พายุหมุน
| ส่วนหนึ่งของชุดธรรมชาติ |
| สภาพอากาศ |
|---|
 |
ในทางอุตุนิยมวิทยา พายุหมุน หรือ ไซโคลน (อังกฤษ: cyclone /ˈsaɪ.kloʊn/) คือมวลอากาศขนาดใหญ่ที่หมุนวนรอบศูนย์กลางความกดอากาศต่ำที่มีความรุนแรง โดยหมุนทวนเข็มนาฬิกาในซีกโลกเหนือ และหมุนตามเข็มนาฬิกาในซีกโลกใต้เมื่อมองจากด้านบน (ตรงข้ามกับแอนติไซโคลน)[1][2] พายุหมุนมีลักษณะเด่นคือลมที่พัดเข้าด้านในแบบก้นหอยและหมุนวนรอบเขตความกดอากาศต่ำ[3][4]
นอกจากนี้ยังพบพายุหมุนบนดาวเคราะห์ดวงอื่นนอกจากโลก เช่น ดาวอังคาร, ดาวพฤหัสบดี, และดาวเนปจูน[5][6] การเกิดพายุหมุน (Cyclogenesis) คือกระบวนการก่อตัวและการทวีความรุนแรงของพายุหมุน[7]
พายุหมุนนอกเขตร้อนเริ่มต้นจากคลื่นในเขตที่มีความแตกต่างของอุณหภูมิระดับละติจูดกลางสูง ซึ่งเรียกว่าเขตบารอคลินิก (baroclinic zones) เขตเหล่านี้จะหดตัวและก่อตัวเป็นแนวปะทะอากาศเมื่อการหมุนวนของพายุหมุนปิดตัวและทวีความรุนแรงขึ้น ในช่วงท้ายของวัฏจักรชีวิต พายุหมุนนอกเขตร้อนจะเกิดแนวปะทะอากาศอุดตัวเนื่องจากมวลอากาศเย็นแผ่แทรกใต้กระแสมวลอากาศที่อุ่นกว่า และกลายเป็นระบบแกนเย็น (cold core systems) เส้นทางเคลื่อนตัวของพายุหมุนตลอดวัฏจักรชีวิต 2 ถึง 6 วันของมันจะถูกชี้นำด้วยกระแสพัดนำ (steering flow) ของลมกรดกึ่งเขตร้อน
แนวปะทะอากาศเป็นเส้นแบ่งเขตระหว่างมวลอากาศสองกลุ่มที่มีอุณหภูมิ, ความชื้น, และความหนาแน่นแตกต่างกัน และมักเกี่ยวข้องกับปรากฏการณ์ทางอุตุนิยมวิทยาที่เด่นชัดที่สุด แนวปะทะอากาศเย็นที่มีกำลังแรงมักมีลักษณะเป็นแถบแคบ ๆ ของพายุฝนฟ้าคะนองและสภาพอากาศรุนแรง และในบางครั้งอาจมีแนวพายุกระโชก (squall lines) หรือแนวปะทะอากาศแห้ง (dry lines) นำหน้า แนวปะทะอากาศเช่นนี้ก่อตัวขึ้นทางตะวันตกของศูนย์กลางการหมุนวนและโดยทั่วไปจะเคลื่อนตัวจากตะวันตกไปตะวันออก ส่วนแนวปะทะอากาศอุ่นก่อตัวขึ้นทางตะวันออกของศูนย์กลางพายุหมุนและมักจะมีหยาดน้ำฟ้าแบบแผ่นสตราตัสและหมอกนำหน้า แนวปะทะอากาศอุ่นจะเคลื่อนตัวไปทางขั้วโลกล่วงหน้าก่อนแนวเส้นทางของพายุหมุน แนวปะทะอากาศอุดตัวก่อตัวขึ้นในช่วงท้ายของวัฏจักรชีวิตของพายุหมุนบริเวณใกล้ศูนย์กลางพายุและมักจะโอบล้อมรอบศูนย์กลางพายุ
การเกิดพายุหมุนเขตร้อนอธิบายถึงกระบวนการพัฒนาของพายุหมุนเขตร้อน พายุหมุนเขตร้อนก่อตัวขึ้นเนื่องจากความร้อนแฝงที่ขับเคลื่อนด้วยกิจกรรมพายุฝนฟ้าคะนองที่มีนัยสำคัญ และมีลักษณะเป็นแกนอุ่น (warm core)[8][9] พายุหมุนสามารถเปลี่ยนผ่านระหว่างระยะนอกเขตร้อน กึ่งเขตร้อน และเขตร้อนได้[10] เมโซไซโคลน (Mesocyclones) ก่อตัวขึ้นในฐานะพายุหมุนแกนอุ่นเหนือพื้นดิน และสามารถนำไปสู่การเกิดพายุทอร์นาโดได้[11] นาคเล่นน้ำ (Waterspouts) ก็สามารถก่อตัวจากเมโซไซโคลนได้เช่นกัน แต่โดยส่วนใหญ่แล้วมักจะพัฒนามาจากสภาพแวดล้อมที่มีความไม่เสถียรสูงและมีลมเฉือนในแนวดิ่งต่ำ[12] ในมหาสมุทรแอตแลนติกและแปซิฟิกตะวันออกเฉียงเหนือ พายุหมุนเขตร้อนมักจะถูกเรียกว่าเฮอร์ริเคน (มาจากชื่อเทพเจ้าแห่งลมในอเมริกากลางโบราณ Huracan), ในมหาสมุทรอินเดียและแปซิฟิกใต้เรียกว่าไซโคลน และในแปซิฟิกตะวันตกเฉียงเหนือเรียกว่าไต้ฝุ่น[13] การเจริญเติบโตของความไม่เสถียรในพายุหมุนย่อยไม่ได้เกิดขึ้นเหมือนกันหมดทุกกรณี ตัวอย่างเช่น ขนาด ความรุนแรง การพาความร้อนแบบชื้น การระเหยที่พื้นผิว และค่าของอุณหภูมิศักย์ ณ ระดับความสูงศักย์แต่ละระดับ สามารถส่งผลต่อวิวัฒนาการแบบไม่เป็นเชิงเส้นของพายุหมุนได้[14]
ชื่อเรียก
[แก้]คำว่า ไซโคลน (cyclone) มาจากภาษากรีกคำว่า κύκλος (kýklos, หมายถึง "วงกลม" หรือ "แหวน" ในภาษากรีกโบราณ) เนื่องจากลักษณะการหมุนวนเป็นก้นหอยของลมในพายุหมุน[15] คำนี้ถูกบัญญัติขึ้นโดยเฮนรี พิดดิงตัน (Henry Piddington) เจ้าหน้าที่ของบริษัทอินเดียตะวันออกของอังกฤษ ผู้ตีพิมพ์บทความ 40 ฉบับที่เกี่ยวข้องกับพายุหมุนเขตร้อนจากเมืองกัลกัตตา ระหว่างปี ค.ศ. 1836 ถึง 1855 ในวารสาร เดอะเจอร์นัลออฟเดอะเอเชียติกโซไซตี (The Journal of the Asiatic Society)[16]
โครงสร้าง
[แก้]
พายุหมุนมีลักษณะทางโครงสร้างหลายประการที่มีร่วมกัน พายุหมุนคือพื้นที่ความกดอากาศต่ำ[17] จุดศูนย์กลางของพายุหมุน (ซึ่งในพายุหมุนเขตร้อนที่โตเต็มที่มักเป็นที่รู้จักกันในชื่อตาพายุ หรือ eye) คือบริเวณที่มีความกดอากาศต่ำที่สุดในพื้นที่นั้นๆ[17] บริเวณใกล้ศูนย์กลาง แรงไล่ระดับความกดอากาศ (จากความกดอากาศบริเวณศูนย์กลางของพายุหมุนเทียบกับความกดอากาศภายนอกพายุหมุน) และแรงจากแรงคอริออลิสจะต้องอยู่ในภาวะสมดุลโดยประมาณ มิฉะนั้นพายุหมุนจะยุบตัวลงเนื่องจากความแตกต่างของความกดอากาศ[18]
เนื่องจากแรงคอริออลิส กระแสลมที่พัดรอบพายุหมุนขนาดใหญ่จึงมีทิศทางทวนเข็มนาฬิกาในซีกโลกเหนือ และตามเข็มนาฬิกาในซีกโลกใต้[19] ดังนั้นในซีกโลกเหนือ ลมที่พัดเร็วที่สุดเมื่อเทียบกับพื้นผิวโลกจึงเกิดขึ้นทางด้านตะวันออกของพายุหมุนที่กำลังเคลื่อนตัวไปทางเหนือ และทางด้านเหนือของพายุหมุนที่กำลังเคลื่อนตัวไปทางตะวันตก ในขณะที่ซีกโลกใต้จะเกิดในทิศทางตรงกันข้าม[20]
ดูเพิ่ม
[แก้]
อ้างอิง
[แก้]- ↑ Glossary of Meteorology (มิถุนายน 2000). "Cyclonic circulation". American Meteorological Society. ข้อมูลเก่าจากแหล่งเดิมเมื่อ 2018-12-25. สืบค้นเมื่อ 2008-09-17.
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์) - ↑ Glossary of Meteorology (มิถุนายน 2000). "Cyclone". American Meteorological Society. ข้อมูลเก่าจากแหล่งเดิมเมื่อ 2018-12-25. สืบค้นเมื่อ 2008-09-17.
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์) - ↑ BBC Weather Glossary (กรกฎาคม 2006). "Cyclone". BBC. ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ เมื่อ 2006-08-29. สืบค้นเมื่อ 2006-10-24.
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์) - ↑ "UCAR Glossary — Cyclone". University Corporation for Atmospheric Research. ข้อมูลเก่าจากแหล่งเดิมเมื่อ 2018-12-25. สืบค้นเมื่อ 2006-10-24.
