พระแม่สันโตษี

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
พระแม่สันโตษี
संतोषी माँ
Santoshi Mata.jpg
เทวรูปหินอ่อนพระแม่สันโตษี ศิลปะประเพณีอินเดียปัจจุบัน สกุลช่างชัยปุระคังคาตลโอมณเฑียร ประเทศมอริเชียส.
ตำแหน่งเทพีแห่งความพึงพอใจและความโชคดี
จำพวกเทวี
พระเทวีท้องถิ่นฮินดู(คารมเทวดา)
อาวุธตรีศูล
อภัยมุทรา
ดาบ
ถาดข้าว.
สัตว์พาหนะเสือ
โค
ปัทมอาสน์
บิดาพระพิฆเนศ
มารดานางสิทธิและพุทธิ
ศาสนา/ลัทธิศาสนาฮินดู
ศาสนาพราหมณ์
บาหลี
เทวรูปพระแม่สันโตษี ศิลปะไทย-อินเดียประยุกต์ในปัจจุบัน.

พระแม่สันโตษี ในภาษาฮินดีออกพระนามว่า สันโตษี มาตา (ฮินดี: संतोषी माता) หรือ สันโตษี มา (ฮินดี: संतोषी माँ) เป็นพระเทวีในศาสนาฮินดู ซึ่งความหมายของพระนามของพระนาง หมายถึง "เทพมารดาแห่งความพึงพอใจ" [1] พระนางได้รับความนิยมในการบูชาโดยอย่างยิ่งจากสตรีจากอินเดียภาคเหนือและเนปาลโดยเฉพาะการบูชาพระนางด้วย วราตะ (พิธีการถือพรต) ที่เรียกว่า ซันโตชิ มา พรต ( Santoshi Maa vrata ) โดยสตรีที่ศรัทธาและบูชาพระนางในทุกวันศุกร์สิบหกติดต่อกัน โดยถือว่าจะได้รับการอำนวยพรจากพระนาง

ในประเทศไทยเมื่อกระแสความนิยมในเทพเจ้าฮินดูในไทย ด้วยเทวลักษณะของพระนางใกล้เคียงกับเทวลักษณะของพระแม่อุมาเทวี ผู้ที่ในศรัทธาในเทพเจ้าฮินดูในไทยมักเข้าใจผิดและเรียกพระนางว่า พระแม่อุมานั่งบัลลังก์/พระแม่อุมาประทานพร เช่นเดียวกับความเข้าใจผิดในประติมานวิทยาของเทวลักษณะของเทพเจ้าฮินดูในไทยพระองค์อื่นๆเช่น กรณีของพระสทาศิวะที่ถูกเข้าใจผิดเป็นพระตรีมูรติ , กรณีของพระแม่ไวษโณเทวีที่ถูกเข้าใจผิดเป็นพระแม่อุมาเทวีขี่เสือ , กรณีของพระแม่ตาราในพุทธแบบวัชรยานที่ถูกเข้าใจผิดเป็นพระแม่อุมาเทวี, กรณีของพระแม่โกดิยาร์ ที่ถูกเข้าใจผิดเป็นพระแม่คงคาเป็นต้น[2] , ประติมานวิทยาของพระนางอันเป็นที่คุ้นตาและจดจำได้จะทรงเทวลักษณะคือทรงมีสี่กร ทรงเทพอาวุธ คือ ตรีศูล,อภัยมุทรา, ดาบ, ถาดข้าว

