พระยาบุเรศผดุงกิจ (รวย พรหโมบล)

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี


พันตำรวจเอก พระยาบุเรศผดุงกิจ พรหโมบล ( รวย พรหโมบล ) (30 เมษายน 2424 - 30 มกราคม 2509) (อดีตอธิบดีกรมตำรวจ) เกิดที่อำเภอบางกอกใหญ่ จังหวัดธนบุรี เมื่อวันที่ 30 เมษายน 2424 เป็นบุตรของ นายขำ และนางบุญรอด

มีพี่น้อง ทั้งหมด 5 ท่านคือ

  • นางปลั่ง สมรสกับ หลวงราชเดชา (ชม บุนนาค)
  • นางผ่อง สมรสกับ พระยาอินทราธิบดีสีหราชรองเมือง ( เชย ไชยคุปต์ )
  • นางแปลก สมรสกับ นายกราย บุนนาค
  • นางสาวสาย พรหโมบล
  • คุณหญิงน้อมพิชัยภูเบนทร์ สมรสกับ พันเอก พระยาพิชัยภูเบนทร์ (ผ่าน อินทรทัต)

ท่านสืบเชื้อสายโดยตรงจากราชตระกูลเวียงจันทน์ (เจ้าอนุวงศ์เวียงจันทน์) โดยนายขำ บิดาของท่าน เป็นหลานตาของเจ้าอนุวงศ์เวียงจันทน์ มีมารดาชื่อ เจ้าหนูจีน เป็นธิดาลำดับที่ 18 ในจำนวน 23 คน ของเจ้าอนุวงศ์เวียงจันทน์ เมื่อพระเจ้าอนุรุทราชถูกถอดถอนจากการเป็นกษัตริย์ลาว และถึงแก่พิราลัยเมือ พ.ศ. 2371 แล้ว บุตร ภริยา บริวารที่ถูกกวาดต้อนควบคุมตัวมาจากเวียงจันทน์ พระโอรส-ธิดาของเจ้าอนุวงศ์เวียงจันทน์ ก็แตกกระจายพลัดพรากกันไป แต่มีญาติทางฝ่ายลาวที่ครอบครัวของพระยาบุเรศผดุงกิจได้ติดต่อโดยใกล้ชิดสมัยเมื่อท่านยังมีชิวิตอยู่ มีอยู่ 2ท่าน คือ เจ้าคลี่ และ เจ้าเสือ

  • เจ้าคลี่ เป็นบุตรคนที่ 7 ของเจ้าอนุวงศ์เวียงจันทน์ ซึ่งเป็นบิดาของ เจ้าจอมมารดาดวงคำในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 มีพระราชธิดาเป็นหญิง 2 พระองค์คือ

ซึ่งทั้งสองพระองค์ได้ทรงพระกรุณาชุบเลี้ยงญาติทางพระมารดา ด้วยพระเมตตา พี่น้องฝ่ายหญิงของพระยาบุเรศผดุงกิจ โดยเฉพาะน้องสาวคนเล็กคือ คุณหญิงน้อม พิชัยภูเบนทร์ นั้น ก็ถวายตัวเป็นข้าหลวงในเสด็จทั้งสองพระองค์ และรับใช้จน พระองค์เจ้าหญิงประดิษฐาสารี สิ้นพระชนม์เมื่อ พ.ศ. 2505 ดังนั้น บุตรและธิดาของพระยาบุเรศผดุงกิจ จึงได้มีโอกาสเข้าเฝ้าเสด็จพระองค์หญิงโดยสม่ำเสมอ

  • เจ้าเสือ เป็นบุตรคนที่ 9 ของเจ้าอนุวงศ์เวียงจันทน์ มีบุตรคือเจ้าพรหมเทวานุเคราะห์วงศ์ เจ้าผู้ครองเมือง"อุบลราชธานี" ท่านนี้มีศักดิ์เป็นลุงของพระยาบุเรศผดุงกิจ ซึ่งพระยาบุเรศผดุงกิจได้รับพระราชทานนามสกุลจากล้นเกล้าฯ รัชกาลที่6 ตามชื่อและบรรดาศักดิ์ของท่านลุงว่า "พรหโมบล"

ตอนที่พระยาบุเรศผดุงกิจท่านเกิดมานั้น ครอบครัว มีฐานะร่ำรวย บิดาจึงได้ตั้งชื่อท่านว่า "รวย" แต่ต่อมาทรัพย์สินที่มีอยู่ต้องสูญสิ้นเพราะการพนัน ทำให้ครอบครัวอยู่ในฐานะลำบาก และบิดาก็ถึงแก่กรรมลงอีก ตั้งแต่ท่านเยาว์วัย จึงเป็นเหตุให้พระยาบุเรศผดุงกิจรังเกียจการพนันทุกชนิดจนตลอดชีพ ต่อมาท่านได้ช่วยมารดาประกอบอาชีพขายใบยาสูบ แต่การเรียนของท่าน ยังกระท่อนกระแท่นเนื่องจากขัดสนเรื่องเงินทอง ต้องอยู่ในอุปการะของพี่สาวคนโตทั้งสองคนคือ นางปลั่ง และนางผ่อง ซึ่งเป็นภริยาตำรวจ แต่หลังจากนั้น ท่านเองก็ได้ไปสมัครเป็นตำรวจ เพราะพี่เขยเป็นตำรวจ ทั้งๆ ที่ท่านไม่ได้สนใจอาชีพนี้เลย เนื่องจากกลัวและไม่ชอบตำรวจเป็นทุนเดิม แต่ภายหลังพระยาบุเรศผดุงกิจได้เจริญก้าวหน้าในกรมตำรวจ จนได้รับตำแหน่งสูงสุดในกรม และบุตรหลานของพระยาบุเรศผดุงกิจ หลายคน ก็เป็นข้าราชการตำรวจเป็นส่วนใหญ่

