รังสีรักษา
รังสีรักษา หรือ การบำบัดด้วยรังสี (อังกฤษ: radiation therapy หรือ radiotherapy) คือการรักษาโรคโดยใช้รังสีก่อไอออน ซึ่งโดยทั่วไปจะเป็นส่วนหนึ่งของการรักษามะเร็งเพื่อฆ่าหรือควบคุมการเจริญเติบโตของเซลล์ร้าย (malignant cell) การรักษาด้วยวิธีนี้โดยปกติจะอาศัยเครื่องเร่งอนุภาคเชิงเส้น (linear particle accelerator) และอาจได้ผลในกรณีของมะเร็งบางชนิดหากเป็นเฉพาะบริเวณใดบริเวณหนึ่งในร่างกายเท่านั้น และยังไม่มีการแพร่กระจายไปยังส่วนอื่น ๆ นอกจากนี้ยังถูกใช้เป็นส่วนหนึ่งของการบำบัดเสริมหลังการรักษาหลัก (adjuvant therapy) เพื่อป้องกันการเกิดซ้ำของเนื้องอกหลังการผ่าตัดเพื่อนำเอาเนื้องอกที่เป็นเนื้อร้ายลำดับแรกออกไป (เช่น ในมะเร็งเต้านมระยะเริ่มต้น) รังสีรักษาเป็นวิธีการรักษาที่เสริมฤทธิ์กับเคมีบำบัด และถูกใช้ทั้งก่อน ระหว่าง และหลังการให้เคมีบำบัดในการรักษามะเร็งที่มีความเสี่ยง
โดยทั่วไปแล้ว การรักษาด้วยวิธีรังสีรักษาจะใช้กับเนื้องอกที่เป็นมะเร็งเนื่องจากสามารถควบคุมการเจริญเติบโตของเซลล์ได้ รังสีก่อไอออนจะทำงานโดยทำลายดีเอ็นเอของเนื้อเยื่อมะเร็ง ทำให้เซลล์ของเนื้อเยื่อมะเร็งตายลง และเพื่อรักษาเนื้อเยื่อปกติไว้ (เช่น ผิวหนัง หรืออวัยวะที่รังสีจะใช้เป็นทางผ่านในการรักษาเนื้องอก) ลำรังสีจะถูกเล็งจากหลายมุมที่รังสีจะตกกระทบเพื่อให้ตัดกันที่บริเวณเนื้องอก ซึ่งจะทำให้ดูดซับปริมาณรังสีได้มากขึ้นกว่าเนื้อเยื่อปกติโดยรอบมาก นอกจากเนื้องอกแล้ว ยังอาจมีการฉายรังสีถึงบริเวณต่อมน้ำเหลืองด้วย หากตรวจพบว่าต่อมน้ำเหลืองที่อยู่ใกล้เคียงมีเนื้องอกอยู่ด้วย หรือหากประเมินพบว่ามีความเสี่ยงที่จะเกิดการแพร่กระจายของเนื้อร้ายแบบไม่มีอาการได้ และยังจำเป็นต้องเผื่อขอบของเนื้อเยื่อปกติที่อยู่รอบๆ เนื้องอกไว้ด้วย เผื่อในกรณีที่เกิดความไม่แน่นอนในการจัดท่าผู้ป่วยเมื่อทำการรักษา และการเคลื่อนไหวของเนื้องอกภายในร่างกาย ซึ่งความไม่แน่นอนดังกล่าวอาจเกิดจากการเคลื่อนที่ภายในของร่างกาย (เช่น การหายใจ และการเติมน้ำในกระเพาะปัสสาวะ) และการเคลื่อนไหวของตำแหน่งสัญลักษณ์บนผิวหนัง (ที่วาดหรือแปะไว้เพื่อใช้ในการเล็งรังสี) บริเวณภายนอกร่างกายเมื่อเทียบกับตำแหน่งของเนื้องอกภายในร่างกาย (ผิวหนังภายนอกอาจเคลื่อนไหวเมื่อผู้ป่วยขยับ และก้อนมะเร็งข้างในก็อาจเคลื่อนไหวด้วย ทำให้สัญลักษณ์บนผิวหนังอาจไม่ตรงกับตำแหน่งของก้อนมะเร็งภายในอย่างพอดี)