มูลนิธิประชาธิปก - รำไพพรรณี

มูลนิธิประชาธิปก - รำไพพรรณี

ตั้งชื่อตาม	พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี
ก่อนหน้า	กองทุนประชาธิปก
ก่อตั้ง	30 ธันวาคม พ.ศ. 2518 (2518-12-30)
ผู้ก่อตั้ง	สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี
ก่อตั้งที่	วังศุโขทัย
ประเภท	องค์การไม่แสวงหาผลกำไร
เลขทะเบียน	913
สถานะตามกฎหมาย	มูลนิธิ
สํานักงานใหญ่	อาคารประชาธิปก-รำไพพรรณี สถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ที่ตั้ง	แขวงปทุมวัน เขตปทุมวัน กรุงเทพมหานคร ประเทศไทย
ภาษาทางการ	ภาษาไทย

มูลนิธิประชาธิปก - รำไพพรรณี เป็นมูลนิธิที่สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีในรัชกาลที 7 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้งขึ้นโดยยกระดับจากกองทุนประชาธิปก เพื่อสนับสนุนการดำเนินงานของโรงพยาบาลพระปกเกล้า วิทยาลัยพยาบาลพระปกเกล้า จันทบุรี และมหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี รวมถึงมอบทุนการศึกษาให้กับสถาบันการศึกษาทั้ง 2 แห่งข้างต้น ต่อมาได้ขยายออกมามอบทุนการศึกษาให้กับนักศึกษาสถาบันการพยาบาลศรีสวรินทิรา สภากาชาดไทย รวมถึงสมทบทุนองค์กรการกุศลอื่นที่มีวัตถุประสงค์ในทำนองเดียวกัน มีสำนักงานใหญ่ตั้งอยู่ที่อาคารประชาธิปก-รำไพพรรณี สถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ประวัติ

เมื่อปี พ.ศ. 2496 ในขณะที่สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีในรัชกาลที่ 7 ประทับอยู่ที่วังสวนบ้านแก้ว จังหวัดจันทบุรี พระองค์ทรงประสบอุบัติเหตุมีดบาดพระดัชนี (นิ้วมือ) จึงเสด็จพระราชดำเนินไปยังโรงพยาบาลประจำจังหวัดจันทบุรี แต่ทรงพบว่าโรงพยาบาลดังกล่าวขาดแคลนทั้งสถานที่และอุปกรณ์เป็นจำนวนมาก จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างตึกผ่าตัดพระราชทานให้แก่โรงพยาบาลแห่งนี้ โดยพระราชทานเงินส่วนพระองค์เป็นทุนส่วนใหญ่ในการจัดสร้าง พร้อมทั้งทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดการแสดงละครขึ้นที่จังหวัดพระนคร จำนวน 2 รอบ เพื่อหารายได้สมทบทุนจัดสร้างเพิ่มเติม อาคารสร้างเสร็จเมื่อ พ.ศ. 2499 พระราชทานนามว่า "ตึกประชาธิปก" ตามพระบรมนามาภิไธยของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 7) พระบรมราชสวามี ส่วนเงินจำนวนที่เหลือจากการแสดงละครนั้นพระองค์ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้งเป็น กองทุนประชาธิปก ต่อมารัฐบาลในขณะนั้นได้ปรับปรุงตึกประชาธิปกและขยายเป็นโรงพยาบาลเต็มรูปแบบพร้อมเปลี่ยนชื่อเป็น โรงพยาบาลพระปกเกล้า พระองค์จึงพระราชทานทุนประชาธิปกให้แก่โรงพยาบาลพระปกเกล้า ต่อมายังพระราชทานเป็นทุนการศึกษาให้แก่นักศึกษาวิทยาลัยพยาบาลพระปกเกล้า จันทบุรี คณะแพทยศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก ซึ่งตั้งขึ้นในภายหลัง ผ่านการสมทบเข้า "กองทุนประชาธิปกบรมราชานุสรณ์" ต่อมาเมื่อพระองค์พระราชทานที่ดินวังสวนบ้านแก้วให้กรมการฝึกหัดครู กระทรวงศึกษาธิการ จัดสร้างวิทยาลัยครูจันทบุรี (ปัจจุบันคือมหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี) พระองค์ก็พระราชทานทุนประชาธิปกสนับสนุนให้กับวิทยาลัยครูด้วยอีกแห่งหนึ่ง

เมื่อสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีเริ่มทรงพระประชวร พระองค์ทรงพระราชดำริต้องการให้พระราชกุศลจากการพระราชทานทุนประชาธิปกมีความมั่นคง จึงพระราชทานทรัพย์สินและเงินทุนในทุนประชาธิปกจำนวน 2,715,041.68 บาท เป็นทุนประเดิมจดทะเบียนจัดตั้งมูลนิธิขึ้น พร้อมทั้งทรงดำรงตำแหน่งองค์ประธานกรรมการ และพระราชทานนามว่า มูลนิธิประชาธิปก เมื่อวันที่ 31 มีนาคม พ.ศ. 2518 โดยกระทรวงมหาดไทยรับจดทะเบียนจัดตั้งมูลนิธิเมื่อวันที่ 30 ธันวาคม ปีเดียวกัน โดยมีวัตถุประสงค์เช่นเดียวกับทุนประชาธิปกเดิม จากนั้นเมื่อสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณีฯ เสด็จสวรรคต คณะกรรมการมูลนิธิเห็นควรให้ผนวกพระนามาภิไธยของสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณีฯ เข้าไว้ในชื่อของมูลนิธิเพื่อเฉลิมพระเกียรติพระองค์ด้วย มูลนิธิประชาธิปกจึงเปลี่ยนชื่อเป็น มูลนิธิประชาธิปก - รำไพพรรณี เมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2528 โดยมีวัตถุประสงค์หลักเช่นเดียวกับมูลนิธิประชาธิปกเดิม

แหล่งข้อมูลอื่น

• ประชาธิปก - รำไพพรรณี, มูลนิธิ (สิงหาคม 2007). ความเป็นมาและกิจกรรม ระหว่างปี 2546 - 2550 ของมูลนิธิประชาธิปก-รำไพพรรณี (พิมพ์ครั้งที่ 1st). กรุงเทพฯ: เอ.เอส.พี ดีไซน์ พริ้นติ้ง. ISBN 978-974-16-3733-1. สืบค้นเมื่อ 13 ธันวาคม 2025 – โดยทาง หอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก จันทบุรี.{{cite book}}: CS1 maint: year (ลิงก์)