- ↑ อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ
<ref>ไม่ถูกต้อง ไม่มีการกำหนดข้อความสำหรับอ้างอิงชื่อ "Brand" - ↑ Samantha Harvey (2006-10-02). "Historic Hurricanes". NASA. ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ เมื่อ 2008-04-15. สืบค้นเมื่อ 2008-06-14.
- ↑ Nina A. Zaitseva (2006). "Cyclogenesis". National Snow and Ice Data Center. ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ เมื่อ 2006-08-30. สืบค้นเมื่อ 2006-12-04.
- ↑ "Tropical cyclogenesis". www-das.uwyo.edu. ข้อมูลเก่าจากแหล่งเดิมเมื่อ 17 พฤษภาคม 2021. สืบค้นเมื่อ 12 มกราคม 2021.
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์) - ↑ Stan Goldenberg (2004-08-13). "Frequently Asked Questions: What is an extra-tropical cyclone?". Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory, Hurricane Research Division. ข้อมูลเก่าจากแหล่งเดิมเมื่อ 2007-02-09. สืบค้นเมื่อ 2007-03-23.
- ↑ Evans, Clark; Wood, Kimberly M.; Aberson, Sim D.; Archambault, Heather M.; Milrad, Shawn M.; Bosart, Lance F.; Corbosiero, Kristen L.; Davis, Christopher A.; Pinto, João R. Dias; Doyle, James; Fogarty, Chris; Galarneau, Thomas J.; Grams, Christian M.; Griffin, Kyle S.; Gyakum, John; Hart, Robert E.; Kitabatake, Naoko; Lentink, Hilke S.; McTaggart-Cowan, Ron; Perrie, William; Quinting, Julian F. D.; Reynolds, Carolyn A.; Riemer, Michael; Ritchie, Elizabeth A.; Sun, Yujuan; Zhang, Fuqing (1 พฤศจิกายน 2017). "The Extratropical Transition of Tropical Cyclones. Part I: Cyclone Evolution and Direct Impacts". Monthly Weather Review. 145 (11): 4317–4344. Bibcode:2017MWRv..145.4317E. doi:10.1175/MWR-D-17-0027.1. hdl:1959.4/unsworks_47895. S2CID 38114516.
{{cite journal}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์) - ↑ Forces of Nature. Tornadoes : the mesocyclone. เก็บถาวร 2008-06-16 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน Retrieved on 2008-06-15.
- ↑ อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ
<ref>ไม่ถูกต้อง ไม่มีการกำหนดข้อความสำหรับอ้างอิงชื่อ "NWS" - ↑ "Frequently asked questions". Hurricane Research Division. ข้อมูลเก่าจากแหล่งเดิมเมื่อ 2011-03-09. สืบค้นเมื่อ 2006-04-08.
- ↑ Rostami, Masoud; Zeitlin, Vladimir (กรกฎาคม 2018). "An improved moist-convective rotating shallow-water model and its application to instabilities of hurricane-like vortices" (PDF). Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society. 144 (714): 1450–1462. Bibcode:2018QJRMS.144.1450R. doi:10.1002/qj.3292.
{{cite journal}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์) - ↑ "Hurricanes, Cyclones and Typhoons: What's in a Name?". National Environmental Satellite, Data, and Information Service. National Oceanic and Atmospheric Administration. พฤษภาคม 28, 2025. สืบค้นเมื่อ ตุลาคม 8, 2025.
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์) - ↑ Blyth, Caroline (2004). "Piddington, Henry (1797–1858)". Oxford Dictionary of National Biography. Oxford Dictionary of National Biography (พิมพ์ครั้งที่ online). Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/22221. (ต้องรับบริการหรือเป็นสมาชิกหอสมุดสาธารณะสหราชอาณาจักร)
- 1 2 Chris Landsea and Sim Aberson (สิงหาคม 13, 2004). "Subject: A11) What is the "eye"? How is it formed and maintained ? What is the "eyewall"? What are "spiral bands"?". Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory. ข้อมูลเก่าจากแหล่งเดิมเมื่อ 2006-06-14. สืบค้นเมื่อ 2009-12-28.
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์) - ↑ "The Atmosphere in Motion" (PDF). University of Aberdeen. ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ (PDF) เมื่อ 2012-10-18. สืบค้นเมื่อ 2011-09-11.
- ↑ Chris Landsea (2009-02-06). "Subject: D3) Why do tropical cyclones' winds rotate counterclockwise (clockwise) in the Northern (Southern) Hemisphere?". Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory. ข้อมูลเก่าจากแหล่งเดิมเมื่อ 2009-01-06. สืบค้นเมื่อ 2009-12-28.
- ↑ "Are the winds on one side of a hurricane faster than on the other side?". USA Today. Ask the Experts: Hurricanes. พฤศจิกายน 11, 2007. ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ เมื่อ ตุลาคม 12, 2011. สืบค้นเมื่อ กันยายน 9, 2011.
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์)
แหล่งข้อมูลอื่น
[แก้]
