พระเจ้าพิมพิสาร

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
พระเจ้าพิมพิสาร
ผู้สถาปนาราชวงศ์หารยังกะ
ครองราชย์ป. 544 –  491 ปีก่อน ค.ศ. หรือ ป. 457 –  405 ปีก่อน ค.ศ. (52 พรรษา)
ก่อนหน้าพระเจ้าภัตติยะ
ถัดไปพระเจ้าอชาตศัตรู
ตระกูลหรยังกะ
ประสูติ558 หรือ 472 ปีก่อน ค.ศ.
สวรรคต491 หรือ 405 ปีก่อน ค.ศ.
คู่อภิเษกโกศลเทวี
Chellanā
Dharini
Kṣemā / Khemā
Nandā[1]
Padmāvatī / Padumavatī
อัมพปาลี
พระราชบุตรพระเจ้าอชาตศัตรู
ราชวงศ์หารยังกะ
พระราชบิดาพระเจ้าภัตติยะ
ศาสนาเชน, พุทธ

พิมพิสาร (ตามศาสนาพุทธ) หรือ เศรณิก (Śreṇika) และ เสนีย์ (Seṇiya) ตามประวัติศาสตร์เชน[2][3] (ป. 558 –  491 ปีก่อน ค.ศ.[4][5] หรือ ป. 472 –  405 ปีก่อน ค.ศ.[6][7]) เป็นกษัตริย์แห่งมคธ (ค. 543 – 492 ปีก่อน ค.ศ.[8] หรือ ค. 457 – 405 ปีก่อน ค.ศ.[6][9]) และอยู่ในราชวงศ์หรยังกะ[10] พระองค์เป็นพระราชโอรสในพระเจ้าภัตติยะ[11] การขยายอาณาจักร โดยเฉพาะการผนวกอาณาจักรอังคะทางตะวันออก ถือเป็นการวางรากฐานสู่การขยายตัวของจักรวรรดิเมารยะ[12]

พระราชประวัติ[แก้]

แผนที่ที่ราบลุ่มคงคาตะวันออกก่อนหน้าการพิชิตของพระเจ้าพิมพิสาร
(แสดงลิจฉวีในสีเขียว และแยกมัลละออกจากกัน)

พระเจ้าพิมพิสารเป็นพระราชโอรสในพระเจ้าภัตติยะ พระองค์ขึ้นครองราชย์เมื่อพระชนมพรรษา 15 พรรษใน 543 ปีก่อน ค.ศ.[13] พระองค์สถาปนาราชวงศ์หรยังกะและจัดตั้งป้อมปราการในหมู่บ้านแถวแคว้นมคธ ซึ่งภายหลังกลายเป็นนครปาฏลีบุตร[14] เมืองหลวงแรกของพระเจ้าพิมพิสารอยู่ที่ Girivraja (ระบุเป็นราชคฤห์) พระองค์ทำสงครามต่ออังคะ ซึ่งอาจเป็นการแก้แค้นต่อความปราชัยของพระราชบิดาด้วยน้ำพระหัตถ์ของ Brahmadatta

พันธมิตรทางการสมรส[แก้]

ถูกจำคุก[แก้]

คุกหลวงเมืองราชคฤห์ สถานที่พระเจ้าพิมพิสารถูกจองจำจนเสด็จสวรรคตในช่วงบั้นปลายพระชนม์ชีพ

ตามศาสนาพุทธ พระเจ้าพิมพิสารถูกพระเจ้าอชาตศัตรู พระราชโอรสที่ได้รับอิทธิพลจากเทวทัต (ภิกษุ) จำคุกใน ป. 493 ปีก่อน ค.ศ. แล้วขึ้นครองราชย์ต่อ ส่วนในศาสนาเชนระบุว่าพระเจ้าพิมพิสารทรงทำการอัตวินิบาตกรรม[15]

รายงานตามธรรมเนียม[แก้]

พุทธ[แก้]

พระเจ้าพิมพิสารทรงต้อนรับพระโคตมพุทธเจ้า ภาพแกะสลักบนงาช้าง

พระเจ้าพิมพิสารได้ทรงพบกับพระพุทธเจ้าเป็นครั้งแรกที่กรุงราชคฤห์ เมื่อครั้งที่พระพุทธองค์ยังผนวชได้ไม่นานและยังเป็นพระโพธิสัตว์อยู่[16] พระเจ้าพิมพิสารทอดพระเนตรเห็นพระโพธิสัตว์กำลังเสด็จดำเนินไปในเมืองเพื่อบิณฑบาต และด้วยพระรูปอันงาม, กิริยาอันสำรวม พร้อมกับลักษณะมหาบุรุษ ๓๒ ประการของพระโพธิสัตว์ทำให้พระเจ้าพิมพิสารเกิดความเลื่อมใสเป็นอย่างมาก จึงทรงส่งคณะราชทูตติดตามไปเพื่อสืบว่าพระโพธิสัตว์จะเสด็จไป ณ ที่ไหน เมื่อทรงทราบความแล้วพระเจ้าพิมพิสารจึงได้รีบเสด็จตามไปเพื่อสนทนากับพระโพธิสัตว์ โดยที่พระเจ้าพิมพิสารได้ทรงเสนอที่จะยกราชสมบัติให้แล้วจึงตรัสถามถึงพระชาติ พระโพธิสัตว์ได้ทรงตอบคำถามนั้น [ของพระเจ้าพิมพิสาร] ทรงกล่าวถึงเหตุผลที่ทำให้ตัดสินพระทัยออกผนวช แล้วจึงทรงปฏิเสธข้อเสนอด้วยเหตุผลว่าพระทัยของพระองค์ไม่ได้ทรงยินดีในกามสุข แต่ทรงมีความยินดีในการบำเพ็ญเพียรเพื่อความหลุดพ้นเท่านั้น[17]

หลังจากที่พระสิทธัตถะโพธิสัตว์ทรงตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าแล้ว ได้ทรงแสดงธรรมโปรดพระปัญจวัคคีย์,[18][19][20][21][22] ยสกุลบุตรพร้อมทั้งบิดา มารดา ภรรยาเก่าและเพื่อนอีก ๕๔ คน,[23] ภัททวัคคีย์ ๓๐ คน,[24] และชฎิล ๓ พี่น้องกับบริวาร ๑,๐๐๐ องค์[25][26] ไปตามลำดับ แล้วได้เสด็จพร้อมด้วยหมู่ภิกษุผู้เป็นอดีตชฎิล ๑,๐๐๓ รูปมาถึงเมืองราชคฤห์ พระเจ้าพิมพิสารได้ยินชื่อเสียงของพระพุทธองค์มาก่อนแล้วว่าเป็นผู้ตรัสรู้เองโดยชอบ จึงพร้อมด้วยพราหมณ์คหบดีชาวมคธ ๑๒ นหุต (๑๒ หมื่น หรือ ๑๒๐,๐๐๐) เสด็จมาเข้าเฝ้า หลังจากที่พระพุทธองค์ได้เปลื้องความสงสัยของชาวเมืองราชคฤห์ที่คิดว่า ระหว่างพระพุทธเจ้ากับชฎิลนั้นใครเป็นอาจารย์ของใคร ด้วยการตรัสเชื้อเชิญให้พระอุรุเวลกัสสปะผู้เป็นหัวหน้าของภิกษุอดีตชฎิล ๑,๐๐๒ รูปถึงเหตุผลที่ทำให้เลิกบูชาไฟ เมื่อชาวราชคฤห์หมดความสงสัยแล้ว พระพุทธองค์จึงทรงแสดงพระธรรมเทศนา คือ อนุปุพพิกถาและอริยสัจ ๔ เมื่อจบพระธรรมเทศนา พระเจ้าพิมพิสารพร้อมด้วยบริวารอีก ๑๑ นหุตะได้บรรลุอริยผล ส่วนอีก ๑ นหุตะได้แสดงตนเป็นอุบาสก[27]

พระเจ้าพิมพิสารเป็นพระโสดาบัน[28][29] มีพระอัครมเหสีพระนามว่าพระนางเวเทหิ เป็นพระกนิษฐาในพระเจ้าปเสนทิโกศล พระเจ้าปเสนทิโกศลก็ได้พระกนิษฐาของพระเจ้าพิมพิสารเป็นพระมเหสีเช่นกัน พระเจ้าพิมพิสารมีพระราชโอรสนามว่าอชาตศัตรู (ผู้เกิดมาไม่เป็นศัตรู) โหรทำนายว่าพระโอรสองค์นี้จะทำปิตุฆาต แต่พระเจ้าพิมพิสารก็มิสนพระทัยต่อคำทำนาย ทรงอบรมให้การศึกษาพระโอรสเป็นอย่างดี เจ้าชายก็อยู่ในพระโอวาทเป็นอย่างดี แต่พอเจ้าชายน้อยได้รู้จักพระเทวทัต ถูกพระเทวทัตหลอกให้เห็นผิดเป็นชอบ จนจับพระเจ้าพิมพิสารขังคุกให้อดพระกระยาหาร และทำการทรมานต่างๆ เช่น กรีดพระบาทของพระเจ้าพิมพิสาร เพื่อให้เดินจงกรมทำสมาธิไม่ได้ เป็นต้น จนพระองค์เสด็จสวรรคต ไปเกิดเป็นยักษ์ชื่อ "ชนวสภะ"[30][31] ในสวรรค์ชั้นจาตุมหาราชิกา

พระเจ้าพิมพิสารเป็นกษัตริย์ผู้ทรงธรรม ทรงอุปถัมภ์ศาสนาพุทธเป็นอย่างดี ทำให้พระพุทธศาสนาเจริญแพร่หลายทั่วแคว้นมคธ[32]

อ้างอิง[แก้]

  1. Chandra, Jnan (1958). "SOME UNKNOWN FACTS ABOUT BIMBISĀRA". Proceedings of the Indian History Congress Proceedings of the Indian History Congress. Indian History Congress. 21: 215–217.
  2. von Glasenapp 1999, p. 40-41.
  3. Jain & Upadhye 2000, p. 59.
  4. Hugh George Rawlinson (1950), A Concise History of the Indian People. Oxford University Press, p. 46.
  5. F. Max Muller (2001): The Dhammapada And Sutta-nipata. Routledge (UK), p. xlvii. ISBN 0-7007-1548-7.
  6. 6.0 6.1 Sarao, K. T. S. (2003), "The Ācariyaparamparā and Date of the Buddha.", Indian Historical Review, 30 (1–2): 1–12, doi:10.1177/037698360303000201
  7. Keay, John: India: A History. Revised and Updated: "The date [of Buddha's meeting with Bimbisara] (given the Buddhist 'short chronology') must have been around 400 BC."
  8. V. K. Agnihotri (ed.), Indian History. Allied Publishers, New Delhi 262010, p. 166 f.
  9. Keay, India: A History
  10. Peter N. Stearns (2001), The Encyclopedia of World History. Houghton Mifflin, p. 76 ff. ISBN 0-395-65237-5.
  11. Raychaudhuri 1923, p. 97.
  12. "Bimbisara". Encyclopædia Britannica Online. สืบค้นเมื่อ 25 January 2013.
  13. Sen 1999, p. 112.
  14. Sastri 1988, p. 11.
  15. อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ <ref> ไม่ถูกต้อง ไม่มีการกำหนดข้อความสำหรับอ้างอิงชื่อ :0
  16. "มจร. ๑. ปัพพัชชาสูตร : พระไตรปิฎกเล่มที่ ๒๕". 84000.org. "[๔๑๐] พระพุทธองค์ครั้นบรรพชาแล้ว ทรงเว้นบาปกรรมทางกายและละวจีทุจริตได้ ทรงชำระอาชีวะให้หมดจด [๔๑๑] พระพุทธองค์ผู้มีพระลักษณะอันประเสริฐทั่วพระวรกาย เสด็จไปถึงกรุงราชคฤห์ คิริพพชนคร แคว้นมคธ ได้เสด็จเที่ยวไปเพื่อทรงบิณฑบาต".
  17. "มจร. ๑. ปัพพัชชาสูตร : พระไตรปิฎกเล่มที่ ๒๕". 84000.org.
  18. "มจร. ๖. ปัญจวัคคิยกถา ว่าด้วยภิกษุปัญจวัคคีย์ เป็นต้น : พระไตรปิฎกเล่มที่ ๔". 84000.org.
  19. "มจร. เรื่องทรงแสดงธรรมแก่ภิกษุปัญจวัคคีย์ : พระไตรปิฎกเล่มที่ ๔". 84000.org.
  20. "มจร. ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร : พระไตรปิฎกเล่มที่ ๔". 84000.org.
  21. "มจร. ภิกษุปัญจวัคคีย์ทูลขอการบรรพชาอุปสมบท : พระไตรปิฎกเล่มที่ ๔". 84000.org.
  22. "มจร. อนัตตลักขณสูตร : พระไตรปิฎกเล่มที่ ๔". 84000.org.
  23. "มจร. เรื่องยสกุลบุตร บิดาตามหายสกุลบุตร เป็นต้น : พระไตรปิฎกเล่มที่ ๔". 84000.org.
  24. "มจร. ๑๐. ทุติยมารกถา ว่าด้วยมาร เรื่องที่ ๒ เป็นต้น : พระไตรปิฎกเล่มที่ ๔". 84000.org.
  25. "มจร. เรื่องชฎิล ๓ พี่น้อง เป็นต้น : พระไตรปิฎกเล่มที่ ๔". 84000.org.
  26. "มจร. เรื่องชฎิล ๓ พี่น้อง เป็นต้น : พระไตรปิฎกเล่มที่ ๔". 84000.org.
  27. "มจร. เรื่องสวนตาลหนุ่ม เป็นต้น : พระไตรปิฎกเล่มที่ ๔". 84000.org.
  28. "[๕๖] ...ธรรมจักษุอันปราศจากธุลีปราศจากมลทินได้เกิดแก่พราหมณ์คหบดีชาวมคธ ๑๑ นหุต ซึ่งมีพระเจ้าพิมพิสารเป็นประมุข ณ ที่นั่งนั้นแลว่า 'สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งปวงมีความดับไปเป็นธรรมดา...'” "มจร. เรื่องสวนตาลหนุ่ม เป็นต้น : พระไตรปิฎกเล่มที่ ๔". 84000.org.
  29. "[๒๘๑] (ชนวสภะยักษ์ ในอดีตคือพระเจ้าพิมพิสาร ทูลกับพระพุทธเจ้าว่า) 'ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ไม่มีทางตกต่ำ ทราบดีถึงความไม่ตกต่ำมาช้านาน ข้าพระองค์ตั้งความปรารถนาไว้เพื่อเป็นพระสกทาคามี ฯลฯ" "มจร. ๕. ชนวสภสูตร : พระไตรปิฎกเล่มที่ ๑๐". 84000.org.
  30. "[๒๘๐] 'อานนท์ ทันใดนั้น ยักษ์ที่ไม่ปรากฏตัว เปล่งเสียงให้ได้ยินว่า ‘ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้าพระองค์ชื่อชนวสภะ ข้าแต่พระสุคต ข้าพระองค์ชื่อชนวสภะ’ อานนท์ ชื่อชนวสภะนี้ เธอรู้จัก (หรือ) เคยได้ยินมาก่อนหรือไม่' ฯลฯ" "มจร. ๕. ชนวสภสูตร : พระไตรปิฎกเล่มที่ ๑๐". 84000.org.
  31. "[๒๘๐] ฯลฯ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า "อานนท์ ขณะที่มีเสียงดังขึ้น ยักษ์มีผิวพรรณผุดผ่องยิ่งนัก ปรากฏขึ้นต่อหน้าเรา ยักษ์นั้นเปล่งเสียงให้ได้ยินอีกเป็นครั้งที่ ๒ ว่า ‘ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ข้าพระองค์คือพิมพิสาร ข้าแต่พระสุคต ข้าพระองค์คือพิมพิสารครั้งนี้เป็นครั้งที่ ๗ ที่ข้าพระองค์เข้าถึงความเป็นผู้อยู่ร่วมกับท้าวเวสวัณมหาราชจุติจากสวรรค์ชั้นจาตุมหาราชนี้แล้ว สามารถไปเกิดเป็นพระราชาในโลกมนุษย์" "มจร. ๕. ชนวสภสูตร : พระไตรปิฎกเล่มที่ ๑๐". 84000.org.
  32. ชาดกและประวัติพุทธสาวก-พุทธสาวิกา โดย พระมหาสุนทร สุนฺทรธฺมโม

ข้อมูล[แก้]

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]

แผนผังหรยังกวงศ์
ก่อนหน้า พระเจ้าพิมพิสาร ถัดไป
พระเจ้าภัททิยะ พระราชาแห่งแคว้นมคธ
(ราชวงศ์หารยังกะ)

(0 ปี ก่อนพุทธศักราช – พ.ศ. 52)
พระเจ้าอชาตศัตรู