ความเจริญก้าวหน้าในราชการของท่าน ตั้งแต่เข้ารับราชการเป็นตำรวจตั้งแต่ปี 2441 คือ

  • ปี 2441 เริ่มรับราชการในตำแหน่งพลตำรวจเสมียน พลตระเวนประจำสถานีตำรวจนครบาลสามยอด
  • ปี 2444 ได้เลื่อนยศเป็นนายหมวด สารวัตรแขวง สารวัตรใหญ่ และปลัดกรม
  • ปี 2459 ได้เลื่อนยศ เป็น พันตำรวจตรี
  • ปี 2460 ได้เลื่อนยศ เป็น พันตำรวจเอก และดำรงตำแหน่งผู้กำกับการโรงเรียนนายร้อยและพลตำรวจ
  • ปี 2463 ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น พระยาบุเรศผดุงกิจ
  • ปี 2470 ดำรงตำแหน่งผู้บังคับการตำรวจสายดุสิต
  • ปี 2475 ได้รับแต่งตั้งเป็น อธิบดีกรมตำรวจ สืบต่อจาก พลตำรวจโท พระยาอธิกรณ์ประกาศ ( หลุย จาติกวณิช ) เมื่อวันที่ 2 กรกฎาคม 2475

หลังจากเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 มีการเปลี่ยนชื่อเป็นกรมตำรวจ พันตำรวจเอกพระยาบุเรศผดุงกิจ สามารถปราบปรามอาชญากรรมต่างๆ จนได้รับสมญานามว่า “มือปราบของกรมตำรวจ” ในยุคนั้น

นอกจากนี้ ยังนับได้ว่า ท่านเป็นต้นสกุล "พรหโมบล" ( เขียนเป็นตัวอักษรโรมันว่า Brahmopala ) เพราะท่านเป็นผู้ขอและได้รับพระราชทานนามสกุลจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 เมื่อวันที่ 27 เมษายน 2457 ณ พระตำหนักจิตรลดารโหฐาน เป็นนามสกุลพระราชทานลำดับที่ 1404

ด้านครอบครัว พระยาบุเรศผดุงกิจท่านมีภรรยาทั้งหมด 5 ท่านคือ

  • คุณหญิงทองคำ บุเรศผดุงกิจ
  • คุณพร้อม
  • คุณใจ
  • คุณชวน
  • คุณเปรื่อง

พระยาบุเรศผดุงกิจท่านมีบุตร และบุตรี ตามลำดับทั้งหมด 19 ท่าน ดังรายนามดังนี้

  1. พลตำรวจตรี หลวงพรหโมปกรณ์กิจ(รื่น พรหโมบล)
  2. คุณ เริญ พรหโมบล
  3. คุณ เลื่อน พรหโมบล
  4. คุณหญิงแร่ม พรหโมบล บุณยประสพ(เนติบัณฑิตหญิงคนแรกของไทย)(มารดาของคุณอรนุช โอสถานนท์ อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงพาณิชย์)
  5. คุณ ริ้ม พรหโมบล
  6. คุณ ร้อม พรหโมบล
  7. พันตำรวจเอก รัตน์ พรหโมบล
  8. คุณ เรียมหรือบุญช่วย พรหโมบล
  9. คุณ เรียบหรือผดุง พรหโมบล
  10. คุณ รุจีหรือไข่ขวัญ พรหโมบล
  11. คุณ รัมภา พรหโมบล (มารดาของ คุณกรณ์ จาติกวณิช อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง)
  12. คุณ คลอใจ พรหโมบล(ปุก)
  13. คุณ รุ่งเรือง พรหโมบล(ป๋อง)
  14. คุณ เคลือวัลย์ พรหโมบล(แป๊ด)
  15. คุณ สุรศักดิ์ พรหโมบล(ป๊อด)
  16. คุณ จิระ พรหโมบล(จุ๋มจิ๋ม)
  17. คุณ อมรา พรหโมบล(แป้น)
  18. พันตำรวจเอก คีรี พรหโมบล(ปั้น)
  19. คุณ ดำรงศักดิ์ พรหโมบล(ปาน)

พันตำรวจเอก พระยาบุเรศผดุงกิจ พรหโมบล ท่านถึงแก่อนิจกรรม เมื่อวันที่ 30 มกราคม พ.ศ. 2509