ข้ามไปเนื้อหา

รางวัลอาเบล

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
รางวัลอาเบล
รางวัลสำหรับผลงานการศึกษาค้นคว้าดีเด่นในสาขาคณิตศาสตร์
ประเทศประเทศนอร์เวย์
จัดโดยรัฐบาลนอร์เวย์
รางวัลแรกค.ศ. 2003
ผู้รับรางวัลแกร์ท ฟัลทิงส์ (2026)
เว็บไซต์www.abelprize.no

รางวัลอาเบล (อังกฤษ: Abel Prize, /ˈɑːbəl/ AH-bəl; นอร์เวย์: Abelprisen, [ˈɑ̀ːbl̩ˌpriːsn̩]) เป็นรางวัลที่พระมหากษัตริย์นอร์เวย์ทรงมอบให้แก่นักคณิตศาสตร์ผู้มีผลงานดีเด่นหนึ่งคนหรือมากกว่านั้นในแต่ละปี[1] ตั้งชื่อตามนีลส์ เฮนริก อาเบล (1802–1829) นักคณิตศาสตร์ชาวนอร์เวย์ และมีโมเดลอิงจากรางวัลโนเบลโดยตรง[2][3][4][5][6][7][8] ทำให้บางครั้งมีการขนานนามเป็น รางวัลโนเบลสาขาคณิตศาสตร์[9] รางวัลนี้มาพร้อมกับเหรียญรางวัลและเงินรางวัล 7.5 ล้านโครเนอร์นอร์เวย์ (ประมาณ 873,000 ดอลลาร์สหรัฐในปี 2026; เพิ่มขึ้นจาก 6 ล้านโครเนอร์ใน ค.ศ. 2019)

พิธีมอบรางวัลจัดขึ้นในหอประชุมของมหาวิทยาลัยออสโล ซึ่งเคยเป็นสถานที่จัดพิธีมอบรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพระหว่าง ค.ศ. 1947 ถึง 1989[10] คณะกรรมการรางวัลอาเบลยังได้จัดตั้งการประชุมสัมมนาอาเบลขึ้น ซึ่งบริหารจัดการโดยสมาคมคณิตศาสตร์แห่งนอร์เวย์ และจัดขึ้นปีละสองครั้ง[11]

ประวัติ

[แก้]

รางวัลนี้ริเริ่มมาตั้งแต่โอกาสครบรอบ 100 ปี ชาตกาลของอาเบล โดยนักคณิตศาสตร์ชาวนอร์เวย์ โซฟัส ลี (Sophus Lie) ได้มีแนวคิดให้มีการจัดตั้งรางวัลนี้ขึ้นหลังทราบว่ารางวัลโนเบลจะไม่มีสาขาคณิตศาสตร์ อย่างไรก็ตาม แนวคิดก็ถูกล้มเลิกไปหลังลีเสียชีวิตและการแยกตัวของสหภาพสวีเดน-นอร์เวย์

แนวคิดในการจัดตั้งรางวัลนี้ถูกเสนอขึ้นอีกครั้ง โดยในเดือนสิงหาคม ปี 2001 รัฐบาลนอร์เวย์ได้ประกาศว่ารางวัลอาเบลจะมีการมอบรางวัลเป็นครั้งแรกในปี 2002 เพื่อเป็นเกียรติแก่โอกาสครบรอบ 200 ปี ชาตกาลของอาเบล แต่มีพิธีมอบจริง ๆ ในปี 2003 โดยนักคณิตศาสตร์ชาวฝรั่งเศส Jean-Pierre Serre เป็นผู้ที่ได้รับรางวัลนี้เป็นคนแรก (เขายังเป็นคนที่อายุน้อยที่สุดที่ได้รับรางวัลเหรียญฟิลด์สอีกด้วย)

การคัดเลือก

[แก้]

จะมีประกาศชื่อผู้ที่ได้รับรางวัลในช่วงเดือนมีนาคม หลังจากการคัดเลือกจากคณะกรรมการที่ประกอบด้วยนักคณิตศาสตร์จากนานาชาติ 5 คน ที่ถูกเลือกมาจากสหภาพคณิตศาสตร์นานาชาติ (IMU) และสมาคมคณิตศาสตร์แห่งชาติยุโรป (EMS) รัฐบาลนอร์เวย์มอบเงินจัดตั้งกองทุน 200 ล้านโครเนอร์นอร์เวย์ (ประมาณ 23 ล้านดอลลาร์สหรัฐ) กองทุนนี้ดูแลโดยคณะผู้บริหารที่เลือกมาจากสถาบันการศึกษาวิทยาศาสตร์และอักษรศาสตร์แห่งนอร์เวย์[12]

คณะกรรมการสามารถเลือกบุคคลที่เหมาะสมคนใดก็ได้ แต่ไม่มีสิทธิ์เลือกตัวเอง ผู้ที่ถูกเสนอชื่อจะต้องเป็นบุคคลที่ยังมีชีวิตอยู่ แต่หากผู้ที่ได้รับรางวัลเสียชีวิตหลังการประกาศชื่อ จะมีการมอบรางวัลให้ในภายหลัง ผลการตัดสินจะมาจากสถาบันการศึกษาวิทยาศาสตร์และอักษรศาสตร์แห่งนอร์เวย์ ภายใต้การแนะนำจากคณะกรรมการรางวัลอาเบล ซึ่งมีทั้งชาวนอร์เวย์และชาติอื่น ๆ รวมอยู่ด้วย

อ้างอิง

[แก้]
  1. ↑ "Statutes for Niels Henrik Abel's Prize in Mathematics (The Abel Prize)" (ภาษาอังกฤษ). สืบค้นเมื่อ 21 July 2022.
  2. ↑ Chang, Kenneth (20 March 2018). "Robert P. Langlands Is Awarded the Abel Prize, a Top Math Honor". The New York Times. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 3 April 2019. สืบค้นเมื่อ 23 March 2018.
  3. ↑ Dreifus, Claudia (29 March 2005). "From Budapest to Los Alamos, a Life in Mathematics". The New York Times. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 29 May 2015. สืบค้นเมื่อ 18 February 2017.
  4. ↑ Cipra, Barry A. (26 March 2009). "Russian Mathematician Wins Abel Prize". ScienceNOW. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 29 March 2009. สืบค้นเมื่อ 29 March 2009.
  5. ↑ Laursen, Lucas (26 March 2009). "Geometer wins maths 'Nobel'". Nature. doi:10.1038/news.2009.196. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 22 March 2019. สืบค้นเมื่อ 17 October 2012.
  6. ↑ Foderaro, Lisa W. (31 May 2009). "In N.Y.U.'s Tally of Abel Prizes for Mathematics, Gromov Makes Three". The New York Times. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2 April 2019. สืบค้นเมื่อ 17 October 2012.
  7. ↑ Devlin, Keith (April 2004). "Abel Prize Awarded: The Mathematicians' Nobel". Mathematical Association of America. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 27 August 2012. สืบค้นเมื่อ 4 November 2012.
  8. ↑ Piergiorgio Odifreddi; Arturo Sangalli (2006). The Mathematical Century: The 30 Greatest Problems of the Last 100 Years. Princeton University Press. p. 6. ISBN 0-691-12805-7. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 29 December 2016. สืบค้นเมื่อ 23 March 2016.
  9. ↑ "Abel Prize Awarded to Japanese Mathematician Who Abstracted Abstractions". The New York Times (ภาษาอังกฤษ). 2025-03-26. คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2025-09-16. สืบค้นเมื่อ 2025-12-05.
  10. ↑ "University of Oslo". Oslo Opera House. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 3 August 2018. สืบค้นเมื่อ 22 December 2012.
  11. ↑ "Main Page". The Norwegian Academy of Science and Letters. เก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 18 June 2019. สืบค้นเมื่อ 26 July 2012.
  12. ↑ "Nomination Guidelines and Online Nomination Form -- The Abel Prize". คลังข้อมูลเก่าเก็บจากแหล่งเดิมเมื่อ 2 สิงหาคม 2018. สืบค้นเมื่อ 10 ตุลาคม 2014.

แหล่งข้อมูลอื่น

[แก้]
เข้าถึงจาก "https://th.wikipedia.org/w/index.php?title=รางวัลอาเบล&oldid=12915874"