พระนางซันโตชิทรงเป็นพระเทวีท้องถิ่นฮินดู(คารมเทวดา) และในช่วงต้นทศวรรษ 1960 กระแสความนิยมศรัทธาและบูชาที่สัมฤทธิ์ผลประสบความสำเร็จของชาวฮินดูในอินเดียภาคเหนือเริ่มแพร่กระจายผ่านคำพูดจากปากต่อปาก วรรณกรรมการถือพรตและจิตรกรรมการถือพรตของพระนางกำลังได้รับความนิยมอย่างยิ่งกับสตรีจากอินเดียภาคเหนือ อย่างไรก็ตาม ชื่อเสียงของพระนางที่เป็นที่รู้จักแพร่หลายเริ่มจากภาพยนตร์บอลลีวูดเรื่อง ชัย ซันโตชิมา "Jai Santoshi Maa (Hail to Santoshi Maa)" ซึ่งในประเทศไทยได้นำมาพากย์ไทยและจัดจำหน่ายในชื่อว่า นางฟ้าในมือมาร เช่นกันโดย อีวีเอส เอ็นเทอร์เทนเมนท์, ซึ่งภาพยนต์นี้เป็นภาพยนตร์บอลลีวูดปี 1975 ซึ่งบรรยายเรื่องราวของการกำเนิดของพระนางและสาวกของพระนาง คือ นางสัตยาวตีผู้มีศรัทธาแน่วแน่มั่นคงต่อพระนาง ซึ่งผลักดันให้พระนางเป็นรู้จักในหมู่ชาวฮินดูทั่วทั้งอินเดียและเกิดเป็นกระแสบูชาพระนางเป็นพิเศษในช่วงระยะเวลานั้น และทำให้เกิดการสร้างเทวรูปและเทวสถานมากมายอุทิศถวายแด่พระนางในหมู่ชาวฮินดู โดยจากภาพยนตร์เรื่องนี้ผูกเรื่องโดยกล่าวว่า พระนางทรงเป็นพระราชบุตรีของพระพิฆเนศและทรงมีที่มาจากเทศกาลรักษาบันดาล (Raksha Bandhan) อย่างไรก็ตาม เทพปกรณัมนี้ไม่มีปรากฎในพระคัมภีร์ฮินดูหลักโดยทั่วไป[3]

ประติมากรรมเทวรูปพระนางซันโตชิ
Devi (5489046514).jpg
เทวรูปหินอ่อนพระแม่ซันโตชิ (ซ้าย) พระแม่อันนปูรณา(กลาง) และ พระแม่คายตรี(ขวา) ศิลปะประเพณีอินเดียปัจจุบัน สกุลช่างชัยปุระคังคาตลโอมณเฑียร ประเทศมอริเชียส.
Sontoshi Mata.jpg
เทวรูปพระแม่ซันโตชิ ศิลปะแบบประเพณีเบงกอลในปัจจุบัน
SANTOSHI MAATHA GKODURU.jpg
เทวรูป พระแม่ซันโตชิ ในมณเฑียรของหมู่บ้านโกทรุ เขตกฤษณา (Koduru, Krishna district) รัฐอานธรประเทศ ประเทศอินเดีย
Shree Santoshi Mata.jpg
เทวรูปหินอ่อนพระแม่ซันโตชิ ศิลปะประเพณีอินเดียปัจจุบัน สกุลช่างชัยปุระ
ประติมากรรมเทวรูปพระนางซันโตชิ

เทพปกรณัมกำเนิดพระนาง[แก้]

แต่เดิมพระพิฆเนศไม่มีธิดา มีเพียงแต่พระโอรสสองพระองค์กับ พระชายา พระนางสิทธิและพระนางพุทธิ เมื่อถึงเทศกาล Raksha Bandhan (เป็นการผูกข้อมือมงคลคล้ายสายสิญจ์ของไทยโดยผู้ที่ผูกให้ต้องเป็นน้องสาวของผู้ที่ต้องการผูก) ) พระแม่มนสาเทวีได้มาถวายพระพรและกระทำพิธีนี้ตามธรรมเนียม โอรสของพระองค์ได้ทอดพระเนตรเห็นและทั้งสองปารถนาขนิษฐามาประกอบพิธีนี้ตามบิดร่เช่นกัน พระพิฆเนศวรจึงทรงเข้าฌานสมาธิร่วมกับพระชายาทั้งสอง(พระนางสิทธิและพระนางพุทธิ)ของพระองค์ ด้วยอำนาจแห่งฌานสมาธิกลายเป็นพระเทวีเพื่อประกอบพิธีตามธรรมเนียมแก่โอรสทั้งสองของพระองค์ฺและทรงประทานนามว่า "ซันโตชี" [4][5][5]

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]

ดูเพิ่ม[แก้]

อ้างอิง[แก้]

  1. https://www.hinduismfacts.org/hindu-gods-and-goddesses/santoshi-mata/
  2. https://www.silpathai.net/%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B9%81%E0%B8%A1%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%B8%E0%B8%A1%E0%B8%B2%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%A7%E0%B8%B5/
  3. https://www.linkedin.com/pulse/santoshi-maa-the-goddess-satisfaction-krishna-das
  4. Hawley p. 3
  5. 5.0 5.1 อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ไม่ถูกต้อง ไม่มีการกำหนดข้อความสำหรับอ้างอิงชื่อ Lutgendorf1