ภาษาเรอจัง
| เรอจัง | |
|---|---|
| Miling Hejang Miling Jang | |
| ประเทศที่มีการพูด | อินโดนีเซีย |
| ภูมิภาค | |
| ชาติพันธุ์ | ชาวเรอจัง |
ผู้พูด | (350,000 คน อ้างถึง2000)[1] |
| ภาษาถิ่น |
|
| ละติน ซูรัตอูลู (เรอจัง) | |
| รหัสภาษา | |
| ISO 639-3 | rej |
| Glottolog | reja1240 |
 | |
ภาษาเรอจัง (อังกฤษ: Rejang; miling Jang, miling Hejang) เป็นภาษาตระกูลออสโตรนีเซียนที่ชาวเรอจังพูดกันเป็นหลักในพื้นที่ตะวันตกเฉียงใต้ของเกาะสุมาตรา (เบิงกูลู) ประเทศอินโดนีเซีย มีสำเนียงห้าสำเนียง กระจายตั้งแต่เขตภูเขาไปจนถึงเขตชายฝั่งของเบิงกูลู ได้แก่ สำเนียงมูซี (มูไซ) สำเนียงเลอบง สำเนียงเกอบานากุง สำเนียงราวัซ (อาเวส) และสำเนียงเปอซีซีร์
การจัดจำแนก
[แก้]เรอจังไม่ได้มีความใกล้ชิดอย่างชัดเจนกับภาษากลุ่มมลายู-พอลินีเชียอื่น ๆ ในเกาะสุมาตรา แมกกินน์ (McGinn, 2009) จัดให้อยู่ในภาษากลุ่มบีดายุห์ของเกาะบอร์เนียว ซึ่งใกล้เคียงกับบูการ์-ซาดงมากที่สุด ตามแหล่งอ้างอิงดังกล่าว ภาษาเหล่านี้มีลักษณะร่วมกันคือการยกระดับเสียง *a เป็น *ə เมื่ออยู่ท้ายคำ หรือในพยางค์สุดท้าย ยกเว้นพยางค์ที่ลงท้ายด้วยพยัญชนะฐานเพดานอ่อน *k, *ŋ[2] เป็นไปได้ว่าเรอจังอาจมีความเกี่ยวข้องกับนาซัลซึ่งเป็นภาษาที่เพิ่งมีการอธิบายขึ้นใหม่ แต่ก็ยังเป็นเพียงการคาดการณ์ในขณะนี้[3] โรเบิร์ต บลัสต์และอเล็กซานเดอร์ สมิธ จัดให้เรอจังเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มภาษาบอร์เนียวเหนือใหญ่ (2017a, 2017b)[4.1][5.1][6.1]
สำเนียง
[แก้]เรอจังมีสำเนียงที่แตกต่างกันห้าสำเนียง ผู้พูดแต่ละสำเนียงสามารถสื่อสารเข้าใจกันได้ แม้จะมีความแตกต่างทางคำศัพท์และสัทวิทยาอยู่บ้าง สำเนียงทั้งสี่ของภาษาเรอจัง ได้แก่ สำเนียงจูรุป สำเนียงเลอบง สำเนียงเกอปาฮียัง และสำเนียงอูตารา ในบรรดาสำเนียงทั้งหมด สำเนียงอาเวสเป็นสำเนียงที่ผู้พูดสำเนียงอื่นเข้าใจได้ยากที่สุด
ระบบการเขียน
[แก้]เรอจังเขียนด้วยอักษรเรอจังมาเป็นเวลานาน[7] เชื่อกันว่าอักษรนี้มีมาก่อนการเข้ามาของศาสนาอิสลามในพื้นที่ในคริสต์ศตวรรษที่ 12 แม้ว่าเอกสารที่เก่าแก่ที่สุดที่พบจะมีอายุราวกลางคริสต์ศตวรรษที่ 18 ก็ตาม โดยทั่วไปเขียนลงบนไม้ไผ่ เขาควาย เปลือกไม้ หรือแผ่นทองแดง จนกระทั่งยุคหลังจึงมีการนำอักษรละตินมาใช้เขียนภาษานี้
สัทวิทยา
[แก้]พยัญชนะ
[แก้]| ริมฝีปาก | ปุ่มเหงือก | เพดานแข็ง | เพดานอ่อน | เส้นเสียง | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| นาสิก | m | n | ɲ | ŋ | ||
| เสียงหยุด/ เสียงกักเสียดแทรก |
ไม่ก้อง | p | t | tʃ | k | ʔ |
| ก้อง | b | d | dʒ | ɡ | ||
| เสียดแทรก | s | h | ||||
| รัว | (r) | |||||
| ข้างลิ้น | l | |||||
| กึ่งสระ | w | j | ||||
เสียงรัว /r/ ก็ปรากฏด้วยเช่นกัน แต่พบเฉพาะในคำยืมเท่านั้น[8]
สระ
[แก้]| หน้า | กลาง | หลัง | |
|---|---|---|---|
| ปิด | i | u | |
| กลาง | e | ə | o |
| เปิด | a |
คำศัพท์
[แก้]คำเกี่ยวกับดาราศาสตร์
[แก้]| อังกฤษ | สำเนียงเลอบง | สำเนียงจูรุป | สำเนียงเกอปาฮียัง | สำเนียงอูตารา |
|---|---|---|---|---|
| โลก | bumai dênio dunio | bumêi dênio dunio | bumêi dênio dunio | bumai dênio dunio |
| ดาว | bitang | bitang | bitang | bitang |
| ดวงจันทร์ | bulên | bulên | bulên | bulên |
| ดวงอาทิตย์ | mataibilai | matêibilêi | matêibilêi matoibiloi | mataibilai |
| เมฆ | awên | awên | awên | awên |
| ท้องฟ้า | lenget | lenget | lenget | lenget |
เพศ
[แก้]| อังกฤษ | สำเนียงเลอบง | สำเนียงจูรุป | สำเนียงเกอปาฮียัง | สำเนียงอูตารา |
|---|---|---|---|---|
| เพศหญิง | slawêi | bia, sêbia, bie, sêbie, slawie | bêa | slawêi |
| เพศชาย | smanêi | sêbong, smanie | smanêi | smanêi |
| เพศที่สาม | tayuk | tayuk | tayuk | tayuk |
สี
[แก้]| อังกฤษ | สำเนียงเลอบง | สำเนียงจูรุป | สำเนียงเกอปาฮียัง | สำเนียงอูตารา |
|---|---|---|---|---|
| แดง | miləak | miləak | abang | miləak |
| ขาว | putiak | puteak | puteah | puteak |
| ดำ | məluo | mələu | mələa | məluo |
| เขียว | ijo | ijo | ijo | ijo |
| น้ำเงิน | biru/blu/blau | biru/blu/bləu | biru/blu/bləu | biru/blu/blau |
| เทา | abu-abu/abau | abu-abu/abəu | abu-abu/abəu | abu-abu/abəu |
| ส้ม | jingga | jingga | jingga | jingga |
| ม่วง | ungau | ungəu | ungəu | ungau |
| น้ำตาล | perang | perang | perang | coklat |
| ชมพู | miləak mudo/miləak jamau | miləak mudo/miləak jaməu | miləah mudo/miləak jaməu | abang mude/miləak jamau |
| เงิน | pirok | pirak | pirak | pirak |
| แดงเลือดหมู | miləak atie | miləak atəi | abang atəei | miləak atəi |
สรรพนาม
[แก้]| อังกฤษ | สำเนียงเลอบง | สำเนียงจูรุป | สำเนียงเกอปาฮียัง | สำเนียงอูตารา |
|---|---|---|---|---|
| ฉัน | uku ku | uku ku | uku u | uku, ku |
| คุณ | kumu (สุภาพ, ทางการ) ko (ทั่วไป) | kumu (สุภาพ, ทางการ) ko (ทั่วไป) | ko | kumu (สุภาพ, ทางการ) ko (ทั่วไป) |
| เรา | itê | itê | itê | itê |
| พวกเขา | tobo'o | tobo'o | toboho | tobo'o |
| เขา/เธอ | si | si | si | si |
ตัวเลข
[แก้]| เลข | อังกฤษ | สำเนียงเลอบง | สำเนียงจูรุป | สำเนียงเกอปาฮียัง | สำเนียงอูตารา |
|---|---|---|---|---|---|
| 0 | ศูนย์ | kosong | nol | nol | nol |
| 1 | หนึ่ง | do (บางครั้ง dəlai) | do (บางครั้ง dəlai) | do (บางครั้ง dikup) | do (บางครั้ง dəlai) |
| 2 | สอง | duai | duəi | dui | duəi |
| 3 | สาม | təlau | tələu | tələu | təlau |
| 4 | สี่ | əpat, pat | əpat, pat | əpat, pat | əpat, pat |
| 5 | ห้า | ləmo | ləmo | ləmo | ləmo |
| 6 | หก | num | num | num | num |
| 7 | เจ็ด | tujuak | tojoak | tojoah | tojoak |
| 8 | แปด | dəlapən | dəlapən | dəlapən | dəlapən |
| 9 | เก้า | semilan | semilan | semilan | semilan |
| 10 | สิบ | dəpuluak | dəpoloak | dəpoloah | dəpoloak |
| 11 | สิบเอ็ด | səblas | səblas | səblas | səblas |
| 12 | สิบสอง | duai bəlas | duəi bəlas | dui bəlas | duəi balas |
