ศ. 2552	29 ธันวาคม พ.ศ. 2553

รายนามเลขาธิการ ศอ.บต.

ลำดับ	รูป	รายนาม	เริ่มวาระ	สิ้นสุดวาระ
11 (2)		ภาณุ อุทัยรัตน์	พ.ศ. 2554	3 พฤศจิกายน พ.ศ. 2554
12		พันตำรวจเอก ทวี สอดส่อง	4 พฤศจิกายน พ.ศ. 2554	24 พฤษภาคม พ.ศ. 2557
– (รักษาการ)		ภาณุ อุทัยรัตน์	24 พฤษภาคม พ.ศ. 2557	27 มิถุนายน พ.ศ. 2557
11 (3)		ภาณุ อุทัยรัตน์	27 มิถุนายน พ.ศ. 2557	30 กันยายน พ.ศ. 2559
13		ศุภณัฐ สิรันทวิเนติ	1 ตุลาคม พ.ศ. 2559	30 กันยายน พ.ศ. 2561
14		พลเรือตรี สมเกียรติ ผลประยูร	9 เมษายน พ.ศ. 2562	30 กันยายน พ.ศ. 2566
15		พันตำรวจโท วรรณพงษ์ คชรักษ์	1 ตุลาคม พ.ศ. 2566	8 ตุลาคม พ.ศ. 2568
16		ปิยะศิริ วัฒนวรางกูร	4 พฤศจิกายน พ.ศ. 2568	อยู่ในวาระ

บทบาทหน้าที่

ศอ.บต.ก่อตั้งขึ้นตามคำสั่งสำนักนายกรัฐมนตรี ที่ 8/2524 ลงวันที่ 20 มกราคม พ.ศ. 2524 ต่อมาได้มีคำสั่งสำนักนายกรัฐมนตรี ที่ 56/2539 ลงวันที่ 23 เมษายน พ.ศ. 2539 กำหนดบทบาทให้ ศอ.บต. ทำหน้าที่คล้ายกับเป็นรัฐบาลส่วนหน้า มาตั้งหน่วยอำนวยการอยู่ในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยจำลองหน่วยงานอำนวยการด้านแผนงาน แผนเงิน และแผนคน ของรัฐบาลกลางมาอยู่ด้วยกัน สามารถสรุปภารกิจของ ศอ.บต. ได้ 3 ประการ คือ

1. ระดมส่วนราชการและหน่วยงาน รัฐวิสาหกิจมาดำเนินการพัฒนา และแก้ไขปัญหาจังหวัดชายแดนภาคใต้ ให้สนองตอบนโยบายความมั่นคงแห่งชาติเกี่ยวกับจังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยอาศัยระบบการประสานแผนเป็นเครื่องมือหลัก เพื่อแปรนโยบายสู่การปฏิบัติ รวมทั้งใช้ระบบการประสานงาน รวมทั้งดำเนินมาตรการ ต่าง ๆ เป็นเครื่องมือกำกับการดำเนินงานให้เป็นไปตามนโยบาย ฯ
2. ให้ความสำคัญกับข้าราชการและบุคลากรของรัฐ ซึ่งเป็นกลไกของรัฐในการดำเนินนโยบาย ศอ.บต. มีหน้าที่สรรหาข้าราชการที่ดีมาปฏิบัติงาน การพัฒนาข้าราชการให้มีความรู้ความเข้าใจ ในวิถีชีวิตของประชาชนและวิธีปฏิบัติงานที่เหมาะสม รวมทั้ง โยกย้ายข้าราชการที่ไม่ดีออกจากพื้นที่ ขณะเดียวกัน ข้าราชการที่ดีก็มีระบบบำเหน็จความชอบ เป็นขวัญกำลังใจ
3. ดำเนินภารกิจอื่นที่ได้รับมอบหมายจากคณะรัฐมนตรี นายกรัฐมนตรี โดยเฉพาะงานที่เกี่ยวกับสังคมจิตวิทยา

การดำเนินงานของ ศอ.บต. อาศัยหลักการการมีส่วนร่วมจากทุกฝ่าย ในการแก้ไขปัญหาจังหวัดชายแดนภาคใต้ จึงแต่งตั้งผู้นำท้องถิ่น ผู้นำศาสนา นักวิชาการ ผู้ทรงคุณวุฒิ และข้าราชการที่มีประสบการณ์เป็น คณะกรรมการที่ปรึกษา ศอ.บต. 2 คณะ และคณะกรรมการช่วยเหลือการดำเนินงานอีก 1 คณะ คือ

• คณะกรรมการที่ปรึกษา ศอ.บต. ด้านการเมืองและการปกครอง
• คณะกรรมการที่ปรึกษา ศอ.บต. ด้านเศรษฐกิจและสังคม

อ้างอิง

• ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ - บทบาทและภารกิจ, โครงสร้างการบริหาร เก็บถาวร 2007-01-01 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
• การปรับโครงสร้างการบริหาร ศอ.บต. และ พตท.43 เก็บถาวร 2006-06-29 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน สรุปข่าวประจำสัปดาห์ 1-7 เมษายน 2545 สำนักข่าวไทย
• รายงานพิเศษ :”สันติสุขชุมชน” อาวุธดับข่าวลือ
• “ภาคประชาชน” สิ่งที่หายไปจากรายงานกอส. เก็บถาวร 2007-09-28 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน ศูนย์ข่าวอิศรา
• บทสัมภาษณ์ โสภณ สุภาพงษ์ นิตยสาร a day ฉบับที่ 64 เดือนธันวาคม 2547 เก็บถาวร 2006-08-21 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน