ภาษาอึนเดเบเลเหนือ
| ภาษาอึนเดเบเลเหนือ | |
|---|---|
| isiNdebele | |
| ภูมิภาค | จังหวัดลิมโปโปในแอฟริกาใต้; จังหวัดมาตาเบเลแลนด์เซาท์ในซิมบับเว; เขตนอร์ทอีสต์ในบอตสวานา |
| ชาติพันธุ์ | อึนเดเบเลเหนือ |
| จำนวนผู้พูด | 2.6 ล้าน[1] (2023)[2] |
| ตระกูลภาษา | |
| ระบบการเขียน | อักษรละติน |
| สถานภาพทางการ | |
| ภาษาทางการ |  ซิมบับเว |
| รหัสภาษา | |
| ISO 639-1 | nd |
| ISO 639-2 | nde |
| ISO 639-3 | nde – North Ndebele |
| Guthrie code | S.44[3] |
| Linguasphere | 99-AUT-fk incl. varieties 99-AUT-fka to 99-AUT-fkd |
ภาษาอึนเดเบเลเหนือ (อึนเดเบเลเหนือ: isiNdebele) เป็นภาษาในกลุ่มนูนิที่พูดโดยชาวอึนเดเบเลเหนือ
คำว่าอึนเดเบเลใช้เรียกกลุ่มวัฒนธรรมแอฟริกันที่หลากหลายในซิมบับเว[4] แต่ในแง่ของภาษาแล้ว อึนเดเบเลไม่ได้คล้ายคลึงกับภาษาอึนเดเบเลที่พูดกันในควาอึนเดเบเลในแอฟริกาใต้เลย แม้ว่าจะมีคำศัพท์บางคำที่ใช้ร่วมกันอยู่บ้าง เช่นเดียวกับภาษาย่อยหลายภาษาในกลุ่มนูนิ ชนพื้นเมืองจำนวนมากที่ถูกชาวมาตาเบเลเข้ามาปกครองถูกกลืนเข้าสู่ราชอาณาจักรของอึมซิลิกาซี (Mzilikazi) และเป็นสาขาหนึ่งของชนเผ่าซูลู ชาวมาตาเบเลในซิมบับเวสืบเชื้อสายมาจากชาวซูลู เนื่องจากผู้นำชาวซูลูที่ชื่ออึมซิลิกาซี (หนึ่งในแม่ทัพของกษัตริย์ชากาซูลู) ได้ออกจากราชอาณาจักรซูลูในช่วงต้นศตวรรษที่ 19 ระหว่างเหตุการณ์อึมเฟคาเน (Mfecane) และมาถึงซิมบับเวในปัจจุบันในปี ค.ศ. 1839
แม้ว่าภาษาซูลูและภาษาอึนเดเบเลเหนือจะมีความแตกต่างกันบ้างในด้านไวยากรณ์ คำศัพท์ และสำเนียง แต่ทั้งสองภาษาก็มีคำศัพท์ร่วมกันมากกว่าร้อยละ 85[5] สำหรับนักภาษาศาสตร์ชาวนูนิที่มีชื่อเสียงอย่างแอนโทนี เทรเวอร์ โคป และไซริล เนียมเบซี จะถือว่าภาษาอึนเดเบเลเหนือเป็นเพียงภาษาย่อยภาษาหนึ่งของภาษาซูลู แต่สำหรับคนอื่น ๆ เช่น ลังกา คูมาโล จะถือว่าภาษาอึนเดเบเลเหนือเป็นภาษาหนึ่ง การแยกแยะระหว่างภาษาและภาษาย่อยสำหรับภาษาที่มีลักษณะคล้ายคลึงกันมากนั้นเป็นเรื่องยาก โดยการตัดสินใจมักไม่ได้ขึ้นอยู่กับเกณฑ์ทางภาษาศาสตร์ที่เป็นกลาง แต่ขึ้นอยู่กับความรู้สึกส่วนตัว ซึ่งมักมีแง่มุมทางการเมืองเข้ามาเกี่ยวข้อง[6][7][8]
ภาษาอึนเดเบเลเหนือและภาษาอึนเดเบเลใต้ (หรือภาษาเอ็นเดเบเลทรานส์ฟาล) ซึ่งพูดกันในแอฟริกาใต้ เป็นภาษาที่แยกจากกันแต่มีความเกี่ยวข้องกันในระดับหนึ่งและสามารถเข้าใจร่วมกันได้ในระดับหนึ่ง แม้ว่าภาษาเอ็นเดเบเลเหนือจะมีความใกล้เคียงกับภาษาซูลูมากกว่าก็ตาม ส่วนภาษาเอ็นเดเบเลใต้ แม้จะยังคงรักษารากเหง้าของกลุ่มภาษานูนิไว้ แต่ก็ได้รับอิทธิพลจากกลุ่มภาษาซูทูด้วย[9]
อ้างอิง
[แก้]- ↑ Northern Ndebele. "Ndebele speaking countries: Zimbabwean Ndebele". worlddata.info.
- ↑ ภาษาอึนเดเบเลเหนือ ที่ Ethnologue (18th ed., 2015) (ต้องสมัครสมาชิก)
- ↑ Jouni Filip Maho, 2009. New Updated Guthrie List Online
- ↑ Sibanda, Julius (2002). Isikithi (2nd ed.). Harare Zimbabwe: College Press. p. 7. ISBN 1779001371.
- ↑ Langa Khumalo, “Language Contact and Lexical Change: A Lexicographical Terminographical Interface in Zimbabwean Ndebele,” Lexikos 14, no. 108 (2004).
- ↑ Anthony Cope, “A Consolidated Classification of the Bantu Languages,” African Studies 30, nos. 3–4 1971): 213–36.
- ↑ Nyembezi, C.L.S., 1957. Learn Zulu, Cape Town: Shuter & SHooter
- ↑ D.K. Rycroft “Ndebele and Zulu: Some Phonetic and Tonal Comparisons,” Zambezia, no. 2 (1980): 109–28.
- ↑ Skhosana, Philemon Buti (2009). "3". The Linguistic Relationship between Southern and Northern Ndebele (PDF). เก็บ (PDF)จากแหล่งเดิมเมื่อ 2015-11-17.