| 13 | สิบสาม | təlau bəlas | tələu bəlas | tələu bəlas | təlau bəlas |
| 19 | สิบเก้า | seilan bəlas | semilan bəlas | semilan bəlas | semilan bəlas |
| 20 | ยี่สิบ | duai puluak | duəi poloak | dui poloah | duəi poloak |
| 21 | ยี่สิบเอ็ด | duai puluak satu | duəi poloak satu | dui poloah satu | duəi poloak do |
| 50 | ห้าสิบ | ləmo puluak | ləmo poloak | ləmo poloah | ləmo poloak |
| 100 | หนึ่งร้อย | sotos | sotos | sotos | sotos |
| 200 | สองร้อย | duai otos | duəi otos | dui otos | duəi otos |
| 1000 | หนึ่งพัน | səribau | səribeu | səribeu | səribau |
| 10,000 | หนึ่งหมื่น | dəpuluak ribau | dəpoloak ribəu | dəpoloah ribəu | dəpoloak ribau |
| 100,000 | หนึ่งแสน | sotos ribau | sotos ribəu | sotos ribəu | sotos ribau |
| 1,000,000 | หนึ่งล้าน | dəjuta | dəjuta | dəjuta | dəjuta |
วันในสัปดาห์
[แก้]| อังกฤษ | สำเนียงเลอบง | สำเนียงจูรุป | สำเนียงเกอปาฮียัง | สำเนียงอูตารา |
|---|---|---|---|---|
| วันจันทร์ | sənin | sənin | sənin | sənin |
| วันอังคาร | səlasa | səlasa | səlasa | səlasa |
| วันพุธ | rabau/rabu/rəbau | rabəu/rabu/rəbəu | rabəu/rabu/rəbəu | rebaa/rəbu/rəbəu |
| วันพฤหัสบดี | kəmis | kəmis | kəmis | kəmis |
| วันศุกร์ | jəm'at/jum'at | jəma'at/jum'at | jəmahat/jum'at | jəm'at/jum'at |
| วันเสาร์ | sabtau/səbtau/səbtu | sabtəu | seteu | sabtau/səbtau |
| วันอาทิตย์ | mingau | mingəu | mingəu | mingəu |
คำบุพบท
[แก้]สถานที่
[แก้]| อังกฤษ | สำเนียงเลอบง | สำเนียงจูรุป | สำเนียงเกอปาฮียัง | สำเนียงอูตารา |
|---|---|---|---|---|
| ข้างหลัง | bêlakang kədong | bêlakang kêdong | bêlakang kêdong | bêlakang kêdong |
| ข้าง ๆ | dêpêak pêak | dêpêak pêak | dêpêah pêah saping | dêpêak pêak |
| ด้านบน | das | das | das | das |
| ข้างหน้า | muko | muko | adep | muko |
| ข้างนอก | luêa | luêa | luêh | luêa |
| ข้างใน | lêm | lêm | lêm | lêm |
| มุม | iding | iding | iding | iding |
| ข้างล่าง | bêak | bêak | bêah | bêak |
| ระหว่าง | antaro | antaro | antaro | antaro |
ธาตุพื้นฐาน
[แก้]| อังกฤษ | สำเนียงเลอบง | สำเนียงจูรุป | สำเนียงเกอปาฮียัง | สำเนียงอูตารา |
|---|---|---|---|---|
| ลม | angin | angin | angin | angin |
| น้ำ | bioa | bioa | bioa | bioa |
| แผ่นดิน | tanêak | tanêak | tanəah | tanəak |
| ดิน | pitok | pitak | pitak | pitak |
| อากาศ | udaro | udaro | udaro | udaro |
| ไฟ | opoi | opoi | opoe | opoi |
ตัวอย่างข้อความ
[แก้]ต่อไปนี้เป็นตัวอย่างข้อความภาษาเรอจัง จากข้อ 1 ของปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน (โดยสหประชาชาติ):
- Kutê tun laher mêrdeka, tmuan hok-hok gik srai. Kutê nagiak-ba akêa peker ngen atêi, kêrno o kêlok-nê bêkuat-ba do ngen luyên lêm asai sêpasuak.
คำแปลตามตัวอักษร (word-to-word):
- ข้อ 1 – มนุษย์ทุกคนเกิดมาเป็นอิสระ มีสิทธิที่เท่าเทียมกัน พวกเขาได้รับหนทางในการคิดและจิตใจ แล้วพวกเขาก็ต้องเป็นมิตรกันในรสแห่งความเป็นพี่น้อง
คำแปลตามหลักไวยากรณ์:
- ข้อ 1 – มนุษย์ทั้งหลายเกิดมามีอิสระและเสมอภาคกันในศักดิ์ศรีและสิทธิ ทุกคนได้รับการประสิทธิ์ประสาทเหตุผลและมโนธรรม และควรปฏิบัติต่อกันด้วยจิตวิญญาณแห่งภราดรภาพ
อ้างอิง
[แก้]- ↑ เรอจัง ที่ Ethnologue (18th ed., 2015) (ต้องสมัครสมาชิก)
- ↑ McGinn, Richard (2009). "24. Out-of-Borneo subgrouping hypothesis for Rejang: re-weighing the evidence" (PDF). ใน Adelaar, Alexander; Pawley, Andre (บ.ก.). Austronesian historical linguistics and culture history: a festschrift for Bob Blust. Pacific Linguistics. น. 397–410. ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ (PDF) เมื่อ 2014-01-02. สืบค้นเมื่อ 2013-04-29.
- ↑ "Request for New Language Code Element in ISO 639-3" (PDF). ISO 639-3 Registration Authority.
- Blust, Robert (2010). "The Greater North Borneo Hypothesis". Oceanic Linguistics (ภาษาอังกฤษ). 49 (1). University of Hawai'i Press: 44–118. doi:10.1353/ol.0.0060. JSTOR 40783586.
- ↑ หน้า 44, 47
- Smith, Alexander D. (2017). The Languages of Borneo: A Comprehensive Classification (PDF) (วิทยานิพนธ์) (ภาษาอังกฤษ). University of Hawai‘i at Mānoa. ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ (PDF) เมื่อ 2023-07-20. สืบค้นเมื่อ 2020-12-21.
- ↑ หน้า 346–364
- Smith, Alexander D. (2017). "The Western Malayo-Polynesian Problem". Oceanic Linguistics (ภาษาอังกฤษ). 56 (2). University of Hawai'i Press: 435–490. doi:10.1353/ol.2017.0021.
- ↑ หน้า 459–460
- ↑ "Rejang (Redjang, Kaganga)". ScriptSource (developed and maintained by SIL International). สืบค้นเมื่อ 2019-05-30.
- ↑ Aichele, W. (1984). A Fragmentary Sketch of the Rejang Language. Materials for a Rejang-Indonesian-English dictionary (Pacific Linguistics: Series D, 58) (ภาษาอังกฤษ). Canberra: Research School of Pacific and Asian Studies, Australian National University.
บรรณานุกรม
[แก้]- MacGinn, Richard (1982). Outline of Rejang Syntax (PDF). NUSA 14. Jakarta: Universitas Atma Jaya.
แหล่งข้อมูลอื่น
[แก้]
- Richard McGinn, Archive of Materials for the Study of the Rejang of Sumatra. เก็บถาวร 2015-09-24 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน